دميدن روح اميد و مبارزه با استكبار؛ عمدهترين مضمون شعر انتظار
گروه ادب: در سرودههای شاعران مسلمان فارسیزبان، سيمای امام عصر(عج)، سيمای انسانی است آرمانی كه برای رهايی بشريت و انسان از بندهای استكبار و اسارت قيام میكند و انسان را به رهايی و آزادی نويد میدهد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، يكی از عمدهترين مضامين ادبی كه در شعر شاعران كلاسيك و معاصر نمود پيدا كردهاست، شعر مهدوی و انتظار است. شاعران بر اساس پايه و مبنای تفكرات دينی و باورهای مذهبی به موضوع امام زمان (عج) و عدلگستری او در جهان پرداختهاند.
حضور پررنگ آثار آيينی به ويژه اشعار مهدوی در ميان مجموعه آثار شاعران معاصر و كلاسيك در خور توجه و بررسی است.
وجود مجموعه اشعار با محتوای انتظار يا اشاره به مهدويت از ديرباز تاكنون در ميان آثار شاعران ديده میشود؛ اما اگر بخواهيم به صورت خاص برای شروع آن محدوده تاريخی در نظر بگيريم، میتوانيم ظهور اين گونه اشعار را به دوران صفويه بازگردانيم.
با گسترش مذهب تشيع در دوران صفوی و ارائه اشعار شاعران به زبان پارسی، عرصه برای آفرينشهای ادبی فراهم شد كه پررنگتر شدن ادبيات آيينی را در پی داشت؛ بنابراين در بررسی اين نوع شعر بايد مقطع تاريخی بعد از دوران صفويه را زمان آغاز شعر آيينی بدانيم.
به طوركلی دو مقطع تاريخی آلبويه (اوايل قرن چهارم هجری قمری) و دوران صفويه در ادبيات فارسی نقطه اوج شعر آيينی و حوزه شعر مهدوی يا به عبارت ديگر انتظار بوده است. درواقع شروع شعر مهدويت را به طور مستقيم و بیواسطه میتوان به اين دو دوره تاريخی معطوف كرد.
اشعاری كه در حوزه شعر مهدوی سروده شدهاند، دو گونهاند. يا به طور مستقيم و بیواسطه سروده شدهاند يا با گذاشتن نشانهها و ذكر علامتها اين مفهوم را بيان میكنند.
در ادبيات ما، معشوق هميشه متعالی بودهاست. نشانههای فراوانی از تعالی و فرا انسانی بودن معشوق در شعرهای عاشقانه وجود دارد. هر وقت ما با اين جنس از اشعار مواجه می شويم، میتوانيم معنای معاشقه با يك انسان متعالی كه در انديشه شيعی امام عصر (عج) است را به آن نسبت دهيم.
با چنين برداشتی بسياری از اشعار عاشقانه را میتوان در زمره شعر انتظار محسوب كرد. به عنوان نمونه میتوان به اشعار حافظ اشاره كرد. او در ابياتی همچون «ای پادشه خوبان داد از غم تنهايی. دل بی تو به جان آمد وقت است كه باز آيی» يا «مژده ای دل كه مسيحا نفسی میآيد. كه ز انفاس خوشش بوی كسی میآيد» و هزاران بيت ديگر از او و يا از ديگر شاعران، مفهوم انتظار را میتوان ديد و آن را در زمره شعر انتظار و در ارتباط با حضرت مهدی (عج) قلمداد كرد.
به هر حال، مهدويت و موضوع انتظار ركن ركين نظام انديشه شاعران شيعی است كه هم به صورت مشخص و با ذكر مصداق و هم به طور عام و كلی میتوان آن را در شعر پارسی يافت.
در تمام سرودههای شاعران مسلمان فارسیزبان، سيمای مهدی موعود(عج)، سيمای انسانی كامل تصوير شده است كه برای نجات بشريت و انسان از بندهای استكبار و اسارت قيام میكند و انسان را به رهايی و آزادی بشارت میدهد. اين مضمون مهمترين و اساسیترين ويژگی پرداخته شده در شعر مهدوی است.
