جهان امروز بیش از هر زمان به گفتوگوی ادیان نیاز دارد
رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم ایران با اشاره به اتهامی که ادیان را منشأ اختلاف و جنگ معرفی میکند، گفت: برای زدودن این نگاه باید رواداری و گفتوگوی بینالادیانی را تقویت کنیم؛ چراکه بسیاری از سوءتفاهمها نتیجه ناآگاهی پیروان ادیان از یکدیگر است.
به گزارش ایکنا، آیین رونمایی و معرفی کتاب «همباوران» اثر عباس خامهیار، امروز ۱۹ خردادماه با حضور جمعی از اندیشمندان، پژوهشگران و فعالان حوزه ادیان و مطالعات فرهنگی در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
این اثر به بررسی پیوندهای فرهنگی، ادبی و معنوی میان شماری از ادیبان و اندیشمندان مسیحی با فرهنگ اهلبیت(ع) میپردازد و جلوههایی از ارادت آنان به امیرمؤمنان حضرت علی(ع) و خاندان پیامبر اکرم(ص) را روایت میکند.
آیتالله سیدمصطفی محقق داماد، رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم ایران در این نشست با خطاب قرار دادن حاضران از میان پیروان ادیان مختلف، اظهار کرد: امروز ما دینداران با یک اتهام جدی روبهرو هستیم؛ اتهامی که پاسخ دادن به آن آسان نیست. گفته میشود ادیان منشأ اختلاف، تقسیمبندی میان «خودی» و «غیر خودی» و حتی زمینهساز جنگها و خونریزیهای تاریخ بودهاند. از جنگهای صلیبی گرفته تا بسیاری از نزاعهای معاصر، همواره این پرسش مطرح بوده که آیا دین مایه تفرقه است؟
وی افزود: این امر، یکی از نقاط تاریک تاریخ ادیان است و باید صادقانه با آن مواجه شویم. در درون هر دین نیز اختلافاتی رخ داده است؛ چنانکه در مسیحیت میان کاتولیکها و پروتستانها جنگهای خونینی درگرفت. بنابراین پرسش اساسی این است که چگونه میتوان این اتهام را از دامان دین زدود.
عضو هیئت امنای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تأکید کرد: به باور من، تنها راه، ترویج «رواداری» و «گفتوگوی بینالادیانی» است. امروز دیگر زمان مجادله برای غلبه بر دیگری گذشته است؛ آنچه جهان معاصر میطلبد، «دیالوگ» به معنای درک متقابل و بهرهگیری از تجربههای یکدیگر است. بسیاری از مشکلات از جهل نسبت به یکدیگر ناشی میشود. ما تا چه اندازه تاریخ و معارف دیگر ادیان را میشناسیم؟
وی با اشاره به تجربهای شخصی گفت: در دهه ۶۰ شمسی، در سفری به لاهه، رئیس یک مرکز پروتستان از من پرسید که چگونه توانستهاید نسل جوان را به دین جذب کنید و خواستار استفاده از تجربه مسلمانان شد. این نشان میدهد که پیروان ادیان میتوانند بهجای تقابل، از تجربههای یکدیگر بیاموزند.
محقق داماد همچنین به ماجرای سخنرانی یکی از پاپها درباره اسلام اشاره کرد و گفت: پس از آن سخنان، نامهای مفصل برای ایشان نوشتم و یادآور شدم که در طول تاریخ، متفکران و شخصیتهای برجسته مسیحی بسیاری با مطالعه و تحقیق، به اسلام علاقهمند شدهاند. پاسخ محترمانه و عذرخواهی رسمی ایشان نشان داد که گفتوگو میتواند سوءتفاهمها را برطرف کند.
وی با اشاره به نمونههایی چون هانری کربن، افزود: او یک مسیحی بود، اما در پرتو گفتوگو با علامه طباطبایی، به فهم عمیقی از معارف شیعی رسید. راه اسلام، راه محبت و عقلانیت است، نه خشونت و پرخاش.
آیتالله محقق داماد در بخش دیگری از سخنان خود به شخصیت امیرالمؤمنین علی(ع) پرداخت و گفت: با وجود دشمنیهای گسترده تاریخی نسبت به ایشان، دو ویژگی در شخصیت حضرت علی(ع) مورد اتفاق همگان است؛ نخست خردمندی و تعقل و دوم قدرت کمنظیر در بیان و ادب. ابنسینا در رساله «معراجنامه» از پیامبر(ص) نقل میکند: «یا علی، اذا تقرّب الناس بأنواع العبادة، فتقرّب أنت بالعقل تسبقهم»؛ اگر مردم با انواع عبادات به خدا نزدیک میشوند، تو با تعقل نزدیک شو تا بر آنان پیشی گیری. این امر، نشاندهنده جایگاه والای عقلانیت در مکتب علوی است.
وی ادامه داد: نهجالبلاغه گواهی روشن بر قدرت ادبی و بلاغی امام علی(ع) است. همین عقلانیت و بلاغت است که دلها را جذب کرده و شخصیتهایی چون جرج جرداق را شیفته آن حضرت ساخته است.
