تلاقی علم، ایمان و جهاد در ویترین خبری هفته اندیشه و معارف ایکنا
بسته خبری پیش رو، برشی است از مهمترین رویدادهای هفته در سرویس اندیشه و معارف خبرگزاری ایکنا که در آن فرازهای برجسته و تأملات نخبگانی روزهای اخیر را در قابی منسجم گرد آورده‌ایم تا همراهان همیشگی را در جریان موضوعات فکری جامعه قرار دهیم.
سرویس اندیشه و معارف ایکنا در هفته‌ای که گذشت، با پیگیری رویکردهای علمی، اندیشه‌ای و اعتقادی، طیف وسیعی از مسائل را پوشش داد؛ این پوشش خبری شامل برگزاری سمینار «دانشگاه مطلوب» و جشنواره «اندیشمندان جوان» با تمرکز بر نسل Z، بازتاب تغییرات مدیریتی نهادهای پژوهشی و طرح‌های ملی ازدواج دانشجویی و همچنین پرداختن به چالش‌های معرفتی جدی نظیر نقد کتاب «قرآن مورخان» و واکاوی نسبت «ایمان و هوش مصنوعی» بود. علاوه بر این، در بخش پوشش نشست‌های علمی، به موضوع ضرورت بازسازی نهاد روحانیت و الگوی بازسازی انسان‌محور پساجنگ و مباحث عمیقی همچون الهیات جهاد در گفتمان رهبر شهید، مؤلفه‌های زیست موحدانه در کلام آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی، اندیشه سیاسی آیت‌الله مدرسی و تأکید آیت‌الله اعرافی بر جایگاه مکتبی شهید نصرالله و آیین یادبود آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی در کانون توجه این سرویس قرار گرفت.
در ادامه مهمترین رویدادهای هفته را می‌خوانیم:
۸مهرماه، مراسم یادبود ارتحال آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی با حضور رئیس‌جمهور، مقامات عالی‌رتبه کشوری، لشکری و جمعی از علما برگزار شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی قمی در سخنرانی خود، محور اصلی اثرگذاری علما را «پیوند علم و تواضع» دانست و تأکید کرد: ایمان مردم بیش از آنکه متأثر از متون باشد، از طریق مشاهده الگوهای عملی بزرگان تقویت می‌شود. وی با ذکر نمونه‌هایی از سیره مراجع عظام و امام خمینی(ره)، بر لزوم دوری از تکبر و عناوین صوری تأکید کردند. در بخش ویژه‌ای از سخنان، به ویژگی‌های برجسته آیت‌الله شبیری زنجانی (قدس سره) از جمله عدالت‌محوری، گشاده‌رویی در پاسخ به سوالات مردم تا ساعات پایانی شب و تواضع بی‌حد در برابر اساتید اشاره شد. همچنین، اهدای مجموعه‌ای از ارزشمندترین کتاب‌های خطی ایشان به آستان قدس رضوی(ع) به‌عنوان نمونی از بی‌ریا بودن و ایثار ایشان ذکر گردید. در پایان، از حضور مقامات کشوری در تشییع باشکوه پیکر ایشان در شهر قم قدردانی شد.
دانشگاه مطلوب در قرن بیست و یکم چگونه است
سمینار ملی دانشگاه مطلوب در قرن بیست و یکم، ۵ مهرماه در دانشگاه علامه طباطبائی با حضور پروفسور مهدی گلشنی و جمعی از اساتید و دانشجویان برگزار شد. در این جلسه، گلشنی با نقد جریان‌های پوزیتیویستی حاکم بر فضای آکادمیک ایران، بر ضرورت عبور از تخصص‌گرایی محض و بازخوانی ظرفیت‌های عقلانی تمدن اسلامی تأکید کرد. وی با اشاره به محدودیت‌های علوم تجربی در پاسخ به پرسش‌های وجودی و اخلاقی و با برشمردن تجربه‌های موفق جهانی در پیوند دوباره علم با الهیات و علوم انسانی حتی در دانشگاه‌های تراز اول مهندسی جهان، الگوی دانشگاه مطلوب را نهادی دانست که با نفی تقلیدگرایی و استعمار معرفتی، دانشجویان را به نگاهی کل‌نگر، پرسش‌گر و مبتنی بر مبانی معنایی و توحیدی مجهز می‌سازد. پروفسور گلشنی با بیان اینکه بزرگ‌ترین آسیب نظام آموزشی ما، انزوای علوم پایه و فنی از ساحت فلسفه و علوم انسانی است، تأکید کرد که برای تحقق دانشگاه مطلوب، باید این انگاره که تخصص صرف برای تعالی شخصیت انسانی کافی است، به کلی کنار گذاشته شود؛ چرا که تخصص بدون پشتوانه اخلاقی و جهان‌بینی کل‌نگر، انسانی معطوف به حقیقت تربیت نمی‌کند.
