نسخ قرآن؛ منشأ بروز هنرهای گوناگون اسلامی به‌ويژه تذهيب

گروه هنر: با ظهور دين مبين اسلام برگی زرين در تاريخ هنر رقم خورد كه با عنوان «‌هنر اسلامی» شناخته می‌شود؛ قرآن مجيد كه مهم‌ترين معجزه پيامبر گرامی(ص) و ركن ركين اسلام است نيز الهام‌بخش هنرمندان شد و نسخ قرآنی محل بروز هنرهای گوناگون اسلامی بويژه «تذهيب» قرار گرفت.


مرتضی گودرزی ديباج، مدير بخش هنرهای تجسمی حوزه هنری همزمان با برگزاری نمايشگاه «نور و نگاره» در نگارخانه ابوالفضل عالی حوزه هنری، در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) اظهار كرد: حوزه تذهيب يكی از مظاهر هنر اسلامی و ايرانی ماست، كه هنرمندان توانسته‌اند مسائل معرفتی خود را در عرصه باورهای عرفانی، در حوزه تصويری توسط اين امكان بيانی به منصه ظهور بگذارند و قابل تجلی كنند.


وی افزود: در اين قضيه نوآوری‌های خيلی خوبی، هم در حوزه نظر و هم حوزه عمل در حال اتفاق است و هنرمندان تذهيب‌كار توانسته‌اند شرايط خوبی را ايجاد كنند.


گودرزی عنوان كرد: در حوزه نگارگری، بخش تذهيب يكی از موفق‌ترين بخش‌ها است و دارای استحكام خاصی به لحاظ بيانگری‌های تصويری در عرصه رنگ و فرم و ساختارهای هنری است.


وی در پايان خاطرنشان كرد: در اين نمايشگاه تعدادی از آثار هنرمندانی چون مهدی خوشبختی، زهره زمانيان، مهين‌دخت سالك مهدوی، كيوان شجاعی، اكرم ضيائی، فريدون فخری جوقان، فرح كيميا قلم، مريم لبانی مطلق، ميترا لشگری و سوسن هداوند در معرض ديد علاقه‌مندان قرار داده شده است.


در معرفی اين نمايشگاه كه بيش از 30 اثر تذهيب و گل و مرغ در آن به نمايش در آمده، آمده است: هنر كه وديعه خلق است و ابداع، با روح مقدس حضرت باری تعالی در كالبد آدم دميده شده و همواره نقش بسزا در فرآيند تشكيل و تثبيت و تعظيم فرهنگ‌ها و تمدن‌های بشری داشته است؛ بويژه كه هنر راستين، از بدو پيدايش و ظهور، آميخته و عجين به مفاهيم و تعاليم دينی بوده و مجلای عناصر تفكر دينی در صنع مخلوق محسوب می‌شده است.


با ظهور دين مبين اسلام، هنر منسوخ پيشين بار ديگر خود را با معانی متعالی تطبيق داد و برگی زرين در تاريخ هنر رقم زد كه با عنوان «‌هنر اسلامی» شناخته می‌شود. مطالب قرآن مجيد كه مهمترين معجزه پيامبر گرامی(ص) و ركن ركين اسلام است نيز الهام‌بخش هنرمندان شد و نسخ قرآنی محل بروز هنرهای گوناگون اسلامی بويژه «تذهيب» قرار گرفت.


تذهيب كه در لغت «زركاری» معنی می‌دهد، هنر آراستين صفحات قرآن مجيد با نقوش هندسی و گياهی است كه در اشكال اسليمی، ختايی، شمسه، لچكی، ترنج و ... است كه به صورت سرلوح، تزئينات كتيبه، حواشی و ... اجرا می‌شود. استفاده از طلا، شگرف، لاجورد و ... در تذهيب بسيار رايج است كه تركيب بسيار دلنشين و متناسبی را تشكيل می‌دهد.


هنر ديگر كه به ویِژه از اواخر قرن يازدهم هجری قمری در ايران رواج يافت و در قرون بعد، استفاده‌ای وسيع، بويژه برای جلد آرايی نسخ قرآن مجيد پيدا كرد، هنر مسمی به«گل و مرغ» بوده كه در آن صحنه‌ای از باغی خيالی با قالبی مشخص به تصوير كشيده می‌شد. در اين قالب تصويری، شاخه‌ای با گل و برگ نقش می‌شد كه پرنده‌ای روی آن در حال آواز خواندن يا غنودن قرار داشت. پيشكسوتان معتقد بودند «‌گل و مرغ» صحنه‌ای خيالی از بهشت است كه در صورتی محسوس تجلی نقش يافته است.


شايان ذكر است، با توجه به اهميت اساسی اين دو هنر در هنر اسلامی و بويژه قرآن آرايی، نمايشگاه «‌نور و نگاره» در نگارخانه‌ ابوالفضل عالی، از آثار هنرمندان معاصر اين دو هنر در حال برگزاری است.