به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) شعبه مؤسسات قرآنی مردم نهاد، دارالقرآن شاهد منطقه 2 مشهد، در باب نشانه‌های ظهور، بعضی از نشانه‌ها از اهميت ويژه‌ای برخوردارند به خصوص آن‌هايی كه در سال ظهور رخ می‌دهند. يكی از نشانه‌های مهم ظهور، قتل نفس زكيه قبل از ظهور امام زمان (عج) و نزديك ظهور ايشان است كه در تعدادی از احاديث به عنوان يكی از نشانه‌های حتمی نام برده شده است.
نكته‌ی مهمی كه درباره‌ی نفس زكيه وجود دارد، اهميت فراوان شناخت اوست. زيرا فاصله‌ی شهادت وی تا ظهور امام زمان بر طبق بعضی از روايات بيش از 15 شب نيست. اما نكته‌ای كه در اين ميان وجود دارد و در وبلاگ‌ها و وب‌سايت‌های مهدويت بارها به بحث گذاشته شده است، وجود احاديث ظاهراً متناقض در مورد نفس زكيه است. اين سوال كه آيا تناقضی در روايات وجود دارد يا نفس زكيه نام دو نفر با ويژگی‌های متفاوت است مطلبی است كه قرار است در اين مقاله مورد بررسی قرار گيرد. حال كه به اهميت شناخت نفس زكيه پی برديم به بررسی روايات در اين باره می‌پردازيم.
روايات متعددی در مورد نفس زكيه در متون دينی ما وجود دارند كه بعضی از آن‌ها عبارتند از: 1ـ در احاديث معدود، اما معتبری محل شهادت نفس زكيه در نجف كوفه بيان شده است: «قتل نفس زكية بظهر الكوفة فی سبعين من الصالحين».(الإرشاد للمفيد ص 336 والبحار:52/219-221)
«كشته شدن انسانی پاك در پشت كوفه (منظور نجف است) به همراه هفتاد نفر از نيكوكاران» كه اين حديث در باب نشانه‌های ظهور بيان شده است. ظاهراً در بعضی از احاديث به جای ظهرالكوفة از نجف الكوفة استفاده شده است. در دسته‌ی ديگری از احاديث محل شهادت نفس زكيه در حجاز (مكه) و بين ركن و مقام ذكر شده است.
«رواية طويلة عن أبی بصير عن الإمام الباقر عليه السلام قال: «يقول القائم لأصحابه: يا قوم إن أهل مكة لايريدوننی ولكنی مرسل إليهم لأحتج عليهم بما ينبغی لمثلی أن يحتج عليهم. فيدعو رجلاً من أصحابه فيقول له: إمض إلى أهل مكة فقل: ياأهل مكة أنا رسول فلان إليكم ، وهو يقول لكم: إنا أهل بيت الرحمة ، ومعدن الرسالة والخلافة ، ونحن ذرية محمد صلى الله عليه وآله وسلالة النبيين ، وإنا قد ظلمنا واضطهدنا وقهرنا ، وابتز منا حقنا منذ قبض نبينا إلى يومنا هذا ، فنحن نستنصركم فانصرونا . فإذا تكلم الفتى بهذا الكلام ، أتوا إليه فذبحوه بين الركن و المقام ، وهی النفس الزكية . فإذا بلغ ذلك الإمام قال لأصحابه: أما أخبرتكم أن أهل مكة لايريدوننا ! فلا يدعونه حتى يخرج ، فيهبط من عقبة طوى فی ثلاث مئة وثلاثة عشر رجلاً ، عدة أهل بدر ، حتى يأتی المسجد الحرام فيصلی عند مقام إبراهيم أربع ركعات، ويسند ظهره إلى الحجر الأسود، ثم يحمد الله ويثنی عليه ، ويذكر النبی صلى الله عليه وآله ويصلی عليه ، ويتكلم بكلام لم يتكلم به أحد من الناس». (البحار:52/307 ).
گزيده‌ای از روايت فوق: در فاصله‌ی بسيار اندكی قبل از ظهور امام زمان (عج)، يكی از سادات (نفس زكيه) كه بعضی از روايات او را سيد حسنی ناميده‌اند آخرين آمادگی‌ها و اتمام حجت‌ها را با مسلمانان و به خصوص مردم مكه می‌كند، اما مكيان او را در بين ركن و مقام (كه محل حرامی است) به شهادت می‌رسانند. بعد از وقوع اين حادثه و در مدت بسيار كوتاهی بعد از آن، امام زمان ظهور می‌كنند و دنيا را پر از عدل و داد می‌كنند.
