قهر‌ موجب دوری از رحمت خدا می‌شود/ انصاف؛ مهم‌ترین عامل تداوم دوستی‌ها ‌

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، «دوستی» یعنی همنشینی، معاشرت و گفت‌وگوی انسان یا افرادی که به آنها علاقه و محبت دارد زیرا با غیر دوست معمولاًً کسی قصد معاشرت ندارد این دوستی و ارادت و محبت یا به خودی خود مطلوب است و یا مجازی و واسطه‌ای است که انسان به‌وسیله آن به دوست حقیقی برسد.
دوستی‌ها ممکن است براساس منافع مادی و خواهش‌های نفسانی در اغراض و احساسات باشد و یا براساس یک انگیزه صحیح. دوستی صحیح، محبت، علاقه، ارتباط روحی، حسن معاشرت و گفت‌وگو میان دو فرد و یا بین افراد جامعه با ملاک صحیح و انگیزه‌ای الهی به‌طوری‌که دوستان براساس آن بتوانند نیازهای فردی و اجتماعی و احتیاجات دنیوی و اخروی را تأمین کنند.

این نوع دوستی مخصوص مؤمنان واقعی است که تمام ارادت و انس و محبت خود را نسبت به خداوند تعال و اهل بیت(ع) صرف نموده‌اند اینان نخبگان عالم و کسانی هستند که لذت دوستی خداوند را با هیچ، عوض نمی‌کنند.

هر علاقه و محتبی که انسان به غیر از خداوند تعالی و ائمه‌معصومین دارد دوستی مجازی است.حال اگر این دوستی برخاسته از خواهش‌های نفسانی و شر و فساد باشد رهزن آدمی است و انسان را به منجلاب فساد می‌کشد.

معیارهای دوست خوب از دیدگاه ائمه‌اطهار(ع)
امام صادق(ع) فرموده است: دوستی و رفاقت حدودی دارد کسی‌که واحد تمام تمام آن حدود نیست، دوست کامل نیست و آن کس که دارای هیچ یک از آن حدود نباشد، اساساً دوست نیست اول آن‌که ظاهر و باطن رفیق نسبت به تو یکسان باشد، دوم آن‌که زیبایی و آبروی تو را برای خود ببیند و نازیبایی تو را نازیبایی خود بداند، سوم آن‌که دست یافتن به مال و یا رسیدن به مقام، روش دوستانه او را نسبت به تو تغییر ندهد، چهارم آن‌که در زمینه رفاقت از آنچه و هر چه در اختیار دارد، نسبت به تو مضایقه نکند و پنجم آن‌که تورا در موقع آلام و مصائب ترک نگوید.

امام صادق(ع) از امام محمدباقر(ع) نقل می‌کند که حضرت فرمود: پدرم به من سفارش کرد با پنج دسته هم‌نشین مباش که از آن جمله است از دوستی با احمق دوری کن چرا که او اراده می‌کند به تو سود رساند اما در اثر حماقت به تو ضرر می‌رساند و امام علی(ع) فرموده است: «دوستی با احمق مایه عذاب روح است».
انسان خواه ناخواه از دیگران تأثیر می‌پذیرد و بخش مهمی از افکار و صفات اخلاقی خود را از طریق دوستانش کسب می‌کند.نقش دوست در زندگی به قدری زیاد و برجسته است که حضرت علی(ع) می‌فرماید: هرگاه وضع کسی برای شما نامعلوم بود و یا او را نشناختید به دوستانش نظر کنید پس اگر آنها اهل دین و آیین خدا باشند او نیز پیرو آیین خداست و اگر بر آیین خدا نباشند، او نیز بهره‌ای از آیین حق ندارد.

خصوصیات دوست خوب از منظر قرآن
در آیات قرآن از جمله خصوصیاتی که برای دوست خوب بیان شده می‌توان به ، احترام به مقدسات و مسائل دینی، راست‌گویی، دوستی دو طرفه، هماهنگی ظاهر و باطن، خوش اخلاقی اشاره کرد چنان‌که خداوند متعال در آیه یک سوره ممتحنه می‌فرماید: «یا ایهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیاءَ تُلْقُونَ إِلَیهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ کَفَرُوا بِمَا جَاءَکُمْ مِنْ الْحَقِّ؛ ای کسانی‌که ایمان آورده‎اید! دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگیرید. شما به آنان اظهار محبت می‎کنید؛ در حالی‌که آن‌ها به آن‌چه از حق برای شما آمده، کافر شده‎اند».

