به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه مركزی، در اين مقاله آمده است: از مهم‌ترين معضلاتی كه هر جامعه‌ای را تهديد می‌كند، مسئله اساسی فقر می‌باشد، اين پديده شوم بيشتر بر پيكره كشورهای جهان سوم سايه افكنده است.
در قرآن‌كريم فقر به عنوان عامل منفی در زندگی انسان معرفی شده است. لذا خداوند به پيامبر‌اكرم(ص) می‌فرمايد: «وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى،خداوند تو را فقير يافت، سپس توانگر نمود»1 يعنی خداوند بر پيامبر(ص) منت نهاده و او را از حالت فقر درآورده و غنی می‌نمايد. اگر فقير بودن و فقر ارزش بود، غنی كردن پيامبر نمی‌توانست به عنوان يك ارزش باشد كه خداوند بر او منت گذارد.
در آيه‌ای ديگر در همين سوره می فرمايد:«وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى خداوند تو را گمراه يافت و سپس هدايت كرد»2 با توجه به اين آيه معلوم می‌شود كه قرآن علاوه بر فقر مادی، فقر فكری را هم سبب گمراهی و ضلالت می‌داند.
هم‌چنين ضد ارزش بودن فقر را از آيه‌ای ديگر كه شيطان همراه با وعده به فقر امر به فحشا می‌نمايد، می‌توان دريافت: «الشَّیْطَانُ یَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَیَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاء وَاللّهُ یَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلًا وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ شيطان كسی است كه به شما وعده فقر می دهد و امر می كند شما را به فحشاء»3
در آيه قبل از اين آيه آمده است: «ای اهل ايمان انفاق كنيد از بهترين آنچه بدست می آورديد و از آنچه برای شما از زمين می رويانيم و بدها را برای انفاق معين نكنيد و بدانيد كه خدا بی نياز و به ذات خود ستوده صفات است.»
بعضی از مردم در مورد انفاق ممكن است وسوسه شوند كه اگر اموالشان را در راه خدا بدهند، شايد خود تهيدست شوند. «اين شيطان است كه شما را وسوسه می نمايد كه اگر مال خوب خود را انفاق نماييد، فقير و محتاج می گرديد.» لذا شما را دستور می‌دهد به انجام كارهای زشت، نظير بخل و ندادن زكات و يا دادن جنس نامرغوب ولی خدا شما را وعده می‌دهد كه اگر انفاق كنيد، مغفرت و آمرزش از گناهان شامل شما خواهد شد. پس شيطان وعده فقر می‌دهد و خدا وعده به مغفرت و فزونی، اما شيطان مفلس است و وعده افلاس می‌دهد. ولی خدای تعالی توانگر است و وعده شيطان را ناديده گرفت و در آيه ديگر می فرمايد:«وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ »4
در اينجا واژه مستضعف از ماده ضعف است اما چون به باب استفعال برده شده به معنای كسی است كه او را به ضعف كشانده اند. البته مستضعف انواع و اقسامی دارد از جمله كسی كه فقر فكری، فرهنگی، اخلاقی، سياسی دارد. از آن تعبير به مستضعف شده است.
بدون شك جباران مستكبر قبل از هر چيز سعی می‌كنند قربانيان خود را به استضعاف فكری و فرهنگی و سپس به استضعاف اقتصادی بكشانند تا قدرت و توانی برای آنها باقی نمانده و فكر قيام و گرفتن زمام حكومت را در دست و مغز خود نپرورانند. درطول تاريخ جباران آنجا كه نمی توانسته اند مردان را بكشند، مردانگی را می‌كشته‌اند و با پخش وسائل فساد، مواد مخدر، توسعه فحشا و بی بندوباری جنسی و انواع سرگرمی‌های ناسالم، روح شهامت و سلحشوری و ايمان را خفه نموده تا بتوانند با خيالی آسوده به حكومت خودكامه خويش ادامه دهند.
پيامبران الهی مخصوصاً پيامبر اسلام (ص) سعی داشتند نيروهای خفته جوانان را بيدار و آزاد نموده و حتی به زنان درس مردانگی بياموزند و آنان را در صف مردان در برابر مستكبران قرار دهند.