قال رسول‌الله (ص): «إن المهدی لايخرج حتى تقتل النفس الزكية ، فإذا قتلت النفس الزكية غضب عليهم من فی السماء ومن فی الأرض ، فأتى الناس المهدی فزفوه كما تزف العروس إلى زوجها ليلة عرسها ، وهو يملأ الأرض قسطاً وعدلاً ، وتخرج الأرض نباتها وتمطر السماء مطرها ، وتنعم أمتی فی ولايته نعمة لم تنعمها قط». (ابن حماد ص93 و ابن أبی شيبة :15/199)
«همانا مهدی (عج) ظهور نمی‌كند تا اين كه نفس زكيه (انسان پاك) شهيد شود، هنگامی كه نفس زكيه شهيد شود، هر كه در آسمان و هر كه در زمين است بر آن ها (مردم مكه) خشمگين می‌شود، پس مردم به سوی مهدی می‌آيند و بر او وارد می‌شوند، همانگونه كه عروس در شب عروسی بر شوهرش وارد می‌شود و او زمين را از عدل و داد پر می‌كند و زمين گياهانش را خارج می‌كند و آسمان بارانش را می‌بارد و امتم از ولايت او بهره‌مند می‌شوند به نحوی كه هرگز مانند آن را نديده بودند.
قال الباقر(ع): «ليس بين قيام القائم(ع) و قتل النفس الزكيه اكثر من خمس عشر ليلة.»، بين ظهور مهدى(عج) و كشته شدن نفس زكيه، بيش از پانزده شبانه روز فاصله نيست.
همان طور كه ملاحظه فرموديد در مورد محل شهادت نفس زكيه دو نوع روايت وجود دارد. حال كداميك از آن ها صحيح است؟ پاسخ ما اين است كه به احتمال قريب به يقين هر دو گروه روايات درست هستند و نفس زكيه در واقع لقبی برای دو نفر است. برای اين ادعا دلايلی وجود دارند كه مهمترين آن‌ها عبارتند از:1- هر دو دسته‌ی روايات از نظر منابع، مستندات ودلالت بسيار قوی هستند و تقريباً ناديده گرفتن هر كدام ار آن ها غير ممكن است.
2- اگر از ديد دستور زبان عربی به روايات دقت كنيم، می‌بينيم كه كلمه‌ی (نفس زكية) به تنهايی و به شكل تنوين دار و بدون حضور (ال) يك اسم نكره است و معنای آن يك انسان پاك است كه اين انسان هر شخص پاكی می‌تواند باشد و شخص خاصی مد نظر نيست. بنابر اين در روايات گروه اول كه شهادت نفس زكيه را در كوفه می‌دانند شخص خاصی مد نظر نيست، بلكه يك انسان پاك مد نظر است.(بعضی از محققين مانند شيخ علی كورانی، اين نفس زكيه را شهيد آيت‌الله سيد محمد باقر صدر می‌دانند، اما بعد از شهادت آيت‌الله سيد محمد باقر حكيم در سال‌های اخير در نجف كوفه، محققان زيادی ايشان را نفس زكيه‌ی مذكور می‌دانند، زيرا هم از حيث محل شهادت و هم از نظر تعداد شهدای همراه (شامل كشته شدگان آنی و كشته شدگان در بيمارستان) با روايت مذكور تطابق بسيلر زيادی دارد.)
3- در دسته‌ی ديگری از روايات كه محل قتل نفس زكيه را در مكه و بين ركن و مقام می‌دانند، عمدتاً از عبارت (النفس الزكية) يا انسان پاك استفاده شده كه به دليل وجود (ال) معرفه بوده و به نظر می‌رسد كه منظور از آن شخصی ويژه و با شرايط ويژه‌ای است. نفس زكيه‌ی مزبور احتمالاً شخص بسيار مهمی است و به احتمال زياد او نفس زكيه‌ی اصلی است كه جزء نشانه‌های حتمی ظهور است. كما اينكه در يكی از روايات از فاصله‌ی پانزده شبی شهادت وی تا ظهور امام سخن به ميان آمده است و اين مطلب احتمالاً اهميت شهادت وی را می‌رساند.
بنابراين به نظر می‌رسد كه دو نفس زكيه‌ی متفاوت در نشانه‌های ظهور وجود دارند كه شناختن صحيح آن‌ها می‌تواند ما را در درك بهتر شرايط عصر ظهور ياری كند.
نويسنده : خادم الامام-وعده صادق