محیط زیست و خودروی سالم‌تر با کاهش اصولی مصرف بنزین

صرفه‌جویی، برخلاف تصور برخی افراد، به معنای عقب‌نشینی از رفاه یا تحمل مشقت نیست؛ بلکه هنر بهره‌برداری خردمندانه از موهبت‌هایی است که اگر امروز قدرشان را ندانیم، فردا در تاریکی خاموشی‌ها و در سرمای نبودن‌ها، افسوس بیهوده‌ای برایمان باقی می‌گذارد. این مسئله، فراتر از یک توصیه اخلاقی، به مثابه پیمانی نانوشته با نسلی است که هنوز پا به عرصه وجود نگذاشته و حق حیات کریمانه بر گردن ما دارد.

از منظر باورهای دینی، اسراف نه تنها یک عادت ناپسند، که گناهی آشکار و نکوهیده در متون آسمانی است. در کنار این وظیفه شرعی، مسئولیت اجتماعی ما نیز ایجاب می‌کند که بدانیم هر واحدی که بیهوده مصرف می‌کنیم، سهم دیگری را که شاید به آن نیاز مبرم دارد، کاهش می‌دهیم و به زیرساخت‌های کشور فشار مضاعفی وارد می‌آوریم.
 
با درک دو رکن اساسی تکلیف شرعی و مسئولیت اجتماعی، در سلسله یادداشت‌هایی، قصد داریم سفری موضوعی به سوی اصلاح الگوی مصرف داشته باشیم. در هر شماره، با زبانی ساده و راهکارهایی عملی، به سراغ یکی از ارکان زندگی روزمره خواهیم رفت؛ با ما همراه باشید تا بیاموزیم چگونه با تغییراتی کوچک، تأثیری بزرگ بر آینده خود و فرزندان این سرزمین بگذاریم.

مصرف روزانه بنزین در ایران دقیقاً چقدر است و آیا ایرانی‌ها بیشتر از مردم سایر کشورها بنزین مصرف می‌کنند؟ طبق گزارش‌های رسمی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی و رسانه‌های حوزه انرژی، میانگین مصرف بنزین در ایران طی سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۲۴ میلیون لیتر در روز رسیده است. این عدد در مقاطع پرتردد مانند تعطیلات رسمی و اوج سفرهای جاده‌ای افزایش قابل‌توجهی داشته و در برخی روزها حتی رکورد ۱۴۴ میلیون لیتر مصرف روزانه نیز ثبت شده است؛ رقمی که نشان‌دهنده فشار بالای مصرف بر شبکه توزیع سوخت کشور است.

بررسی این آمارها نشان می‌دهد مصرف بنزین ایران نسبت به سال‌های گذشته بیش از هفت درصد رشد داشته و از نظر «مصرف کل»، ایران را در زمره کشورهای پرمصرف منطقه قرار می‌دهد. اما برای مقایسه منصفانه میزان مصرف بنزین، باید به سرانه مصرف هر نفر توجه کرد. براساس داده‌های بین‌المللی منتشرشده توسط پایگاه آماری TheGlobalEconomy، سرانه مصرف بنزین در ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۶۸ لیتر در سال برای هر نفر بوده است که معادل تقریبی ۱.۰۱ لیتر در روز برای هر ایرانی محسوب می‌شود. البته این عدد یک میانگین آماری است؛ به این معنا که بخشی از جمعیت کشور اصلاً خودرو شخصی ندارد، در حالی که بخشی دیگر دارای یک یا چند خودرو با مصرف سوخت بالاتر از میانگین هستند.

مقایسه مصرف بنزین ایران با سایر کشورها

بنابراین، ایران از نظر مصرف کل بنزین عدد بالایی دارد، اما در شاخص سرانه مصرف جزو رکوردداران جهان نیست. بالا بودن مصرف بیشتر به جمعیت، ساختار حمل‌ونقل و وابستگی به خودروی شخصی مربوط می‌شود، نه مصرف افراطی هر فرد.

