گروه انديشه: حجت‌الاسلام مؤدب با بيان اين‌كه دوران امام باقر(ع) دوران بسيار شكوفايی در تدوين حديث شيعه بود، تصريح كرد: حضرت امام باقر(ع) علاوه بر اين‌كه آثاری مكتوب داشتند و شاگردان حضرت در كتا‌ب‌هايشان بی‌واسطه و با واسطه از ايشان حديث نقل كرده‌اند، به اصل احاديث و مكتوب كردن آن‌ها اهتمام ويژه‌ای مبذول داشتند و اين نكته را همواره به شاگردان خود انتقال می‌دادند.

حجت‌الاسلام و المسلمين «سيدرضا مؤدب»

حجت‌الاسلام و المسلمين سيدرضا مؤدب، مدير گروه علوم قرآن و حديث دانشكده الهيات و معارف اسلامی دانشگاه قم، در گفت‌وگو با سرويس انديشه خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، به مناسبت شهادت امام باقر(ع) گفت: امام باقر(ع) در سال 57 هجری در مدينه چشم به جهان گشودند، در سال 94 به شهادت رسيدند و در حدود بيست سال دوران امامتشان طول انجاميده است.

وی تصريح كرد: سخن درمورد شخصيت والای امام باقر(ع) بسيار است، اما آن‌چه بشتر در مورد ايشان مورد توجه است، شخصيت علمی ايشان است كه پايه‌گذار نهضت بزرگ علم در جهان تشيع و اسلام هستند و به همين منظور باقرالعلوم معروف‌ گشتند. علاوه بر آن امام(ع) در زهد، فضيلت و علم، سرآمد همه بزرگان دوران خود بوده‌اند.

نويسنده كتاب «تاريخ حديث» با بيان اين‌كه فضايل اخلاقی و بزرگواری ايشان برای همگان كاملا روشن بود، افزود: به همين علت بسياری از بزرگان به محضر ايشان می‌شتافتند و از خدمتشان بهره‌ها می‌‌بردند. شخصيت‌های بزرگ اهل سنت همانند مالك، شافعی، ابوحنيفه وبسياری از بزرگان عصر از ايشان باواسطه يا بی‌واسطه بهره‌های علمی فراوانی بردند.

مدير گروه علوم قرآن و حديث دانشگاه قم با بيان اين‌كه آثار بزرگی كه بعد از ايشان نوشته شده و تمامی مؤلفانی كه بعد از ايشان آثاری را تدوين كردند، از ايشان ياد كرده‌اند و تأثير پذيرفتند، خاطرنشان كرد: در تمامی آثاری كه در اين دوران تأليف شده است از جايگاه پنجمين امام شيعيان بسيار ارزشمند ياد شده است. تا آن‌جا كه مخالفان ايشان در مورد ايشان اعترافات فراوانی دارند.

عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) العالمية در ادامه افزود: يكی از علمای بزرگ سنی به نام ابن‌حجر هيتمی درباره ايشان می‌نويسد: «محمدباقر(ع) به اندازه‌ای گنجهای پنهان معارف و دانش‌ها را آشكار ساخته، حقايق احكام و حكمت‌ها و لطايف دانش‌ها را بيان كرده كه جز بر عناصر بی‌بصيرت يا بدبصيرت پوشيده نيست و از همين جاست كه وی را شكافنده دانش و جامع علوم و برافروزنده پرچم دانش خوانده‌اند».

عضو هيئت علمی دانشگاه قم اظهار كرد: همين‌طور افراد ديگر هنگامی كه به شخصيت امام‌باقر(ع) اشاره كردند به بزرگی حضرت اعتراف كرده‌اند. از جمله عبدالله ‌بن ‌عطا كه از جمله شخصيت‌های بزرگ آن دوران است. عطا يكی از شخصيت‌های علمی زمان امام، می‌گويد: «من هرگز دانشمندان اسلام را در هيچ محفل و مجمعی به اندازه محفل محمد بن علی(ع) از نظر علمی حقير و كوچك نديدم».

اين استاد حوزه در ادامه به گزارش يكی ديگر از بزرگان اهل سنت اشاره كرد و تصريح كرد: وی می‌نويسد: من حسن بن عتبه را كه در علم فقه مشهور آفاق بود ديدم كه مانند، كودكی در محضر امام‌باقر(ع) نشسته بود و مجذوب شخصيت علمی حضرت بود.

عضو هيئت مديره انجمن علوم قرآن و حديث ايران، بيان كرد: به همين ترتيب ايشان در دوران خودشان نقش ارزنده‌ای در گسترش علم و مخصوصا تفسير قرآن و اهتمام به معارف قرآن داشتند. طبرسی در كتاب احتجاج آورده‌ است كه امام باقر(ع) هميشه در بيانات خود به آيات قرآن استناد می‌كرد. هميشه در كلام خود از قرآن شاهد می‌آورد و می‌فرمود هر مطلبی كه بگويم از من بپرسيد كه از كجای قرآن می‌گويم، و من آيه مربوطه بر شما می‌خوانم.

