مبانی قرآنی انسجام اجتماعی در پیام رهبر معظم انقلاب
به قلم حجتالاسلام والمسلمین قدرتالله غلمانی، فعال فرهنگی
انسجام اجتماعی از مهمترین نیازهای هر جامعه برای عبور از بحرانها، تحقق پیشرفت و حفظ استقلال و عزت ملی است. در نگاه قرآن کریم، جامعه مؤمنان هنگامی میتواند در برابر فشارها و تهدیدها ایستادگی کند که پیوندهای درونی آن مستحکم باشد و اختلاف، بدبینی و تفرقه جای تعاون، برادری و همدلی را نگیرد. از این منظر، تأکید آیتالله سیدمجتبی حسینیخامنهای رهبر معظم انقلاب بر حفظ انسجام اجتماعی در پیام بهمناسبت هفته دولت را میتوان در چارچوب یک منظومه قرآنی و اسلامی تحلیل کرد.
نخستین مبنای قرآنی انسجام، امر به اعتصام جمعی به ریسمان الهی است. قرآن میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (سوره آلعمران/ آیه ۱۰۳)؛ تعبیر «جمیعاً» نشان میدهد که اعتصام به خداوند صرفاً یک رفتار فردی نیست، بلکه دارای پیامد اجتماعی است. جامعه اسلامی باید حول اصول و ارزشهای مشترک گرد آید و از عواملی که زمینه گسست اجتماعی را فراهم میکند، پرهیز کند. بنابراین، انسجام اجتماعی در منطق قرآن، یک امر تزئینی و حاشیهای نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد حفظ قدرت جامعه اسلامی است.
دومین مبنا، برادری و اصلاح روابط اجتماعی است. قرآن کریم میفرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ» (سوره حجرات/ آیه ۱۰)؛ در این نگاه، جامعه مؤمنان براساس رابطه برادری تعریف میشود و در صورت بروز اختلاف، اصل بر اصلاح و بازسازی روابط است. از اینرو، سخن و رفتاری که به تعمیق شکافهای اجتماعی، ایجاد دشمنی و افزایش بیاعتمادی منجر شود، با منطق اصلاحگرای قرآن سازگار نیست.
سومین مبنا، پرهیز از نزاعی است که موجب سستی جامعه میشود. قرآن میفرماید: «وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ» (سوره انفال/ آیه ۴۶)؛ این آیه رابطهای مستقیم میان نزاع اجتماعی و کاهش قدرت جامعه برقرار میکند. «ذهاب ریح» به معنای از دست رفتن شوکت و توان اجتماعی است. بر این اساس، اختلافات داخلی اگر از چارچوب نقد و گفتوگوی سازنده خارج شوند و به نزاع و تقابل تبدیل شوند، میتوانند قدرت ملی را تضعیف کنند.
چهارمین مبنا، تعاون در امور خیر است: «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى» (سوره مائده/ آیه ۲)؛ انسجام مطلوب قرآن صرفاً کنار هم قرار گرفتن افراد نیست؛ بلکه همکاری آنان برای تحقق خیر عمومی است. دولت، مردم، نخبگان، رسانهها و نهادهای اجتماعی هنگامی میتوانند در مسیر پیشرفت حرکت کنند که ظرفیتهای خود را به جای تقابل، در خدمت مصالح عمومی قرار دهند.
از این منظر، انسجام اجتماعی به معنای تعطیل کردن نقد یا نادیده گرفتن مشکلات نیست؛ بلکه به معنای نقد مسئولانه در چارچوب حفظ خیر عمومی و جلوگیری از تبدیل اختلافنظر به شکاف اجتماعی است. جامعهای که مشکلات خود را میبیند، اما در کنار آن ظرفیتها، قوتها و فرصتهای خود را نیز میشناسد، جامعهای واقعبین و مقاوم است.
بنابراین، پیام رهبر معظم انقلاب را میتوان در امتداد یک اصل مهم قرآنی فهم کرد. قدرت اجتماعی از وحدت، اعتماد، همکاری و امید شکل میگیرد و هر عاملی که این سرمایه را فرسوده کند، در نهایت قدرت ملی را کاهش خواهد داد. انسجام اجتماعی در منطق قرآن، نه صرفاً یک توصیه اخلاقی، بلکه یکی از ارکان اقتدار و پیشرفت جامعه اسلامی است.
انتهای پیام