چرا مصرف بنزین در ایران بالاست

مصرف بالای بنزین در ایران حاصل ترکیبی از عوامل ساختاری و رفتاری است؛ جمعیت زیاد و وابستگی گسترده به خودروی شخصی، در کنار فرسودگی بخش قابل‌توجهی از ناوگان حمل‌ونقل و البته مسئله مهم قاچاق سوخت باعث افزایش مصرف شده است. از سوی دیگر، قیمت یارانه‌ای بنزین نسبت به کشورهای همسایه، انگیزه صرفه‌جویی را کاهش داده و رشد سفرهای بین‌شهری و جاده‌ای نیز این روند را تشدید کرده است. کمبود یا ناکارآمدی حمل‌ونقل عمومی در برخی مناطق کشور نیز نقش مهمی در تداوم این الگوی مصرف دارد، به همین دلیل سیاست‌گذاران در سال‌های اخیر ناچار به حرکت به سمت مدیریت مصرف و کنترل پرمصرف‌ها شده‌اند.

روش‌های کاهش مصرف سوخت

اما چگونه می‌توان مصرف سوخت را اصلاح کرد. حرکت با سرعت استاندارد یکی از مهم‌ترین روش‌های کاهش سوخت خودرو است. خاموش کردن موتور هنگام توقف؛ استفاده از روغن موتور مناسب؛ قرار ندادن پا روی ترمز در زمان توقف؛ تنظیم موتور؛ تنظیم فرمان خودرو؛ عدم ترمز و شتاب گیری سریع و بررسی درب باک بنزین نیز اقداماتی هستند که باید برای مصرف درست بنزین انجام داد.

دلایل افزایش مصرف سوخت خودرو

معمولا خودروسازان عددی را به عنوان میزان مصرف عادی سوخت هر خودرو اعلام می‌کنند. اما گاهی رانندگان از بالا رفتن مصرف سوخت خود گلایه می‌کنند. دلایل مختلفی برای این مشکل وجود دارد که با رفع هر یک از آنها می‌توان مصرف سوخت را به عدد واقعی نزدیک‌تر کرد.

این دلایل عبارتند از: سرد بودن هوا و استفاده از زنجیر چرخ؛ تنظیم نبودن موتور ماشین؛ رانندگی با سرعت بسیار زیاد؛ خاموش نکردن موتور ماشین هنگام توقف‌های طولانی؛ وجود بار سنگین در ماشین و وزن زیاد؛ پایین بودن شیشه‌ها در سرعت بالای ۸۰ کیلومتر بر ساعت؛ عوض نکردن فیلتر هوا؛ رانندگی در مسیرهای شنی، خاکی و ناهموار؛ تنظیم نبودن فشار باد لاستیک خودرو؛ انجان ندادن سرویس دوره‌ای خودرو در زمان مناسب و استفاده بیش از حد از آپشن‌های انرژی‌بر خودرو.

مزایای کاهش مصرف سوخت

ممکن است تصور کنید، تنها مزیت کاهش مصرف سوخت، صرفه‌جویی در هزینه‌هاست اما این امر، مزایایی بیش از این دارد.

کاهش هزینه: همان‌طور که می‌دانید، مهم‌ترین مزیت کم شدن مصرف سوخت ماشین، کاهش هزینه تامین انرژی برای وسیله نقلیه و هزینه‌های جانبی است.

کمک به محیط زیست: سوخت‌های فسیلی که بیشتر در خودروها مورد استفاده قرار می‌گیرند، آسیب شدیدی به محیط زیست می‌زنند. از سوی دیگر این سوخت‌ها جزو انرژی‌های تجدیدناپذیرند و با استفاده زیاد، رو به نابودی می‌روند و دیگر اثری از آن‌ها برای آیندگان باقی نمی‌ماند.

کاهش آسیب به خودرو: مصرف بالای سوخت، کارایی موتور خودرو را به شدت کاهش می‌دهد و در اثر گذشت زمان آن را فرسوده می‌کند. در صورتی که میزان مصرف سوخت در ماشین اصلاح شود، احتمال آسیب رسیدن به خودرو نیز به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد.