عدالت در اشتغال؛ کلید نجات خانواده و ترویج ازدواج

به گزارش ایکنا؛ حجت‌الاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی‌نیا، دانشیار دانشگاه قرآن و حدیث، ۱۱ شهریورماه در نشست علمی با موضوع «آسیب‌های تحصیل بی‌برنامه و اشتغال ناایمن دختران در بستر تحولات خانواده و جامعه»، اظهار کرد: جمعیت، اشتغال و خانواده، سه موضوع بسیار حیاتی در جامعه اسلامی ما و تمامی کشورهای جهان هستند. با این حال، در ایران، موضوعات جمعیت و خانواده در حال تبدیل شدن به بحران هستند و لذا پرداختن به آن‌ها بسیار مهم و ضروری است. بی‌برنامگی در این مسیر منجر به چالش‌های بزرگی می‌شود؛ از جمله فاصله میان نظام علمی، صنعت و اشتغال که از چالش‌های جدی و گسترده‌ای است که دامن کشور را گرفته است.

وی با طرح این پرسش که «تا چه اندازه میان تأسیس رشته‌های علمی و نیاز جامعه پیوند برقرار است؟» و اینکه «آیا نظام علمی کشور به مقوله اشتغال توجه دارد یا خیر؟» تأکید کرد: عدم توجه به این تناسبات، ضربات شدیدی را در زمینه ازدواج و فرزندآوری بر ما تحمیل خواهد کرد. تمرکز بر تحصیل دختران به این دلیل است که آسیب‌های مربوط به تحصیل آنان، متفاوت و بیشتر از پسران است.

سبحانی‌نیا با بیان اینکه این موضوع به معنای مخالفت با تحصیل دختران به‌عنوان نیمی از جمعیت کشور نیست، اظهار کرد: بانوان عاملی کلیدی در توسعه کشور هستند و باید نقش‌آفرینی بهینه و حداکثری داشته باشند. این امر در گرو بصیرت و بینش است و آگاهی نیز از طریق علم و تحصیل به دست می‌آید؛ بنابراین تحصیل آنان ضروری است، چرا که نقش دختران در جامعه متعدد و متنوع است.

استاد دانشگاه قرآن و حدیث در ادامه افزود: باید در تحصیل، اشتغال و انتخاب رشته‌ها میان دختران و پسران تفاوت قائل شویم. در این مسیر، «عدالت» میان دختران و پسران باید برقرار باشد، اما «مساوات» درست نیست؛ بلکه باید رشته‌ها و شغل‌های متناسب با جنسیت هر یک در نظر گرفته شود. علاوه بر این، رعایت اخلاق و حدود شرعی برای کشور ما به عنوان داعیه‌دار اسلام ناب محمدی، اهمیت بالایی دارد.

حضور بانوان در جامعه گاهی واجب است

سبحانی‌نیا با تأکید بر این نکته که اسلام و انقلاب با اصل حضور اجتماعی زنان مخالف نیستند، بلکه مشوق آن بوده و حتی در برخی موارد (مانند تخصص‌های مرتبط با زنان) آن را «واجب کفایی» می‌دانند، تصریح کرد: این حضور الزامات خاصی دارد و با استناد به آیه ۳۱ سوره نور وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ... توضیح داد که این آیه بر دو نکته تأکید دارد: نخست، حیا در نگاه و دوم، پرهیز از کوبیدن پا بر زمین هنگام راه رفتن؛ بدین معنا که باید جلوی خودنمایی و جلب توجه گرفته شود. بنابراین، بانوان برای داشتن نقشی مؤثر و مثبت در حضور اجتماعی، نباید به خودنمایی و دعوت به جسم خود روی آورند.

وی در مورد اختلاط زن و مرد در محیط‌های علمی و غیره افزود: غالب مراجع تقلید معتقدند حتی اگر عدم اختلاط میان زنان و مردان هزینه‌بر باشد، باز هم انجام این کار ارزشمند است. در این راستا، رعایت پوشش مناسب، عدم تماس با نامحرم، پرهیز از تبرج، داشتن حیا در راه رفتن و گفتار و تکلم بدون عشوه و ناز، باید در حضور اجتماعی بانوان لحاظ شود.

سبحانی‌نیا اشاره کرد: مراکز تعلیم و تربیت دخترانه (مانند مدارس و دانشگاه‌ها) و رشته‌هایی نظیر پزشکی و پرستاری زنان، از جمله اولویت‌هایی هستند که باید در معرفی رشته‌ها به دختران مورد توجه قرار گیرند و تا این عرصه‌ها تکمیل نشوند، نباید به سراغ رشته‌های دیگر رفت. اولویت‌های مربوط به خانواده، بهداشت، درمان و تعلیم و تربیت، مقدم بر امور صنعت، معدن، کشاورزی، راه و ساختمان است؛ بنابراین، نباید مانع تحصیل دختران در این رشته‌ها شد، اما در عین حال، نباید بر رشته‌هایی تمرکز کرد که اولویت کمتری نسبت به نیازهای اساسی جامعه دارند.

تفکیک جنسیتی؛ نیازی که نادیده گرفته شد

استاد دانشگاه قرآن و حدیث با اشاره به اینکه تفکیک جنسیتی در دانشگاه‌ها از ابتدای انقلاب به طور جدی دنبال شد، اظهار کرد: این تفکیک در سطح ظاهری صورت گرفت و مشکلی نیز ایجاد نکرد؛ اما اکنون پس از گذشت تقریباً نیم قرن، تفکیک کامل در دانشگاه‌ها دشوار است، اما باید در راستای کاهش آسیب‌های این مسئله تلاش کنیم. خانواده رکن اصلی جامعه است و برنامه‌ریزی برای تحصیل و اشتغال بانوان باید در راستای حفظ خانواده باشد؛ همچنین توجه به ویژگی‌های زنانه در محیط‌های شغلی بسیار حائز اهمیت است.

وی بیان کرد: ممکن است برخی بانوان به‌ صورت استثنایی علاقه زیادی به رشته‌هایی نظیر معدن و موارد مشابه داشته باشند که در این صورت باید زمینه لازم برای آن‌ها فراهم شود، اما این موضوع دلیلی برای فراهم کردن این زمینه برای تمامی بانوان نیست. همچنین مسئله عدم خضوع زن در برابر مرد نامحرم و حفظ حریم‌های شخصی، نکاتی است که باید در برنامه‌ریزی‌های مربوط به تحصیل و اشتغال بانوان رعایت شود.

سبحانی‌نیا در ادامه گفت: مشاغلی مانند منشی‌گری، فروشندگی، مستخدمی و موارد مشابه، چیزی به جایگاه بانوان نمی‌افزاید بلکه به ساختار خانواده آسیب می‌زند. از جمله آسیب‌های طبیعی تحصیل دختران این است که به طور غیرمستقیم سن ازدواج را بالا می‌برد و اشتغال آنان نیز به دلیل تمایل به استقلال مالی، گاهی باعث افزایش این سن می‌شود. علاوه بر این، تحصیل دختران به طور خودکار منجر به بالا رفتن توقعات آن‌ها در انتخاب همسر می‌گردد.

این پژوهشگر و استاد دانشگاه تصریح کرد: آسیب دیگر در نظام آموزشی کشور این است که ۹۰ درصد فارغ‌التحصیلان در رشته‌هایی تحصیل می‌کنند که در آن‌ها اشتغالی ندارند. برای مثال، کسی که کارشناسی ارشد می‌گیرد، شش سال از زمان خود را صرف تحصیلی کرده که با شغلش مرتبط نیست و این مسئله بر ازدواج، تشکیل خانواده و فرزندآوری تأثیر منفی می‌گذارد.

آسیب عدم تناسب در اشتغال

وی در ادامه افزود: دختران بسیاری در جامعه در مشاغل سطح پایینی نظیر منشی‌گری و فروشندگی مشغول به کار هستند، در حالی که شاید مدارک تحصیلی بالایی داشته باشند؛ بسیاری از این بانوان وقتی درآمد کسب می‌کنند، دیگر تمایلی به ازدواج ندارند. این وضعیت باعث می‌شود دختران مشاغلی را پر کنند که باید در اختیار مردان باشد و در نتیجه، پسران با مشکلات اشتغالی بیشتری مواجه شده و آن‌ها نیز به راحتی تن به ازدواج نخواهند داد.

سبحانی‌نیا با بیان اینکه افزایش رشته‌های فنی و مهارتی رویکرد درستی است و جذب دانشجو باید متناسب با نیاز کشور باشد، اظهار کرد: در آلمان، هر رشته دقیقاً متناسب با نیاز جامعه طراحی می‌شود و تنها ۵ درصد ظرفیت اضافی در نظر می‌گیرند تا در صورت انصراف یا فوت کسی، نیاز جامعه همچنان پاسخ داده شود؛ اما ما این تناسب را رعایت نمی‌کنیم و این وضعیت امروزه در رشته‌های پزشکی مشهودتر شده است.

وی در پایان اظهار کرد: وقتی انگیزه ازدواج از دختران گرفته شود و پسران نیز انگیزه‌ای برای آن نداشته باشند، در حالی که غریزه‌ جنسی کاهش نیافته است، این وضعیت آسیب‌های خاص خود را بر جای خواهد گذاشت.