از آنجا که خاندان عصمت و وحى برگزیدگانى هستند که طبق آیه «تطهیر» در اوج پاکى و قداست قرار گرفته و از هرگونه پلیدى به دور هستند، تمام جانشان مستغرق در قرآن مجید شده و شایستهترین انسانهایى هستند که تفسیر روشن آیات الهى را فرا راه تشنگان حقیقت قرار میدهند. یکى از این منظومه نورانى، سجاد آل محمد زینالعابدین(ع) است. در این مقاله، با نگاهى گذرا سخنان نورانیاش را درباره قرآن مینگریم. بدان امید که جرعهنوش معارف قرآنى با جام عترت باشیم.
امام زینالعابدین(ع) از رسول اکرم(ص) نقل میکند که فرمود: من أعطاه الله القرآن فرأى أن أحدا أعطي أفضل مما أعطي فقد صغر عظيما و عظم صغيرا؛ شخصى را که خداوند به او دانش قرآنى عطا نموده اگر تصورش این باشد که کسى را بهتر از این عطاى الهى دادهاند، در حقیقت بزرگى را کوچک شمرده و کوچکى را بزرگ دانسته است.
در دعاى امام زینالعابدین(ع) به هنگام ختم قرآن برخى از ویژگیهاى آن این چنین بیان شده است. قرآن کریم از خود با صفت «نور» یاد میکند و میفرماید: «وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً» نساء/174
اما این نورانیت براى چه فردى است؟ امام علیهالسلام میفرماید: «و جَعَلْتَهُ نوراً نَهتَدِى مِن ظُلَمِ الضَّلالَة والجَهالة باتّباعه، بار خدایا! قرآن را نور و روشنایى گردانیدى که با پیروى از تعالیم آن از تاریکیهاى گمراهى و نادانى رهایى یابیم.»
در رابطه با جاودانگى نور قرآن میفرماید: «وَ نُورَ هُدًی لَا یَطْفَأُ عَنِ الشّاهِدِینَ بُرْهَانُهُ، و آن را نور هدایتى قرار دادى که برهان و دلیل آن از شاهدان و گواهان خاموش نمیشود.»
قرآن میفرماید: « وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ»، «ما فروفرستادیم از قرآن آنچه را که براى مؤمنان شفا و رحمت است.» اسراء/82
اما اینکه در چه زمان و براى چه فرد؟ امام زینالعابدین(ع) در دعاى خویش اینگونه بیان میدارد:
وَ شِفَاءً لِمَنْ أَنْصَتَ بِفَهَمِ التَّصْدِیقِ إِلَى اسْتِمَاعِهِ، قرآن شفا و درمان است براى کسى که فهمیدن آن را از روى تصدیق و باور خواسته و براى شنیدنش خاموش گشته است.
قرآن مجید میفرماید: «ا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ ۖ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ، اى کسانى که ایمان آوردهاید! براى خدا قیام کنید، و از روى عدالت گواهى دهید. دشمنى با جمعیتى، شما را به گناه و ترک عدالت نکشاند. عدالت ورزید که به پرهیزکارى نزدیکتر است و از «معصیت» خدا بپرهیزید که خداوند از آنچه انجام میدهید، با خبر است.» مائده/8
و خطاب به پیامبر اکرم(ص) میفرماید: «وَقُلْ آمَنْتُ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ كِتَابٍ ۖ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ، بگو به هر کتابى که خدا نازل کرده، ایمان آوردهام و مامورم در میان شما عدالت کنم.» شوری/15
و عدالت را مبناى تشکیل خانواده دانسته و میفرماید: «فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً» نساء/4 و نیز مبناى روابط اقتصادى قلمداد شده و میفرماید: «وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْمِيزانَ بِالْقِسْطِ»، «و حق پیمانه و وزن را به عدالت ادا کنید.» انعام/152 و همچنین حل منازعات را بر اساس عدالت خواستار شده است و میفرماید: «فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا ۖ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ»، «در میان آن دو به عدالت صلح برقرار سازید و عدالت پیشه کنید که خداوند عدالت پیشگان را دوست دارد.» حجرات/9
اما اینکه چه معیار و ملاک و قانونى م توان براى به دست آوردن عدالت معین نمود؟ امام زینالعابدین(ع) میفرماید: «و میزان عدل لایحیف عن الحق لسانه، قرآن ترازوى عدالت است که زبانه اش از حق و درستى برنمیگردد.»