همچنین در آیات 57 و 58 سوره مائده آمده است: «یا ایهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِینَ اتَّخَذُوا دِینَکُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنْ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَالْکُفَّارَ أَوْلِیاءَ … وَإِذَا نَادَیتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا؛ ای کسانی‌که ایمان آورده‎اید! افرادی که آیین شما را به باد استهزا و بازی می‌گیرند ـ از اهل کتاب و مشرکان ـ ولی خود انتخاب نکنید… آن‌ها هنگامی‌که (اذان می‎گویید و مردم را) به نماز فرا می‎خوانید، آن‌را به مسخره و بازی می‎گیرند».

خداوند متعال در آیه 119 توبه فرموده است: «یا ایهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ؛ ای کسانی‌که ایمان آورده‎اید! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید و با صادقان باشید» و در آیه 119 سوره آل‌عمران می‌فرماید: «هَا أَنْتُمْ أُوْلَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلَا یحِبُّونَکُمْ؛ شما کسانی هستید که آنها را دوست می‎دارید، اما آنها شما را دوست ندارند».

در آیه 119 سوره آل‌عمران عنوان شده است: «وَإِذَا لَقُوکُمْ قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا عَضُّوا عَلَیکُمْ الْأَنَامِلَ مِنْ الغَیظِ؛ و هنگامی‌که شما را ملاقات می‎کنند، (به دروغ) می‎گویند: ایمان آورده‎ایم، اما هنگامی‌که تنها می‎شوند، از شدتِ خشم بر شما، سر انگشتان خود را به دندان می‎گزند» و در آیه 118 آل‌عمران نیز فرموده است: «یا ایهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِکُمْ لَایأْلُونَکُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَاعَنِتُّمْ؛ ای کسانی‌که ایمان آورده‎اید! محرم اسراری از غیر خود، انتخاب نکنید؛ آنها از هر گونه شر و فسادی درباره‎ شما کوتاهی نمی‎کنند. آنها دوست دارند شما در رنج و زحمت باشید».

همچنین یکی از دستورهای دین مبین اسلام، خوش اخلاقی با دیگران است که جایگاه بسیار والایی را داراست. خوش اخلاقی، هم دوستی‌ها را پایدار می‎سازد و هم در جذب دیگران به سمت خود تأثیر فوق‌العاده‎ای دارد چنان‌چه خداوند متعال در آیه 34 سوره فصلت در این رابطه می‌فرماید: «ادْفَعْ بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَینَکَ وَبَینَهُ عَدَاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِی حَمِیمٌ فصلت؛ بدی را با نیکی دفع کن، ناگاه (خواهی دید) همان کس که میان تو و او دشمنی می‌کند، گویی دوستی گرم و صمیمی است».

در آیه 159 سوره آل‌عمران «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنْ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ؛ به (برکت) رحمت الهی، در برابر آنان (مردم) نرم (و مهربان) شدی و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو پراکنده می‎شدند».

یکی از نیازهای انسان که در دوران جوانی ظهور و بروز پیدا می‌کند، ازدواج است که در قرآن‌کریم از جنبه‎های متفاوتی مورد بحث قرار گرفته است. در این زمینه یکی از موضوعاتی که قرآن کریم تأکید زیادی بر آن دارد، پاک بودن پسر و دختر قبل از ازدواج است چنان‌که خداوند در آیه 25 سوره نساء در این باره فرموده است: «مُحْصَنَاتٍ غَیرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ؛ پس آنها (زنان پاکدامن از بردگان) را با اجازه‎ صاحبان آنان تزویج نمایید و مهرشان را به خودشان بدهید، به شرط آن‌که پاکدامن باشند، نه به‌طور آشکار مرتکب زنا شوند و نه دوست پنهانی بگیرند».
همچنین، در آیه 5 سوره مائده آمده است: «مُحْصِنِینَ غَیرَ مُسَافِحِینَ وَلَا مُتَّخِذِی أَخْدَانٍ؛ و زنان پاکدامن از مسلمانان و زنان پاکدامن از اهل کتاب حلال‌اند، هنگامی که مهر آنان را بپردازید و پاکدامن باشید، نه زناکار و نه دوست پنهانی و نامشروع گیرید» که در این آیه خداوند از طرح دوستی با جنس مخالف نهی فرموده است.

