بررسی تاثير احسنالقصص بر انديشه و اعتقادات كودكان/21
قصهگويی ابزاری برای بيان حقيقت و هدايت انسانهاست
گروه ادب: عضو هيئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به فلسفه قصهگويی در قرآن كريم تصريح كرد: قصهگويی و روايتگری در قرآن كريم ابزاری است كه خداوند از طريق آن به بيان حقيقت پرداخته و انسانها را با بهرهگيری از آن هدايت میكند.
عباس تقويان، عضو هيئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، با بيان اينكه قرآن كريم به عنوان يگانه منبع و كتابی كه در اختيار بشر قرار گرفته و از نظر سند و متن از اصالت برخوردار است، گفت: قرآن بیشك به لحاظ سندی، عقلی و نقلی نياز به اثبات ندارد. به لحاظ نقلی قرآن كريم خود را پيراسته و مبرا از تحريف و تسلط بشری دانسته و خود را متصل به كانون غيب الهی و مبين واقعيات هستی میداند.
وی افزود: ممكن است اين موضوع برای شنونده ايهام دور داشته باشد و اين ايراد گرفته شود كه شما كه میخواهيد اصالت قرآن را اثبات كنيد، چرا به خود قرآن استناد میكنيد؛ بايد گفت كه ما میخواهيم اصالت قرآن را اثبات كنيم. از سوی ديگر مستمسك ما قرآن است؛ در حالی كه هنوز اصالت قرآن اثبات نشده است و اثبات اصالت متوقف بر قرآن بوده و خود قرآن هم متوقف بر داشتن اصالت است. از اينرو اين يك دور باطل منطقی و فلسفی است.
تقويان ادامه داد: پاسخ اين است كه ما برای باورمندان و افراد متدين به قرآن اين موضوع را مطرح میكنيم و مخاطبان ما مسلمانان و متدينين به قرآن هستند كه در اين جا اثبات قرآنی بودن قرآن با استناد به قرآن ممكن است و شبهه دوم لازم ندارد.
اين مدرس دانشگاه ادامه داد: در خود قرآن كريم، آيات قرآن از هر گونه تحريف و تصرف مصون معرفی میكند. قدر مسلم اين است كه خود آيات دستخوش تحريف نشدهاند و خداوند در سوره مباركه «هجر» میفرمايد: «إنا نحن نزلنا الذكر و إنا له لحافظون»، اين آيه به اجماع و اتفاق همه مسلمانان بيانگر آن است كه در قرآن هيچ تحريفی رخ نداده است و میتواند دليلی بر حقانيت و محفوظيت قرآن از هر تحريفی باشد.
وی در ادامه اظهار كرد: قرآن از لحاظ سندی نيازی به اثبات ندارد و از نظر عقلی هم میتوانيم مصونيت قرآن را اثبات كنيم، اما به لحاظ متن، قرآن كريم مثل همه متنهای حكمی و معرفتی نيازمند به كاوش، تفسير و تبيين است.
تقويان با بيان اينكه قرآن دارای دو گونه آيات محكم و متشابه است، تصريح كرد: بيشتر آيات قرآن محكمات است و تعداد كمی از آيات متشابه هستند كه اين آيات هم توسط آيات محكمات قابل تفسيرند؛ نكته بعدی اين است كه قرآن كريم در عين اينكه كتاب عميقی است، كتاب همهفهم و سادهای به شمار میآيد؛ يعنی خداوند از طرفی قرآن خود را در آيه «إنا سنلقی عليك قولا ثقيلا»، قول ثقيل معرفی میكند و از طرف ديگر «لَقَدْ یَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْر؛ ما قرآن را برای پندآموزی آسان كرديم» را بيان فرموده است كه ممكن است اين شبهه مطرح شود كه آيا ثقيل و يسير بودن قرآن با هم تناقضی ندارد و آيا میشود اين دو را جمع كرد؟
وی گفت: به اعتقاد بنده، میتوان اين دو را جمع كرد؛ چرا كه ايرادی ندارد سخنی حكيمانه بوده و عمق داشته باشد، اما مخاطب هم میتواند به راحتی آن را بفهمد؛ بنابراين اين نكته بسيار مهم است كه قرآن كريم در عين اينكه وحی الهی و متضمن حكمتهای بسيار عميقی است، اما به گونهای نازل شده كه اگر مخاطبان حداقلهای اين زبان را بدانند میتوانند آن را بهراحتی بفهمند.