گزارش کامل این نشست را اینجا بخوانید.
حمایت از خلاقیت‌های «نسل Z» در دهمین جشنواره ملی «اندیشمندان و دانشمندان جوان»
نشست خبری دهمین جشنواره «اندیشمندان و دانشمندان جوان» ۶ مهرماه در دانشگاه تهران برگزار شد. در این نشست با تأکید بر ضرورت تقویت علوم پایه و هم‌افزایی آن با فناوری‌های نوین نظیر هوش مصنوعی، دبیرخانه جشنواره با رویکردی راهبردی و تمرکز ویژه بر شناسایی و شکوفایی استعدادهای «نسل Z» نوجوانان و جوانان ۱۴ تا ۲۳ سال، پذیرای ایده‌های اولیه و خام پژوهشگران خواهند بود؛ رویدادی که به پشتوانه حمایت‌های مادی میلیاردی و اعتبار رسمی پژوهشی وزارت علوم، به دنبال تثبیت جایگاه نخبگان در زیست‌بوم نوآوری کشور است و پژوهشگران تا ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵ فرصت دارند آثار خود را در سه محور ایده‌پردازان، کسب‌وکارهای نوپا و استاد نمونه جوان ارسال نمایند.
تغییرات مدیریتی در دو نهاد پژوهشی کشور؛ وزیر علوم رؤسای جدید «ISC» و «مؤسسه حکمت و فلسفه» را منصوب کرد
حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در راستای تکمیل چرخه مدیریتی نهادهای علمی، در احکامی جداگانه منصور حقیقت را به‌عنوان رئیس «مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC)» و سید محمود یوسف ثانی را به‌عنوان سرپرست «مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران» منصوب کرد. در این جابه‌جایی‌ها، وزیر علوم ضمن تقدیر از تلاش‌های محمدمهدی علویان‌مهر در دوران تصدی ریاست ISC، با پذیرش استعفای حسین واله از ریاست مؤسسه حکمت و فلسفه ایران، از زحمات وی نیز در طول دوره مسئولیت قدردانی به عمل آورد تا مسیر توسعه علمی و پژوهشی این دو مرکز مهم تحت هدایت مدیران جدید پیگیری شود.
دانشگاهها؛ پیشران الگوسازی ازدواج به‌هنگام و پایداری نهاد خانواده در کشور
حجت‌الاسلام والمسلمین مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، در نشست خبری آغاز «بیست‌ونهمین دوره جشن ازدواج دانشجویی»، ترویج فرهنگ ازدواج آسان، آگاهانه و به‌هنگام در میان جامعه ۳.۳ میلیون نفری دانشجویان کشور را راهبردی بنیادین برای برون‌رفت از بحران جمعیتی دانست. وی با تأکید بر نقش مرجعیت فکری و هنجارساز دانشگاهیان بر رفتارهای عمومی جامعه تصریح کرد که استمرار طرح ملی «همسفر تا بهشت» در جواربارگاه منور امام رضا(ع) نه‌تنها زمینه‌ساز پیوند جوانان بوده، بلکه بر پایه آمارهای رسمی ثبت احوال و مراکز پژوهشی، به ثبت پایین‌ترین نرخ طلاق و بالاترین میزان پایداری خانواده در میان زوج‌های دانشجو انجامیده است.
بشری‌انگاری وحی؛ بازخوانی یک چالش معرفتی در پژوهش‌های نوین غربی
نشست علمی «قرآن مورخان؛ پارادایم تاریخی-انتقادی در غرب» ۷ مهرماه به همت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد؛ نشستی که در آن حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالکریم بهجت‌پور با اشاره به خطر غفلت از جنگ فرهنگی و نفوذ موریانه‌وار تردیدهای معرفتی، بر ضرورت هوشیاری نخبگان در برابر شبهات قرآنی غرب تأکید کرد. در ادامه، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا پی‌سپار با واکاوی اثر ۳۴۰۰ صفحه‌ای «قرآن مورخان» تدوین محمدعلی امیرمعزی و ۲۸ پژوهشگر غربی، اعلام کرد این اثر با اتکا به متدولوژی شک‌گرایانه و پوزیتیویستیِ قرن نوزدهم، در پی بشری، تاریخی و متأثر جلوه دادن متن قرآن از مناقشات یهودی-مسیحی دوره باستان است. وی ضمن هشدار نسبت به پیامدهای اعتقادی ترجمه فارسی این اثر، تسلط جامعه حوزوی و دانشگاهی به زبان‌های خارجی، نقد بنیادین پیش‌فرض‌های شرق‌شناسان و ارائه پاسخ‌های علمی متقن در مواجهه با موج اسلام‌شناسی انتقادی غرب را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر خواند.