حضرت علی(ع) در مورد علل فقر می‌فرمايند: «همانا خدای سبحان روزی فقرا را در اموال سرمايه داران قرار داده است، پس فقيری گرسنه نمی ماند جز به كاميابی توانگران و خداوند از آنان درباره گرسنگی گرسنگان خواهد پرسيد» 5
حضرت علی(ع) خطاب به فرزندشان «محمد حنفيه» با توجه به ره آورد شوم فقر سفارش كردند: «ای فرزند! من از تهيدستی بر تو هراسناكم، ازفقر به خدا پناه ببر كه همانا فقر دين انسان را ناقص و عقل را سرگردان و عامل دشمنی است.»6
آن حضرت هم‌چنين در باره ضرورت فقر زدايی می‌فرمايند: «خدايا آبرويم را با بی‌نيازی نگهدار و با تنگدستی شخصيت مرا لكه‌دار مفرما كه از روزی خواران تو روزی خواهم و از بدكاران عفو و بخشش طلبم! مرا در ستودن آن كس كه به من عطايی فرمود موفق فرما و در نكوهش آن كس كه از من دريغ داشت، در صورتی كه در پشت پرده اختيار هر بخشش و دريغی در دست توست و تو بر همه چيز توانايی.»7
امام علی(ع) درباره خطرات فقر برای عقل و دين و حكمت می‌فرمايند: «فقر، مرگی بزرگ است.»8 و در كلام ديگری می‌فرمايد: «هر كس به فقر مبتلا گردد به چهار خصلت گرفتار شود: ضعف تعيين، نقصان عقل، سستی دين و كم حيايی. پس بايد از فقر به خدا پناه برد.»9
از نظر قرآن اگر فقر برای فردی يا جمعی پيش آيد بايد حالتی اضطرای تلقی نمود، كه لازم است به زودی رفع گردد و نبايد كسانی در جامعه اسلامی برای هميشه فقير باشند، بلكه بايد خود فرد فقير و افراد جامعه تلاش نموده تا فقر را بزودی برطرف و از عواقب بد آن مصون بمانند.
خداوند در آيه 28 سوره مباركه «توبه» می فرمايد: «اگر از فقر می‌ترسيد، خداوند آن را به‌زودی برطرف نموده و شما را غنی می‌سازد.» از اينجا معلوم می‌شود بايد برای برطرف نمودن فقر تلاش و آن را دور نماييم و گرنه قرآن می‌فرمود:« شما نبايد بترسيد و بايد با فقر بسازيد.»
در احاديث فراوانی از فقر به خداوند پناه برده شده و اين نشان دهنده آن است كه شر فقر زياد است. در كتب اهل سنت از قول پيامبر اكرم (ص) استعاذه به خدا از فقر نقل شده است؛ از جمله پيامبر(ص) مرتب می فرمودند: «اللهم انی اعوذبك من الكفر و الفقر و عذاب القبر»
از روايت معلوم می‌شود كه كفر و عذاب قبر با فقر در ارتباط می‌باشد. چه بسا فقر اقتصادی منجر به فقر فرهنگی هم گرديده و فرد فقير آن قدر در سختی و فشار قرار گيرد كه حتی به دنبال دستورات دين و مكتب خود نتواند برود و دست به هر گناهی بيالايد و دچار هر منكر و فحشايی گردد.
حضرت علی(ع) خطاب به امام حسن(ع) می‌فرمايد: (ای فرزندم) انسانی را كه به دنبال به‌دست آوردن غذای خويش است سرزنش مكن زيرا كسی كه قوت و غذايش فراهم نباشد، خطا و لغزشش زياد است.10 و در جای ديگر آمده است: كسی كه به فقر مبتلا گشت به كمی حيا و آبرو نيز مبتلا می‌گردد.11
فقر در همه زمانها مطرود و مورد تنفر بوده و اينكه بايد فقر ريشه كن شود امری ثابت است. امروزه در جهان علم و تكنولوژی يكی از مهم‌ترين عوامل فقر ملل عقب افتاده، در صد بالای بی‌سوادی و به عبارتی فقر فرهنگی می‌باشد كه اگر بخشی از كمك‌های مالی صرف آموزش افراد فقير گردد، به مراتب نتايج بهتری می‌دهد تا در امور مالی آن صرف گردد.
پی نوشتها:
1- سوره ضحی، آيه 8.
2- سوره ضحی، آيه 7.
3- سوره بقره، آيه 268.
4- سوره قصص ، آيه 5.
5- نهج البلاغه، حكمت 328.
6- همان، حكمت 319.
7- همان، خطبه 225.
8- همان، حكمت 163.
9- انديشه حوزه، سال هفتم، شماره 2.
10- محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج72، حديث 58.
11- همان، ج73، حديث 58.
علاقه‌مندان می‌توانن برای مشاهده كامل متن به پايگاه اينترنتی www.maarefquran.orgمراجعه كنند.