عمل به استخاره حجت شرعی نیست

حجت‌الاسلام والمسلمین اسماعیل شادمانی کارشناس دینی در گفت‌وگو با ایکنا از کرمانشاه، با بیان اینکه استخاره در متن دین و در روایات اهل‌ بیت(ع) و سیره علما و بزرگان مورد عنایت است، گفت: استخاره از باب استفعال و به معنای طلب خیر کردن است. انسان معمولاً با کتاب قرآن کریم استخاره انجام می‌دهد، هرچند برخی بزرگان روش‌های دیگری مانند استفاده از دانه‌های تسبیح نیز دارند. اما نکته مهم این است که استخاره برای رفع تحیر توصیه شده است، نه اینکه انسان در هر لحظه و با هر بهانه‌ای به آن مراجعه کند.

وی در تشریح مسیر صحیح تصمیم‌گیری از نگاه دین افزود: آنچه در روایات و کلام بزرگان ما وجود دارد این است که قبل از هر تصمیم و اقدام ابتدا باید مطالعه و تفکر و تعقل کرد. انسان باید نسبت به تصمیمی که می‌خواهد بگیرد، آگاهی و دانش لازم را به‌دست آورد. سپس نوبت به مشورت می‌رسد؛ یعنی مراجعه به متخصصِ متعهد و قابل اعتماد در همان موضوع. کسی که می‌خواهد معامله انجام دهد، وارد بازار شود یا ازدواج کند و... باید بعد از تفکر و کسب اطلاعات، با اهلش مشورت کند و به یک جمع‌بندی برسد.

این کارشناس دینی ادامه داد: اگر کسی همه این مراحل را طی کرد؛ یعنی مطالعه و بررسی انجام داد، تفکر و تعقل و مشورت را به‌کار گرفت، اما باز هم به جمع‌بندی نرسید و بین انجام دادن یا ندادن، یا بین دو نیت متفاوت، سرگردان ماند، اینجا گفته می‌شود طلب خیر کن؛ یعنی استخاره کن. شخص می‌تواند به یک بزرگ دینی و اخلاقی رجوع کند تا با تفأل به قرآن یا روش‌های مرسوم، جهتی را به‌عنوان ارجح بیان کند.

شادمانی با تأکید بر اینکه استخاره به هیچ وجه به معنای راه قطعی نیست، تصریح کرد: هرچند گفته می‌شود اگر استخاره کردید، ترجیحاً عمل کنید، اما ما در هیچ جای اسلام نداریم که استخاره حجت است و استخاره برای هیچ‌کس حجت شرعی نیست. بنابراین، اگر حتی نتیجه استخاره بد آمد، شخص می‌تواند با فاصله گرفتن از آن نیت، با مشورت بیشتر یا مطالعه و تلاش بیشتر، عمل دیگری انجام دهد.

وی در پاسخ به اینکه چرا ممکن است استخاره برای دو نفر در شرایط مساوی متفاوت باشد، گفت: باید در نظر بگیریم که در استخاره، زمان، مکان، حال دل افراد، سطح دانش و روحیات آن‌ها تأثیر دارد. خداوند آگاه به دل‌هاست. ممکن است برای دو نفر در شرایط کاملاً مساوی، استخاره جواب متقاوتی داشته باشد. چون همت، منش، تاب‌آوری و آگاهی آن‌ها متفاوت است. کسی که استخاره‌اش خوب آمده، شاید تاب‌آوری بالاتری دارد یا اگر وسط مسیر دچار اشکال شد، اهل مشورت است و مشکلش را حل می‌کند. بنابراین، در بد یا خوب آمدن استخاره، حال، دانش، شخصیت و روحیات افراد تأثیرگذار است.

شادمانی درباره روش انجام استخاره نیز بیان کرد: برخی با دانه‌های تسبیح استخاره می‌کنند، اما معمولاً آنچه از بزرگان عرفان و اخلاق و مراجع دیده‌ایم، استخاره با آیات الهی و قرآن کریم است.

وی درباره اعتبار اپلیکیشن‌ها و سایت‌های استخاره اینترنتی نیز گفت: نهایتاً آن اپلیکیشن مثل قرآنی است که شما باز می‌کنید. اگر کسی قرآنی در دسترس ندارد، سایتی که به‌صورت رندوم آیه‌ای می‌آورد، نهایتاً می‌تواند جای باز کردن صفحه قرآن را بگیرد. بعد از آن، یک نفر باید آن را شرح کند. آموزش استخاره خودش در بین مراجع و بزرگان ترتیبات خاصی دارد؛ آن‌ها متوجه‌اند چه آیاتی توصیه به انجام یا توصیه‌های دیگر می‌کند.

شادمانی در پایان درباره مرز استخاره با فال و تفأل و کف‌بینی تصریح کرد: تفأل به دیوان حافظ یک کار دلی است و کاری نیست که بزرگان دین تأکید کرده باشند، هرچند رد هم نشده است. اما فال و کف‌بینی و این داستان‌ها همه خرافه است و توصیه نمی‌شود.