گزارش کامل این نشست را اینجا بخوانید.
از تصدی‌گری اجرایی تا مهندسی اجتماعی؛ ضرورت بازگشت حوزه به جایگاه «نهاد اندیشه»
حجت‌الاسلام والمسلمین سیدعلی موسوی، رئیس پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، ۶ مهرماه در نشست علمی «بازسازی نهاد روحانیت از نهاد اندیشه تا اقتصاد سیاسی»، تحقق پویایی و کارآمدی نهاد روحانیت را در گرو تفکیک مفهومی میان «نهاد اندیشه» و «نهاد دانش» و امتداد بخشیدن به تفکر حوزوی در بستر عینیت جامعه دانست. وی با تأکید بر اینکه پیروزی انقلاب اسلامی ثمره پیوند اندیشه دینی با تحرکات گسترده اجتماعی بود، نسبت به تحدید کارکرد روحانیت به تصدی‌گری‌های اجرایی و غفلت از تولید فکر هشدار داد و تصریح کرد: نقطه کانونی اتصال حوزه به لایه‌های دین‌دار جامعه، تسلط بر ابزارهای نوین ادبیات، هنر، رسانه و کاربست مدل اندیشکده‌ای است؛ چراکه بدون این امتدادهای زیباشناختی و ژورنالیستی، اندیشه دینی قدرت جهت‌دهی به افکار عمومی و رقابت با جریان‌های مهاجم تمدن غرب را نخواهد داشت.
فراتر از ترمیم آوارها؛ چرا بازسازی پساجنگ پروژه‌ای «انسان‌محور» است
لیلا اردبیلی، پژوهشگر مطالعات فرهنگی، در معرفی مجموعه ۱۲ جلدی «تجربه‌های جهانی پساجنگ» که با همت جمعی از پژوهشگران در بازه‌ای فشرده تدوین شده است، با نقد نگاه‌های صرفاً عمرانی و کالبدی به بازسازی پس از بحران، تأکید کرد که احیای یک جامعه پس از جنگ، در وهله نخست پروژه‌ای «انسان‌محور» است که باید با اولویت‌بخشی به ترمیم زیرساخت‌های شناختی و بازسازی اعتماد عمومی دنبال شود. وی با اشاره به اهمیت دیالکتیک میان عین و ذهن در این فرآیند، استدلال کرد که غفلت از مؤلفه‌های علوم انسانی و تکیه بر خرد بومی در کنار تحلیل تجربیات جهانی، جامعه را در تکرار خطاهای پرهزینه گرفتار خواهد کرد؛ از این‌رو، بازسازی پایدار بدون میدان‌داری نهاد علم، حفظ اسناد و توجه به حافظه تاریخی، ناممکن و فاقد کارآمدی است.
گزارش به همراه فیلم این گفت‌وگو را اینجا بخوانید.
هشدار مفسر قرآن نسبت به پیامدهای استحاله اعتقادی
حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالکریم بهجت‌پور در سلسله دروس تفسیر تنزیلی خود با تحلیل آیات ۹۹ و ۱۰۰ سوره بقره، نسبت به فرآیند «استحاله تمدنی» هشدار داد و تبیین کرد که انحرافات و درگیری‌های سخت، ریشه در نزاع‌های فرهنگی و سست شدن پیوندهای ایمانی دارد؛ وی با تشریح مفهوم «فسق» به‌عنوان عامل زوال یقین و مقدمه کفر اجتماعی، تأکید کرد که تکرار رفتارهای ناهنجار، به تدریج مرزهای اعتقادی را فرو می‌ریزد و زمینه را برای رویارویی‌های کلان مهیا می‌سازد. از همین‌رو، این مفسر قرآن با ارائه الگویی از مدیریت تنش، ضمن تأکید بر لزوم پاسخ‌گویی متناسب با فاز تهاجمی دشمن، تصریح کرد که نهادهای مسئول باید از گسترش فسق اجتماعی که سوخت کفر و استحاله فرهنگی است، پیشگیری کنند تا شکاف‌های رفتاری، به فروپاشی ارکان نظام دینی بدل نشود.