حجت‌الاسلام مؤدب افزود: نقش حضرت در تدوين حديث شيعه نيز بسيار ارزنده بود، لذا دوران امام باقر(ع) دوران بسيار شكوفايی در تدوين حديث شيعه است. حضرت علاوه بر اين‌كه آثاری مكتوب داشتند و شاگردان حضرت در كتا‌ب‌هايشان بی‌واسطه و با واسطه از ايشان حديث نقل كرده‌اند، به اصل احاديث و مكتوب كردن آن‌ها اهتمام ويژه‌ای داشتند.

نويسنده كتاب «تاريخ حديث» به روايتی كه در كتاب حيات امام باقر(ع) آمده است اشاره كرد و گفت: يزيد رزاز از حضرت صادق(ع) و ايشان از پدرش امام باقر(ع) نقل می‌كند كه آن حضرت فرمود: «اعرف منازل الشّيعة على قدر رواياتهم و معرفتهم فان المعرفة هى الدراية للرواية و بالدّراية للرّواية يعلوالمؤمن الى اقصى درجات الايمان؛ جايگاه شيعه را از طريق مقدار روايات آن‌ها و معرفت و شناختشان بشناس، زيرا معرفت همان فهم روايت است و با فهم روايت مؤمن(و شيعه) به درجات بالاى ايمان مى رسد.

مدير گروه علوم قرآن و حديث دانشگاه قم بيان كرد: شخصی در محضر امام باقر(ع) عرض كرد: آيا هنگامی كه در خدمت شما هستم و روايات را می‌شنوم بنويسم. حضرت در پاسخ فرمودند: اذا سمعت حديثا من فقه خير ما فی الارض ذهبا و فضة؛ وقتی روايتی را مورد فقه و دانش شنيدی بهتر است از چيزی كه در زمين است.

وی همچنين به روايت ديگری اشاره كرد و تصريح كرد: امام باقر(ع) فرمودند: «سارعوا فی طلب العلم.فلحديث واحد تأخذه من صادق، خير من الدنيا و ما فيها من ذهب و الفضة؛ در طلب علم شتاب كنيد چه يك حديث كه از راستگوئی فرا گيريد بهتر است از دنيا و آنچه در آن می باشد». بنابراين اگر مروری مفصل‌تر بر سخنان آن حضرت داشته باشيم و در خصوص اهتمام به احاديث نبوی و امام معصوم(ع) و سخنان خود آن‌ها و امالی حضرت و مطالبی را كه بيان می‌داشتند، می‌توانيم دريابيم كه در آن دوران حضرت تلاش داشتند كه نوشتن حديث توسعه پيدا كند و خصوصا می‌دانيم در دوران امام باقر(ع) كه نوشتن احاديث با سختی‌های فراوانی همراه بود.

عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) با بيان اين‌كه در دوره عمر بن‌ عبدالعزيز اين سختی‌ها تا حدودی برداشته می‌شود، اظهار كرد: حضرت از همان آغاز دوران امامت‌شان سعی كردند كه برای شيعه كه جايگاه حديث و نوشتن حديث به شكل مبسوط انجام شود. به همين جهت است كه شاگردان خاص امام باقر(ع) همانند محمدبن مسلم، زراره، ابوبصير، جابربن يزيد، هشام و شخصيت‌های ديگر تلاش وسيعی دارند كه مكتب فقهی و علمی امام باقر(ع) منعكس كنند و توسعه دهند و اين محدثان بودند كه نقش ارزنده‌ای در گسترش معارف اين امام همام داشتند.

وی در بخش آخر سخنانش اشاره‌ای به شخصيت جابربن عبدالله انصاری كرد و افزود: برای من بسيار جالب بود، هنگامی كه اين مطلب در مورد اولين ديدار وی با حضرت امام باقر(ع) می‌خواندم. جابر در اولين ملاقاتی كه با امام باقر(ع) داشتند می‌گويد: پيامبر اسلام(ص) فرمودند: يا جابر بعد از من شخصی از فرزندان مرا خواهی ديد كه اسمش اسم من و چهره‌اش شبيه من است. او درب‌های دانش را به روی مردم خواهد گشود.

حجت‌الاسلام مؤدب در پايان افزود: پيامبر اسلام(ص) هنگامی اين پيش‌بينی را فرمودند كه دوران حضرت امام باقر(ع) فرا نرسيده بودند و جابر از كوچه‌های مدينه عبور می‌كردند كه چشمش به حضرت باقر(ع) افتاد و هنگامی كه دقت كرد، ديد نشانه‌هايی كه پيامبر(ص) فرمودند در او هست. جابر بوسه‌ای به پيشانی او زد و گفت جدت پيامبر(ص) به وسيله من به تو سلام رساند و جابر از آن زمان نقل شده است كه روزی دوبار به ديدن حضرت می‌رفت كه در مسير حضرت می‌نشست و در برابر برخی كه از كار او ايراد می‌گرفتند، پيشگويی حضرت را نقل می‌كرد.