شاعران كلاسيكی چون عطار، حافظ، ناصرخسرو و مولانا، از جمله شاعرانی هستند كه میتوان نمونههايی از اين نوع شعر را در شعرشان ديد.
حميد سبزواری، قيصر امينپور، علی موسوی گرمارودی، نصرالله مردانی، مشفق كاشانی، احمد عزيزی و طاهره صفارزاده نيز از جمله شاعران معاصری هستند كه به شيوهای برجستهتر به اين موضوع پرداختهاند.
شاعران مذهبی با الهام از آموزههای دينی و استناد به احاديث اين مضمون را در اشعار خود پرداختهاند.
موضوع ديگر در ادبيات مهدوی دميدن روح اميد در كالبد بشريت با دادن بشارت ظهور است كه در ميان شعرهای مهدوی ديده میشود.
مسايلی درباره گسترش و حاكميت قوانين الهی و عدالت الهی، رخت بربستن تبعيضات نژادی و تجملگرايی و پيدايش امنيت و صلح در جهان از ديگر ويژگیهای شعر مهدوی است كه در شعر شاعران آيينی به زيباترين شكل ممكن بروز كردهاند.
شاعران در اين نكته اتفاق نظر دارند كه تا زمانی كه حقيقت انسانی در غيبت باشد، امام زمان(عج) نيز در غيبت به سر میبرد و اگر اين حقيقت به جلوه در بيايد و آشكار شود زمان انتظار نيز به پايان میرسد.
مفهوم ويژگیهای حاكميت امام زمان (عج) براساس احاديث از ديگر مضامين شعر مهدوی است كه در شعر كلاسيك و شعر نو نمونههايی از آن را میتوان ديد كه در آن شاعران براساس احاديث مختلف ويژگیهای حاكميت حضرت مهدی(عج) را در سرودههايشان به تصوير كشيدهاند.
آماده كردن بستر ظهور ايشان در جهان يكی ديگر از مضامين و موضوعاتی است كه در شعر مهدوی يا انتظار به تصوير كشيده شده است.
میتوان گفت اغلب شاعران معاصر يك يا دو مجموعه شعر خود را به موضوع امام زمان(عج) و مفهوم انتظار اختصاص دادهاند و موضوع انتظار، غيبت حضرت مهدی(عج) و مباحث مرتبط با عدالتگستری آن حضرت، در شعر روزگار ما حضور گستردهای داشته است تا شاعران اينگونه رسالت خويش را در ارتباط با اعتقاد اسلامی خويش به انجام رسانند.
عاطفه گزمه
حضور پررنگ آثار آيينی به ويژه اشعار مهدوی در ميان مجموعه آثار شاعران معاصر و كلاسيك در خور توجه و بررسی است.
وجود مجموعه اشعار با محتوای انتظار يا اشاره به مهدويت از ديرباز تاكنون در ميان آثار شاعران ديده میشود؛ اما اگر بخواهيم به صورت خاص برای شروع آن محدوده تاريخی در نظر بگيريم، میتوانيم ظهور اين گونه اشعار را به دوران صفويه بازگردانيم.
با گسترش مذهب تشيع در دوران صفوی و ارائه اشعار شاعران به زبان پارسی، عرصه برای آفرينشهای ادبی فراهم شد كه پررنگتر شدن ادبيات آيينی را در پی داشت؛ بنابراين در بررسی اين نوع شعر بايد مقطع تاريخی بعد از دوران صفويه را زمان آغاز شعر آيينی بدانيم.
به طوركلی دو مقطع تاريخی آلبويه (اوايل قرن چهارم هجری قمری) و دوران صفويه در ادبيات فارسی نقطه اوج شعر آيينی و حوزه شعر مهدوی يا به عبارت ديگر انتظار بوده است. درواقع شروع شعر مهدويت را به طور مستقيم و بیواسطه میتوان به اين دو دوره تاريخی معطوف كرد.
اشعاری كه در حوزه شعر مهدوی سروده شدهاند، دو گونهاند. يا به طور مستقيم و بیواسطه سروده شدهاند يا با گذاشتن نشانهها و ذكر علامتها اين مفهوم را بيان میكنند.