رونمایی و نقد «ضیافت کلمات»؛ حدیث نفس و تأملات هفتادسالگی مقصود فراستخواه در کتابخانه ملی
آیین رونمایی و نقد کتاب «ضیافت کلمات»، تازه‌ترین اثر مقصود فراستخواه، استاد دانشگاه و جامعه‌شناس، با همکاری انتشارات همرخ، روز شنبه ۱۱ مهرماه از ساعت ۱۵ تا ۱۷ در اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود؛ این اثر دربردارنده ۷۰ یادداشت از خلوت و حدیث نفس نویسنده در آستانه هفتادسالگی است که با تلفیق عواطف انسانی و ژرفای فلسفی، به واکاوی دغدغه‌های وجودی، سرنوشت انسان ایرانی و مفاهیمی چون معنای زیستن، تنهایی و صلح در روزگار معاصر می‌پردازد و در این نشست با حضور نویسنده و جمعی از صاحب‌نظران حوزه فلسفه و علوم اجتماعی از جمله حمیدرضا نمازی، مریم نصراصفهانی و مالک شجاعی جشوقانی مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت.
بازخوانی الهیات فرهنگی در عصر الگوریتم‌ها؛ تاملی در اثر جدید نشر «نقد فرهنگ»
کتاب «ایمان در عصر هوش مصنوعی» اثر دان اسکات با ترجمه مجتبی یاسبلاغی از سوی انتشارات نقد فرهنگ روانه بازار نشر شد؛ اثری در حوزه الهیات فرهنگی که با رویکردی معرفت‌شناختی به آسیب‌شناسی ذهن انسان در برابر بازنمایی‌های دیجیتال پرداخته و چالش‌ها و سردرگمی‌های زیست معنوی دین‌داران را در جهانی که هوش مصنوعی در حال بازنویسی مرزهای واقعیت است، واکاوی می‌کند. نویسنده در این کتاب با بررسی مفاهیمی چون «خودفریبی»، «تقابل لگوس با زبان رایانه‌ای» و نقد استعاره‌های مسلط جهان مدرن، نشان می‌دهد که فضای سایبر چگونه می‌تواند با خلق «تصاویر کج‌شده» به حجابی در برابر حقیقت تبدیل شود؛ وی در نهایت، عبور از سیطره سرد الگوریتم‌ها و دستیابی به زیست معنوی اصیل را نهدر گذشته‌گرایی، بلکه در احیای ارتباط وجودی، بازگشت به اصالت انسانی و شکل‌دهی به پیوندهای محبت‌آمیز و حقیقی در بستر جامعه معرفی می‌نماید.
رونمایی از کتاب «فقیهی از کربلا»؛ از تکلیف فقهی حمایت از مظلومان تا افق جهانی تبلیغ دین
در آیین رونمایی از کتاب «فقیهی از کربلا؛ اندیشه سیاسی آیت‌الله سید محمدتقی مدرسی» که در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم ۹ مهرماه برگزار شد، سخنرانان به تبیین ویژگی‌های فقه تمدنی و امتداد اجتماعی و بین‌المللی آرای این فقیه معاصر پرداختند؛ حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمهدی مدرسی با اشاره به اینکه مکتب کربلا ذیل نگاهی جهانی شکل گرفته، بر ضرورت پیوند «اصالت و معاصرت» در فقاهت شیعه و خروج فقه از دایره احکام صرفاً فردی به سوی پاسخ‌گویی به چالش‌های نسل جدید و مدیریت کلان امت تأکید کرد و در ادامه، آیت پیمان، رئیس مؤسسه شیعه‌شناسی، باپیشرو خواندن اندیشه سیاسی استاد و اشاره به نگارش کتاب مبنایی «القیادة الاسلامیة»، استدلال کرد؛ در منظومه معرفتی آیت‌الله مدرسی، مبارزه با استکبار و حمایت از مظلومان جهان نه یک تاکتیک سیاسی، بلکه تکلیفی اصیل و برآمده از متن فقه و اجتهاد است که در قالب تأسیس مراکز تبلیغی بین‌المللی و موضع‌گیری‌های قاطع در دفاع از امت اسلام تجلی یافته است.