تقويان با اشاره به رويكردهای متفاوت در قرآن كريم بيان كرد: در قرآن كريم رويكردهای متفاوتی ديده میشود؛ از آنجا كه قرآن كتاب حكمت است از همه ابزارها برای هدايت استفاده شده است، يكی از اين روشها، روش روايتگری و قصهگويی در قرآن است؛ چرا كه به قطع و يقين همه میدانيم كه قصهگويی در مخاطب چه اندازه مؤثر است؛ از اين رو قرآن در كنار همه روشها از روش روايتگری و قصهگويی استفاده كرده است.
وی ادامه داد: نبايد از اين نكته غفلت كرد كه اگر میگوييم در قرآن روايتگری و تاريخینگری وجود دارد، به اين معنا نيست كه در قرآن اين موارد اصالت دارند، بلكه همه اين موارد به عنوان ابزارهای تبيين هدايت مطرح شدهاند؛ يعنی اگر در قرآن بيان تاريخی وجود دارد به اين صورت نيست كه قرآن بخواهد اصالتاً تاريخنگاری كند. اگر بيان سرگذشت پيشينيان مطرح میشود يا اگر ماجرای زندگی پيامبران را بازگو میكند و اگر قصههای امتهای سابق و سلف را بيان میكند، اين موضوع صرفاً برای ارائه اطلاعات تاريخی و افزايش علم تاريخ برای ما نيست. اين موارد همه در اختيار بيان حقيقت و هدايت قرار گرفته است.
عضو هيئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با بيان اينكه قرآن كتاب انسانسازی و هدايت است، اظهار كرد: برای ساخت و هدايت انسان از فنون و شيوههای مختلفی از جمله قصه در قرآن استفاده شده است و مراجعهكنندگان به قرآن بهخوبی میدانند كه ما در قرآن جز در موارد نادر يك بيان جامع تاريخی و قصهگويی و روايتگری نداريم.
وی افزود: ممكن است اين موضوع برای شنونده ايهام دور داشته باشد و اين ايراد گرفته شود كه شما كه میخواهيد اصالت قرآن را اثبات كنيد، چرا به خود قرآن استناد میكنيد؛ بايد گفت كه ما میخواهيم اصالت قرآن را اثبات كنيم. از سوی ديگر مستمسك ما قرآن است؛ در حالی كه هنوز اصالت قرآن اثبات نشده است و اثبات اصالت متوقف بر قرآن بوده و خود قرآن هم متوقف بر داشتن اصالت است. از اينرو اين يك دور باطل منطقی و فلسفی است.
تقويان ادامه داد: پاسخ اين است كه ما برای باورمندان و افراد متدين به قرآن اين موضوع را مطرح میكنيم و مخاطبان ما مسلمانان و متدينين به قرآن هستند كه در اين جا اثبات قرآنی بودن قرآن با استناد به قرآن ممكن است و شبهه دوم لازم ندارد.
اين مدرس دانشگاه ادامه داد: در خود قرآن كريم، آيات قرآن از هر گونه تحريف و تصرف مصون معرفی میكند. قدر مسلم اين است كه خود آيات دستخوش تحريف نشدهاند و خداوند در سوره مباركه «هجر» میفرمايد: «إنا نحن نزلنا الذكر و إنا له لحافظون»، اين آيه به اجماع و اتفاق همه مسلمانان بيانگر آن است كه در قرآن هيچ تحريفی رخ نداده است و میتواند دليلی بر حقانيت و محفوظيت قرآن از هر تحريفی باشد.
