سیره نبوی؛ الگوی جامع برای سعادت و ساختار تمدنی
رئیس مرکز تحقیقات پژوهشهای قرآنی سبک زندگی اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی اهواز یکی از ابعاد مهم سبک زندگی پیامبر(ص) را موضوع حاکمیت دانست و گفت: پیامبر اکرم(ص) با گذر از ساختارهای قبیلهای و تشکیل حاکمیت در «مدینةالنبی»، نه تنها الگویی جامع برای سبک زندگی بشر در تمامی دورهها ترسیم کردند، بلکه با بنیانگذاری یک ساختار فقهی، اجتماعی و سیاسی، تمدنی را پایهریزی کردند که مسیر دانش و فرهنگ جهانی را برای قرنها دگرگون ساخت.
سید حسامالدین حسینی، استادیار و رئیس مرکز تحقیقات پژوهشهای قرآنی سبک زندگی اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی اهواز در گفتوگو با ایکنا از خوزستان ضمن تبریک سالروز میلاد حضرت محمد مصطفی(ص) به بیان یکی از ابعاد مهم سبک زندگی پیامبر اسلام(ص) پرداخت گفت: در مقدمه باید گفت سبک زندگی یکی از مهمترین موضوعاتی است که بشر امروز با آن مواجه است که مربوط به شیوه پایدار زندگی انسان در طول حیات خود میشود. سبک زندگی عرصه وسیعی از سنتها، آداب و رسوم، امور اجتماعی، اقتصادی و همه ابعاد زندگی انسان را در برمیگیرد.
وی اظهار کرد: اینکه ما به سبک زندگی پیامبر(ص) میپردازیم به این دلیل است که خداوند ایشان را به عنوان یک الگو و ایدهآل برای بشریت مطرح کرده. اگر به قرآن کریم مراجعه کنیم میبینیم که خداوند در توصیف پیامبر(ص) ویژگیهایی را بیان کرده که درباره هیچ یک از پیامبران دیگر بیان نکرده است مثلا این نکته که ایشان «لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ»(احزاب، 21) هستند. مخاطب «لکم» همه انسانها است. آیات دیگری هم داریم که دلالت بر این موضوع میکند که حضرت محمد مصطفی(ص) پیامبری برای تمامی انسانها است: «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ» (سبأ، 28)
این استاد دانشگاه ادامه داد: پس رسول مکرم اسلام الگویی برای تمام بشریت هستند. تعبیر «اسوه حسنه» به معنی الگوی شایسته است؛ چرا خداوند چنین الگویی را معرفی میکند؟ چون ما انسانها به کسی نیاز داریم که از او تبعیت کنیم. مثلا ما در امور ساده خود مثل تحصیل، در شغل، در ارتباطات اجتماعی، در بین خانواده و ... نیاز داریم بدانیم باید چطور عمل کنیم. مجموعه این امور، سبک زندگی را میسازد. خداوند برای رساندن انسانها به سعادت و کمال خود، باید شرایط رسیدن آنها برای تحقق رشد و تکامل را فراهم کند و ارسال پیامبران هم به همین دلیل است. پیامبر اسلام به عنوان آخرین پیامبر، دارای بالاترین مقامها و جامعترین دینها و پاسخگوی نیازهای روز انسانها است.
حسینی افزود: علاوه بر اینها، رسول گرامی اسلام(ص) همانند ما یک انسان هستند و غرایز و محدودیتهای طبیعی زندگی را دارند، از این رو برای ما الگویی قابل دسترس هستند. وقتی خداوند ایشان را به عنوان «اسوه حسنه» معرفی میکند یعنی کسی که میتواند اسلام را به بهترین و کاملترین شکل در جامعه به شکل عملیاتی تحقق ببخشد، وجود پیامبر(ص) است. به همین دلیل باید ایشان را الگو قرار دهیم.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه شخصیت پیامبر(ص) یک شخصیت جامع است، گفت: سیره ایشان در امور فردی، در ارتباط با خانواده، اصحاب، در امور کاری، جنگها و ... برای ما درس است. دانشمندان بزرگی مانند ابن اسحاق یا ابن هشام، از کسانی هستند که درباره سیره پیامبر(ص) کتاب نوشتهاند. این کتابها، ابعاد مختلف زندگی پیامبر(ص) را بیان کرده است.