بررسی چالش‌ها و افق‌های تقریب مذاهب اسلامی
در نشست علمی «بررسی ظرفیت‌ها، دستاوردها و چالش‌های تقریب مذاهب اسلامی» که شامگاه هشتم مهرماه در بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابوالحسن نواب، مؤسس دانشگاه ادیان و مذاهب، با تأکید بر لزوم عبور از سطحی‌نگری و فراتر رفتن تقریب از مرز شعار، بر شناخت عمیق مبانی فقهی مذاهب، بازخوانی تجارب پیشگامانی چون آیت‌الله العظمی بروجردی و شیخ واعظ‌زاده خراسانی، و به‌ویژه بهره‌گیری از رویکرد «مقاصد شریعت» برای پاسخ به مسائل نوپدید حقوقی و اجتماعی جهان اسلام تأکید کرد؛ همچنین در این نشست، احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی، توسعه مطالعات تطبیقی میان‌مذهبی و مستندسازی نظام‌مند تجارب تقریب را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای تقویت زیست مسالمت‌آمیز و گسترش گفت‌وگوهای میان‌دانشگاهی توصیف نمود.
راهبرد صلح عادلانه در گفتمان رهبر شهید
در نشست علمی «الهیات جهاد در قرآن» که هشتم مهرماه ۱۴۰۵ برگزار شد، حجت‌الاسلام والمسلمین ذبیح‌الله نعیمیان، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، با تبیین راهبرد «صلح و جنگ عادلانه» در منظومه فکری رهبر شهید، تأکید کرد: تصمیم‌گیری در باب جنگ و صلح براساس تزاحم مصالح و در چارچوب حاکمیت ولی‌امر انجام می‌شود؛ وی با بیان اینکه نظام اسلامی نه در پی سلطه‌گری بر دیگران است و نه سلطه‌پذیری را برمی‌تابد، مطالبه پایان جنگ یا مذاکره از موضع ضعف در برابر دشمنان سلطه‌گر را مترادف با تسلیم و مغایر با عزت و حکمت دانست و تأکید کرد: پذیرش هرگونه صلح و مذاکره صرفاً باید شرافتمندانه، واقع‌بینانه و در راستای تثبیت پیروزی‌های جبهه مقاومت و اخراج سلطه بیگانگان از منطقه باشد.
بازخوانی مؤلفه‌های «زیست موحدانه» در شرح نهج‌البلاغه آیت‌الله العظمی جوادی آملی
آیت‌الله العظمی عبدالله جوادی آملی، هشتم مهرماه در نخستین جلسه درس اخلاق سال تحصیلی جاری در مسجد اعظم قم، با شرح فرازهایی از کلمات قصار نهج‌البلاغه، «توحید» را بهای ورود به بهشت و شرط بنیادین شکل‌گیری تمدن انسانی دانست و تصریح کرد: علم بدون عمل، تبدیل دانش به جهل و مایه خسران است؛ این مرجع تقلید با تبیین عبارت نبوی «المسکین رسول‌الله»، مواجهه کریمانه با نیازمندان را آزمونی الهی و وظیفه مضاعف مسئولان در تنگناهای اقتصادی توصیف کرد و در تبیین ابعاد اجتماعی و سیاسی زیست موحدانه براساس آموزه «ردّوا الحجر من حیث جاء»، تأکید کرد: هر چند آغاز ظلم حرام است، اما ستم‌پذیری شأن ملت‌های فرومایه بوده و ملت موحد و شرافتمند هرگز زیر بار ظلم نمی‌رود و ضربه و سنگ‌اندازی دشمنان مستکبر را بی‌درنگ و مقتدرانه پاسخ خواهد داد.
پیام آیت‌الله اعرافی به شیخ نعیم قاسم: شهید نصرالله مکتبی حیات‌بخش و الگوی «عالم در میدان» است
آیت‌الله علیرضا اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه، ششم مهرماه در پیامی به شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله لبنان، به مناسبت دومین سالگرد شهادت حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسن نصرالله و سیدهاشم صفی‌الدین، با تکریم مجاهدت‌های شهدای مقاومت، شهید نصرالله را مکتبی زنده، مظهر تجمیع علم و شجاعت و الگوی راستین «عالم در میدان» برای نسل امروز حوزویان دانست.
وی با اشاره به شکست خطای محاسباتی دشمن صهیونیستی در فروپاشی ساختار مقاومت، بر بازسازی تشکیلاتی، امتداد اقتدار میدانی و پیوستگی راهبردی جبهه مقاومت از تهران تا بیروت و صنعاء تأکید کرد و ضمن تجلیل از درایت شیخ نعیم قاسم در صیانت از انسجام درونی حزب‌الله و وفاق ملی لبنان، حمایت همه‌جانبه حوزه‌های علمیه ازپرچمداران مقاومت تا تحقق وعده الهی پیروزی بر جبهه استکبار را اعلام کرد.
انتهای پیام
