مسعود کثیری، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه اصفهان، در گفت‌وگو با ایکنا اصفهان، با بیان اینکه شیخ بهایی و خانواده‌اش از شیعیان لبنان بودند، اظهار کرد: زمانی که حکومت صفوی در ایران تشکیل شد، اجداد شیخ بهایی به تدریج به ایران مهاجرت کردند، چون ایرانیان در آن زمان کاملاً به مبانی مذهب تشیع اشراف نداشتند و اکثراً سنی مذهب بودند؛ بنابراین پادشاهان صفوی تصمیم گرفتند که بسیاری از علمای شیعه مذهب را به ایران دعوت کنند. خانواده شیخ بهایی نیز به همین منظور وارد ایران شده و در دستگاه سلاطین صفوی به امور علمی و اجرایی مشغول شدند.

وی افزود: شیخ بهایی شیخ‌الاسلام شهر اصفهان و حکومت صفویه بود و فتاوی مذهبی صادر می‌کرد. گفته می‌شود وی خودش مهندس بود و طومار شیخ بهایی و چیزهای دیگر را به او منسوب می‌کنند، در حالی که این‌ها به دستور شیخ بهایی انجام شد، چون رتق‌و‌فتق امور و بحث تقسیم آب به عهده‌اش بود، ولی برنامه‌ریزی، طراحی و اجرای هیچ کدام از این اقدامات مهندسی شخص خودش نبود. در واقع گروهی را در اختیار داشت و اقدامات عمرانی انجام می‌داد.

عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه اصفهان اضافه کرد: یکی از مهم‌ترین اقداماتی که تا امروز نیز از شیخ بهایی به یادگار مانده و همچنان مبنای حقوقی تقسیم آب محسوب می‌شود، تقسیم آب زاینده‌رود است. از دیرباز، بحث تقسیم آب برای مردم اصفهان و کسانی که از آب زاینده‌رود استفاده می‌کردند، مشکلات زیادی را به وجود آورده بود و بعضا باعث دعوا و حتی کشتن و خونریزی می‌شد. به دستور شیخ بهایی، گروهی از مهندسان آن زمان برنامه‌ای برای تقسیم آب به نحوی که همه از آن بهره‌مند شوند، تنظیم کردند که این برنامه به طومار شیخ بهایی معروف است و خوشبختانه امروز ما آن را در اختیار داریم و در سازمان اسناد و کتابخانه ملی موجود است.

کثیری ادامه داد: از دیگر کارهایی که به شیخ بهایی نسبت داده می‌شود، ساخت حمامی است که با روش بیوگاز کار می‌کرد، یعنی زباله‌ها و فاضلاب بازار در جایی تلنبار می‌شد و از تخمیر آنها، گازی به دست می‌آمد که این گاز از طریق مجرایی وارد حمام می‌شد و در آنجا، شعله‌ای را همیشه روشن نگه می‌داشت. این حمام بعداً تخریب شد و از بین رفت و امروز دیگر باقی نیست، ولی در تواریخ راجع به آن نوشته‌اند.

وی بیان کرد: چیزهایی که از شیخ بهایی به یادگار مانده و شاخص محسوب می‌شود، همین اصول مهندسی‌ است که به وی نسبت داده می‌شود، هر چند در ادبیات نیز تبحر داشت، شعر می‌سرود و امروز کشکول شیخ بهایی موجود است، ولی هیچ کدام از این‌ها وجه شاخص او نبود. آنچه باعث می‌شود ما امروز نیز از شیخ بهایی به نیکی یاد کنیم، کارهایی بود که در زمینه مهندسی و به خصوص تقسیم آب زاینده‌رود انجام داد.

مدیر سازمان اسناد و کتابخانه ملی منطقه مرکزی ایران تصریح کرد: اگر شیخ بهایی و دانشمندان دیگر در هر دوره‌ای توانستند اقداماتی از خود به یادگار بگذارند، به دلیل حمایت‌های دولتی بود و اگر از برخی ادوار چنین یادگارهایی در اختیار نداریم، دلیلش این نیست که آدم‌های بزرگ در آن دوره‌ها وجود نداشتند، چرا که آدم‌های بزرگ همیشه به حمایت‌های دولتی نیاز دارند. در دوره صفوی، شاه عباس و دستگاه سلاطین صفوی از علما حمایت می‌کردند و به همین دلیل، کسانی مثل شیخ بهایی می‌توانستند توانایی‌های خود را بروز و ظهور دهند.