وی در ادامه اظهار كرد: قرآن از لحاظ سندی نيازی به اثبات ندارد و از نظر عقلی هم میتوانيم مصونيت قرآن را اثبات كنيم، اما به لحاظ متن، قرآن كريم مثل همه متنهای حكمی و معرفتی نيازمند به كاوش، تفسير و تبيين است.
تقويان با بيان اينكه قرآن دارای دو گونه آيات محكم و متشابه است، تصريح كرد: بيشتر آيات قرآن محكمات است و تعداد كمی از آيات متشابه هستند كه اين آيات هم توسط آيات محكمات قابل تفسيرند؛ نكته بعدی اين است كه قرآن كريم در عين اينكه كتاب عميقی است، كتاب همهفهم و سادهای به شمار میآيد؛ يعنی خداوند از طرفی قرآن خود را در آيه «إنا سنلقی عليك قولا ثقيلا»، قول ثقيل معرفی میكند و از طرف ديگر «لَقَدْ یَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْر؛ ما قرآن را برای پندآموزی آسان كرديم» را بيان فرموده است كه ممكن است اين شبهه مطرح شود كه آيا ثقيل و يسير بودن قرآن با هم تناقضی ندارد و آيا میشود اين دو را جمع كرد؟
وی گفت: به اعتقاد بنده، میتوان اين دو را جمع كرد؛ چرا كه ايرادی ندارد سخنی حكيمانه بوده و عمق داشته باشد، اما مخاطب هم میتواند به راحتی آن را بفهمد؛ بنابراين اين نكته بسيار مهم است كه قرآن كريم در عين اينكه وحی الهی و متضمن حكمتهای بسيار عميقی است، اما به گونهای نازل شده كه اگر مخاطبان حداقلهای اين زبان را بدانند میتوانند آن را بهراحتی بفهمند.
تقويان با اشاره به رويكردهای متفاوت در قرآن كريم بيان كرد: در قرآن كريم رويكردهای متفاوتی ديده میشود؛ از آنجا كه قرآن كتاب حكمت است از همه ابزارها برای هدايت استفاده شده است، يكی از اين روشها، روش روايتگری و قصهگويی در قرآن است؛ چرا كه به قطع و يقين همه میدانيم كه قصهگويی در مخاطب چه اندازه مؤثر است؛ از اين رو قرآن در كنار همه روشها از روش روايتگری و قصهگويی استفاده كرده است.
وی ادامه داد: نبايد از اين نكته غفلت كرد كه اگر میگوييم در قرآن روايتگری و تاريخینگری وجود دارد، به اين معنا نيست كه در قرآن اين موارد اصالت دارند، بلكه همه اين موارد به عنوان ابزارهای تبيين هدايت مطرح شدهاند؛ يعنی اگر در قرآن بيان تاريخی وجود دارد به اين صورت نيست كه قرآن بخواهد اصالتاً تاريخنگاری كند. اگر بيان سرگذشت پيشينيان مطرح میشود يا اگر ماجرای زندگی پيامبران را بازگو میكند و اگر قصههای امتهای سابق و سلف را بيان میكند، اين موضوع صرفاً برای ارائه اطلاعات تاريخی و افزايش علم تاريخ برای ما نيست. اين موارد همه در اختيار بيان حقيقت و هدايت قرار گرفته است.
عضو هيئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با بيان اينكه قرآن كتاب انسانسازی و هدايت است، اظهار كرد: برای ساخت و هدايت انسان از فنون و شيوههای مختلفی از جمله قصه در قرآن استفاده شده است و مراجعهكنندگان به قرآن بهخوبی میدانند كه ما در قرآن جز در موارد نادر يك بيان جامع تاريخی و قصهگويی و روايتگری نداريم.
