به قلم فرشته معتمد لنگرودی؛ استادیار پژوهشکده مطالعات قرآنی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

رهبر شهید انقلاب به عنوان یکی از مفسران اجتماعی در عصر حاضر، دغدغه‌مند عملیاتی کردن قرآن در متن زندگی انسان کنونی را داشته‌اند، لذا اولاً اهتمام ویژه‌ای به موضوع جامعه و حکمرانی اسلامی داشتند و نیز خوانش ایشان از آیات قرآن و مباحث تفسیری متناسب با حکومت اسلامی با توجه به انقلاب اسلامی است به عنوان نمونه مباحث تفسیری ایشان که به دو دوره قابل تفکیک است: دوره نخست، دوره قبل از انقلاب (1350-1351 شامل تفسیر سوره های مائده، انفال، برائت و بخشی از سوره یونس) دوره دیگر، دوره بعد از انقلاب است که شامل دوره ریاست جمهوری و دوره رهبری ایشان که شامل تفسیرهای ضمنی از بخشی از آیات قرآن است و شامل تفاسیر سوره‌های کامل قرآن مانند حشر، ممتحنه، صف، مجادله و ... است.

با تأمل در این تفاسیر می‌توان دریافت که انتخاب این سوره‌ها با دلایل خاص و با توجه به مقتضیات زمان آن دوره برای تفسیر گزینش شده است؛ چراکه سوره‌های ممتحنه، حشر، مجادله و... سوره‌های مدنی و زمان نزول آنها مربوط به اوایل تشکیل حکومت اسلامی پیامبر(ص) بوده است و مملو از احکام و مسائل مربوط به برپایی حکومت اسلامی و نکات مورد نیاز برای اداره یک جامعه اسلامی، وظایف مردم و مسئولان حکومت اسلامی هستند.

رهبر شهید انقلاب نیز در آن برهه با توجه به نوپا بودن انقلاب اسلامی و جامعه آن روز با جامعه نوپای مدینه، این سوره‌ها را برای تفسیر و ارائه قرائت جدید از آنها انتخاب کردند. به عنوان نمونه رهبر شهید در تفسیر سوره حشر که دربردارنده مضامینی مشابه با شرایط آن روزگار جامعه اسلامی ایران داشت، به تفسیر آن پرداخته است؛ مضامینی چون غلبه قوانین الهی، ضرورت تکیه بر توده مردم، فلسفه جهاد اسلامی، ضرورت همدلی مؤمنان، پرهیز از خودفراموشی اجتماعی و... از مسائل عمده و ضروری بعد از تشکیل حکومت اسلامی است که در این سوره بیان شده است و یا به فرموده رهبر شهید انقلاب سوره ممتحنه، سوره‌ای برای امروز انقلاب اسلامی ایران است؛ چراکه مباحث آن پیوست عمیق با جامعه کنونی دارد.

لذا قرائت‌ها و خوانش‌های آگاهانه رهبر شهید از کلام وحیانی افق بلند مدّت را پیش روی مسلمانان قرار می‌دهد؛ چراکه قرآن و دلالت‌های آن مانا و پویاست و پایان یافتنی نیست و ایشان با این نوع ارائه تفسیر به نوعی به فرموده امام علی(ع) قرآن کریم را به نطق درآورده‌اند.

امید است جامعه اسلامی ایران به ویژه پژوهشگران و قرآن‌پژوهان با این‌گونه گفتمان‌سازی از مباحث تفسیری و اندیشه‌های قرآنی مقام معظم رهبری شهید، به ترویج اندیشه‌های ایشان در داخل کشور و خارج از کشور کمک کرده و در عین حال اندیشه مسلمانان را با اندیشه‌های عمیق قرآنی رهبر شهید مبعوث سازند.