در ادبيات ما، معشوق هميشه متعالی بودهاست. نشانههای فراوانی از تعالی و فرا انسانی بودن معشوق در شعرهای عاشقانه وجود دارد. هر وقت ما با اين جنس از اشعار مواجه می شويم، میتوانيم معنای معاشقه با يك انسان متعالی كه در انديشه شيعی امام عصر (عج) است را به آن نسبت دهيم.
با چنين برداشتی بسياری از اشعار عاشقانه را میتوان در زمره شعر انتظار محسوب كرد. به عنوان نمونه میتوان به اشعار حافظ اشاره كرد. او در ابياتی همچون «ای پادشه خوبان داد از غم تنهايی. دل بی تو به جان آمد وقت است كه باز آيی» يا «مژده ای دل كه مسيحا نفسی میآيد. كه ز انفاس خوشش بوی كسی میآيد» و هزاران بيت ديگر از او و يا از ديگر شاعران، مفهوم انتظار را میتوان ديد و آن را در زمره شعر انتظار و در ارتباط با حضرت مهدی (عج) قلمداد كرد.
به هر حال، مهدويت و موضوع انتظار ركن ركين نظام انديشه شاعران شيعی است كه هم به صورت مشخص و با ذكر مصداق و هم به طور عام و كلی میتوان آن را در شعر پارسی يافت.
در تمام سرودههای شاعران مسلمان فارسیزبان، سيمای مهدی موعود(عج)، سيمای انسانی كامل تصوير شده است كه برای نجات بشريت و انسان از بندهای استكبار و اسارت قيام میكند و انسان را به رهايی و آزادی بشارت میدهد. اين مضمون مهمترين و اساسیترين ويژگی پرداخته شده در شعر مهدوی است.
شاعران كلاسيكی چون عطار، حافظ، ناصرخسرو و مولانا، از جمله شاعرانی هستند كه میتوان نمونههايی از اين نوع شعر را در شعرشان ديد.
حميد سبزواری، قيصر امينپور، علی موسوی گرمارودی، نصرالله مردانی، مشفق كاشانی، احمد عزيزی و طاهره صفارزاده نيز از جمله شاعران معاصری هستند كه به شيوهای برجستهتر به اين موضوع پرداختهاند.
شاعران مذهبی با الهام از آموزههای دينی و استناد به احاديث اين مضمون را در اشعار خود پرداختهاند.
موضوع ديگر در ادبيات مهدوی دميدن روح اميد در كالبد بشريت با دادن بشارت ظهور است كه در ميان شعرهای مهدوی ديده میشود.
مسايلی درباره گسترش و حاكميت قوانين الهی و عدالت الهی، رخت بربستن تبعيضات نژادی و تجملگرايی و پيدايش امنيت و صلح در جهان از ديگر ويژگیهای شعر مهدوی است كه در شعر شاعران آيينی به زيباترين شكل ممكن بروز كردهاند.
شاعران در اين نكته اتفاق نظر دارند كه تا زمانی كه حقيقت انسانی در غيبت باشد، امام زمان(عج) نيز در غيبت به سر میبرد و اگر اين حقيقت به جلوه در بيايد و آشكار شود زمان انتظار نيز به پايان میرسد.
مفهوم ويژگیهای حاكميت امام زمان (عج) براساس احاديث از ديگر مضامين شعر مهدوی است كه در شعر كلاسيك و شعر نو نمونههايی از آن را میتوان ديد كه در آن شاعران براساس احاديث مختلف ويژگیهای حاكميت حضرت مهدی(عج) را در سرودههايشان به تصوير كشيدهاند.
آماده كردن بستر ظهور ايشان در جهان يكی ديگر از مضامين و موضوعاتی است كه در شعر مهدوی يا انتظار به تصوير كشيده شده است.
میتوان گفت اغلب شاعران معاصر يك يا دو مجموعه شعر خود را به موضوع امام زمان(عج) و مفهوم انتظار اختصاص دادهاند و موضوع انتظار، غيبت حضرت مهدی(عج) و مباحث مرتبط با عدالتگستری آن حضرت، در شعر روزگار ما حضور گستردهای داشته است تا شاعران اينگونه رسالت خويش را در ارتباط با اعتقاد اسلامی خويش به انجام رسانند.
عاطفه گزمه