استادیار دانشگاه آزاد اسلامی اهواز گفت: ابعاد زندگی پیامبر(ص) بسیار وسیع است، یکی از این ابعاد که خیلی کاربردی و وسیعتر از سایر ابعاد و در تاریخ تأثیرگذار بود، موضوع مطرح کردن دین به عنوان یک حاکمیت بود؛ پیامبر اکرم(ص) در مدینه یک حاکمیت تشکیل دادند. ما در تاریخ میخوانیم پیامبر اکرم(ص) برای حاکمان آن زمان نامه نوشتند و آنها را به سبک و ساختار زندگی اسلامی دعوت میکنند و آنها را به چالش میکشند. ایشان در مدینه یک حاکمیت تشکیل دادند، برای آن قانون نوشتند و افرادی را در جایگاههایی منصوب میکنند. آنچه این را تأیید میکند استمرار این موضوع است. پیش از آن ساختار حکومت در جزیره العرب(به جز یمن)، یک ساختار قبیلهای و عشایری بوده است.
وی توضیح داد: وقتی پیامبر(ص) حکومت خود را در مدینه تشکیل دادند، یک الگو و اسوهای را در ساختار فرهنگی و اجتماعی حجاز ایجاد کردند که مقدمهای برای یک حاکمیت اسلامی شد که پس از ایشان ادامه پیدا میکرد. میدانیم که بعد از درگذشت پیامبر(ص)، ابوبکر و پس از او عمر و عثمان و سپس امام علی(ع) به عنوان جانشین و خلیفه بر سر کار آمدند. این سلسله حاکمیت تا هفت قرن ادامه پیدا کرد. خلفای اموی تا قرن دوم بر سر کار بودند و پس از آن خلفای عباسی تا قرن هفتم حاکمیت را در دست داشتند.
این پژوهشگر تصریح کرد: اینجا صحبت بر سر حق و باطل بودن این جانشینی نیست، بلکه سخن بر سر این است که روش پیامبر(ص) در دعوت به علم و اخلاق و ... یک سبک زندگی برای مسلمین به وجود آورد و یک ساختار تمدنی ایجاد کرد که بعدها، این ساختار تمدنی یک تحول شگرف در جهان آن روز ایجاد کرد.
حسینی ادامه داد: وقتی اسلام به شکل یک حاکمیت در جزیره العرب مطرح شد، این حاکمیت به تدریج به دیگر سرزمینها توسعه پیدا کرد و یک تمدن عظیمی ایجاد کرد که سابقه پرافتخاری از اسلام را به وجود آورده است. دانشمندانی که در علوم مختلف ظهور کردند؛ کسانی مثل کندی، فارابی، بوعلی و ... حاصل پیدایش این تمدن هستند؛ دانشمندانی که تمدن امروز بشر مدیون آنها است. اروپاییان در جنگهای صلیبی با این تمدن آشنا شدند و سیر ترجمه علوم جهان اسلام به زبان دنیا آغاز شد.
وی گفت: جالب است که کلمه «تمدن» هم از ریشه «مَدَنَ» به معنی شهر است و نام شهر مدینه ـ که پیش از آن یثرب نام داشت و با آمدن پیامبر اسلام به «مدینه النبی» تغییر نام داد ـ با کلمه تمدن هم ریشه است. در این ساختار جدید، پیامبر اسلام(ص) ساختار عشایری را پشت سر گذاشتند و با نوشتن قانون جدید یک ساختار جدید در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، فقهی و اخلاقی ایجاد کردند.
حسینی در پایان سخنان خود با اشاره به باور برخی افراد مبنی بر موقتی بودن ساختار حاکمیتی ایجادشده توسط رسول گرامی اسلام(ص) گفت: ممکن است برخی تصور کنند که این ساختار حاکمیتی قرار نبود که ادامه پیدا کند و صرفا برای همان دوره است، اگر ما در حرکت اهل بیت(ع) تأمل کنیم میبینیم که امام علی(ع) به عنوان جانشین برحق پیامبر(ص)، بعد از خود امام حسن(ع) را منصوب میکنند و در دوره امام حسین(ع) میبینیم که ایشان برای امر به معروف و نهی از منکر و نفی حاکمیت ظلم قیام میکنند. در دوره ائمه بعدی هم میبینیم که امامان ما هیچگاه آسایش نداشتند به این دلیل که حکومتها از ناحیه آنها و توجه مردم به آنها احساس خطر میکردند. هر قدر زمان میگذرد شدت این اختناق و محاصره نسبت به ائمه ما بیشتر میشود. علاوه بر این، اساسا بدون تشکیل حاکمیت نمیشود ایمان و اخلاق و عدالت طلبی را در جامعه ترویج کرد. در دوره انبیا پیش از پیامبر اسلام(ص) نیز وضع چنین است؛ انبیاء الهی برای ایجاد جامعه دینی با دشمنی حاکمان زمان خود مواجه بودند.
انتهای پیام