از جمله عوامل دوستی که در برخی روایات به آن‌ها به‌عنوان حقوق دوستی و برادری یاد شده می‌توان از خوش‌رویی، انصاف، تواضع، عفو و گذشت، هدیه دادن اشاره کرد.

حفاظت از پیوند دوستی
از جمله وظایف مهم انسان در محیط‌های دوستانه، مراقب و پاس‌داری از دوستی و پرهیز از عوامل جدایی‌آفرین است.

خلقیات زشت و برخوردهای نسنجیده و به‌دور از انصاف از یک‌سو و حرکت‌ها و شیطنت‌های افراد شرور و فرومایه‌ای که از دوام دوستی‌ها ناخرسند می‌باشند و آن را به زیان خود می‌دانند از سوی دیگر، از مهم‌ترین عواملی به‌شمار می‌روند که دوستی‌ها را تهدید کرده و دوستان را از یک‌دیگر گریزان می‌کند.

دوست در فرهنگ پیشوایان دین به منزله شریف‌ترین عضو پیکره اجتماع است که راجع به حفاظت از آن و در نتیجه تداوم دوستی‌ها بسیار سفارش شده است.

امام علی(ع) در این‌باره می‌فرماید: کسی‌که دوست خوب و شایسته‌ای را که براساس معیارهای خدایی انتخاب کرده از دست دهد، گویا شریف‌ترین اعضای بدن را از دست داده است.

قهر کردن و دوری از اسلام
رسول گرامی اسلام در ضمن روایتی که به سی حق هر مسلمان بر مسلمان دیگر اشاره می‌کند، می‌فرماید: یکی از حقوق هر مسلمان بر دیگری آن است که دوستی او را حفظ کند.امامان معصوم(ع)، قهر کردن و تباه ساختن دوستی‌ها را مایه غربت تنهایی، دور شدن از رحمت خدا و از نشانه‌های بی‌توفیقی و محروم شدن از خوبی‌ها دانسته و آن‌را نکوهش کرده‌اند.

حجت‌الاسلام سیدمحمد موسوی، از اساتید گروه معارف لرستان در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا گفت: در جهان امروز و زندگی پردغدغه ماشینی، دوست‌یابی پدیده بسیار مهم و حیاتی است زیرا دوستان باعث تسکین روحی و رسیدن به آرامش می‌شوند ولی برای این‌که بخواهیم دوست‌های مناسبی را انتخاب کنیم باید از دستورات دین اسلام نهایت بهره را ببریم.
وی با اشاره به این‌که از پیامبر اکرم (ص) سؤال شد کدام همنشین بهتر است؟ فرمودند: کسی که دیدار او شما را به یاد خدا بیندازد و گفتار او بر دانش ما بیفزاید و کردارش آخرت را به یادتان آورد، افزود: داشتن دوستی با این اوصاف سبب کمال انسان می‌شود و جز خیر و خوبی از او جیزی نخواهد دید.
موسوی با بیان این‌که  اسلام برای دوستی و انتخاب دوست، سفارش‌های زیادی دارد و دوستی با افرادی را تشویق و از دوستی با افرادی نهی کرده است، افزود: انسان باید با  کسی معاشرت کند تا او را براى تکامل روحى و معنوى او و رسیدن به اهداف الهى یارى کند.
این استاد دروس معارف  با اشاره به این‌که یکی از نخستین راه‌ها برای قضاوت درباره شخصیت افراد، شناخت معاشران و دوستان آنان است، افزود: هم نشینی با دوستان بد ناخودآگاه، انسان را به سوی بدی‌ها می کشاند و هم‌نشینی با دوستان خوب، موجب انتقال صفات والای انسانی می‌شود.

این کارشناس مذهبی با بیان این‌که دوستی‌های قدیمی از جایگاه ممتازی برخوردار هستند، افزود: در روایات متعددی از ائمه معصوم داریم که هرگاه رفاقت و دوستی از 20 سال بیشتر شود، آن دوست از خویشاوندان انسان محسوب می‌شود.