در خصوص تلاوت زیبا نیز امام زینالعابدین(ع) نیز اسوه است. نوفلى میگوید: نزد امام موسى بن جعفر(ع) از صدا و صوت یاد نمودم، حضرت فرمود: به هنگام قرائت قرآن توسط على بن الحسین (ع) چه بسا فردى از آن جا عبور میکرد و از صداى خوش او مدهوش میگشت و اگر امام از حسن واقعى آن چیزى را آشکار مینمود، مردم تحمل و تاب زیبایى آن را نداشتند. نوفلى میگوید: به آن حضرت گفتم: مگر پیامبر(ص) با مردم نماز نمیگزارد و صداى خویش را به هنگام تلاوت قرآن بلند نمیکرد؟ حضرت فرمود: پیامبر(ص) به قدر توان مردم با اقتداکنندگان خود برخورد میکرد. در حدیثى دیگر امام صادق(ع) میفرماید: على بن الحسین(ع) خوشصداترین افراد در خواندن قرآن بود. افراد سقا همواره به هنگام عبور، بر در خانهاش میایستادند و به قرائت او گوش میدادند. و امام باقر (ع) نیز نیکوترین صدا را در خواندن قرآن داشت.»
زهرى میگوید: از امام زینالعابدین(ع) پرسیدم: کدام عمل با فضیلتتر است؟ حضرت فرمود: وارد شوندهاى که دوباره حرکت میکند. پرسیدم: واردشونده حرکت کننده؟! فرمود: شروع قرآن و ختم آن، با قرائت اول آن و پایان رسیدن آن دوباره شروع کند (همانند مسافرى که با رسیدن به یک محل در بین راه دوباره از آن جا حرکت میکند و به مسیر خود ادامه میدهد).
على بن الحسین(ع) در خصوص انس با قرآن میفرمود: اگر تمام افرادى که بین مشرق و مغرب هستند، بمیرند، چون قرآن با من است، هراس و وحشتى به دل راه نخواهم داد.
از امام سجاد(ع) درباره توحید سؤال شد، فرمود: «خداوند میدانست که در آخرالزمان مردمانى میآیند که زیاد اندیشه میکنند، بدینجهت، خداوند سوره توحید و آیات سوره حدید تا «علیم بذات الصدور» را نازل نمود، پس هرکس خارج از این محدوده را قصد کند، هلاک خواهد گشت.
زهرى میگوید: شنیدم از امام سجاد(ع) که میفرمود: آیات قرآن گنجینهاى نهفته است، پس هر زمان که در گنجینه گشوده شود، شایسته است که به آنچه در آن است نظر کنى.
بیست و نه سوره از قرآن کریم با «حروف مقطعه» آغاز شده است. مفسران معانى گوناگونى براى آن ذکر کردهاند، یکى از تفسیرهاى مهم آن، این است که قرآن کریم از نمونه همین حروفى است که در اختیار همگان قرار گرفته است، اگر توانایى دارید، بسان آن را ابداع کنید! امام زین العابدین (ع) میفرماید: قریش و یهود به قرآن نسبت ناروا دادند و گفتند: قرآن، سحر است، آن را خودش ساخته و به خدا نسبت داده است. خداوند به آنها اعلام فرمود: «الم …»، یعنى اى محمد! کتابى که به تو فرو فرستادیم، از همین حروف مقطعه «الف – لام – میم » است که به لغت و همان حروف الفباى شما میباشد، به آنها بگو: اگر در ادعاى خود راستگو هستید، همانند آن را بیاورید.»
قرآن کریم میفرماید: «أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ»، «بدانید که اولیاء خدا نه هراسى دارند و نه غمگین میشوند.» یونس/62
اینکه اولیاءالله داراى چه ویژگیهایى هستند؟ در حدیثى از امام سجاد(ع) بیان شده است. عیاشى مینویسد: امام باقر(ع) فرمود: «در کتاب على بن الحسین(ع) چنین یافتیم که اولیاء الله نه ترسى دارند و نه غم و اندوهى زیرا واجب الهى را انجام داده و سنت رسول اکرم(ص) را گرفتهاند. از آنچه خداوند حرام نموده، پرهیز کرده و در زندگى زودگذر دنیا نسبت به زینتهاى آن زهد را پیشه ساختهاند و به آنچه در نزد خداست، رغبت نموده و در تلاش براى روزى پاکیزه بودهاند و قصد فخر فروشى و زیاده طلبى ندارند و پس از آن براى انجام حقوق واجب خود انفاق کردهاند، ایناناند که خداوند در درآمدهایشان برکت قرارداده و بر آنچه براى آخرت خویش پیش فرستادهاند، ثواب داده میشوند.»
امام سجاد(ع) پس از تلاوت آیه کریمه «وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ»، مؤمنون/100 «پشت سر آنها برزخى است تا روزى که برانگیخته شوند.» فرموده: برزخ، قبر است که در آن زندگى سختى دارند. به خدا قسم که قبر باغى از باغهاى بهشت یا گودالى از گودالهاى آتش است.
منابع:
اصول کافى، باب فضل حامل القرآن
صحیفه سجادیه، دعاى 42
تفسیر صافى، تفسیر برهان
انتهای پیام