محقق داماد در پایان تأکید کرد: اگر میخواهیم اتهام خشونت و تفرقه را از دین بزداییم، باید به قرآن بازگردیم که میفرماید: «قل تعالوا الی کلمة سواء بیننا و بینکم». تنها راه، گفتوگو، شناخت متقابل و احترام به باورهای یکدیگر است.
گفتوگو و مهربانی؛ مؤثرترین راه برای ارتباط میان پیروان ادیان
در ادامه این نشست، علی اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایرانشناسی گفت: اگرچه قصد سخن گفتن نداشتم و هنوز توفیق مطالعه کامل این کتاب را نیافتهام، اما به دلیل زندگی در لبنان در دوران حضور امام موسی صدر، احساس میکنم با فضای فکری و محتوایی چنین اثری ناآشنا نیستم.
وی با اشاره به جایگاه «عشق» در دین، افزود: در قرآن کریم از قول حضرت ابراهیم(ع) آمده است «قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ» و در روایتی نیز از امام صادق(ع) نقل شده که دین، چیزی جز محبت و عشق نیست. اساس دینداری بر محبت الهی است؛ چنانکه قرآن میفرماید «والذین آمنوا أشد حباً لله». اگر دین از دریچه عشق و محبت به انسانها معرفی شود، میتواند دلها را جذب کند.
صالحی با اشاره به تجربههای پس از انقلاب اسلامی، گفت: در آغاز انقلاب تصور میشد که هم اسلام اعتلا خواهد یافت و هم پیوند ایران و اسلام، همانگونه که شهید مطهری از «خدمات متقابل اسلام و ایران» سخن گفته است، تقویت خواهد شد؛ اما در مواردی به دلیل برخی ناآگاهیها، این پیوند به تقابل تبدیل شد و گاه با نام ایران در برابر اسلام و یا با نام اسلام در برابر ایران سخن گفته شد، در حالی که میشد این دو را به شکلی سازنده در کنار هم قرار داد.
وی ادامه داد: اگر دین را صرفاً از دریچه مناسک و احکام ظاهری معرفی کنیم، طبیعی است که نسل جوان کمتر با آن ارتباط برقرار کند، اما اگر با زبان محبت، عقلانیت و گفتوگوی نیکو معرفی شود، زمینه جذب حداکثری فراهم خواهد شد. قرآن نیز بر همین اصل تأکید دارد؛ آنجا که میفرماید: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا»، یعنی شناخت متقابل میان ملتها و فرهنگها.
وی با اشاره به پیشینه فرهنگی ایران، گفت: یکی از ویژگیهای مهم فرهنگ ایرانی گرایش دیرینه آن به حکمت الهی است. از روزگار باستان و باور به اهورامزدا تا دوران اسلامی، نوعی نگاه توحیدی و حکمتمحور در فرهنگ ایرانی وجود داشته است. حتی در قرآن کریم نیز از «مجوس» در کنار پیروان دیگر ادیان یاد شده که این امر، نشاندهنده جایگاه تاریخی این سنتها در منظومه ادیان است.
صالحی در بخش دیگری از سخنان خود به شخصیت امام موسی صدر اشاره کرد و گفت: آنچه در این کتاب درباره ارتباط میان مسلمانان و مسیحیان روایت شده، یادآور شیوه و منش امام موسی صدر است. او نهتنها میان شیعیان، بلکه میان مسیحیان و دیگر طوایف لبنان نیز محبوب بود. گاه در کلیساها حاضر میشد و همانند یک کشیش موعظه میکرد و چنان سخن میگفت که بسیاری از مسیحیان شیفته شخصیت او میشدند.
وی افزود: امام موسی صدر با تکیه بر دانش فلسفی و آشنایی با اندیشههای متفکران غربی و اسلامی، گفتوگویی عمیق با مخاطبان خود برقرار میکرد و همین روش سبب میشد که دلها را به خود جذب کند. او نمونهای از این حقیقت بود که گفتوگو، عقلانیت و محبت میتواند پلی میان پیروان ادیان و فرهنگها ایجاد کند.
صالحی با اشاره به محتوای کتاب «همباوران»، تصریح کرد: اهمیت این اثر در آن است که فضایل اسلام، تشیع و اهل بیت(ع) را از زبان اندیشمندان و شخصیتهایی بیرون از دایره مسلمانان روایت میکند و این سخن، به تعبیر ادبی، «سرّ دلبران را در حدیث دیگران» بیان میکند؛ سخنی که برای مخاطبان بسیار دلنشینتر و اثرگذارتر است.
وی در پایان با قدردانی از تلاشهای عباس خامهیار، گفت: فعالیتها و تجربههای ایشان در سالهای حضور در لبنان و ارتباط با اندیشمندان جهان عرب، خدمات ارزشمندی در معرفی فرهنگ اسلامی و معارف اهلبیت(ع) به همراه داشته و این کتاب نیز بخشی از همان تجربهها و مشاهدات را منعکس میکند.
انتهای پیام
