بقاع متبرکه و امامزادگان در سراسر کشور همواره نقشی فراتر از یک مکان صرفاً عبادی و زیارتی ایفا کردهاند. این مکانهای مقدس که در محلات مختلف شهری و روستایی پراکنده شدهاند، در واقع به عنوان اقطاب فرهنگی و اجتماعی شناخته میشوند و مردم در طول تاریخ آنها را پناهگاه و مرجعی برای رفع مسائل و مشکلات خویش میدانستهاند. کارکرد دوگانه این بقاع چه به عنوان مدفن فرزندان ائمه اطهار(ع) و چه به عنوان پایگاهی برای شخصیتهای برجسته مذهبی زمینهساز نقشآفرینی گسترده آنان در عرصههای مختلف اجتماعی و فرهنگی شده است.
تجربیات تاریخی و به ویژه رویدادهای سالهای اخیر به روشنی نشان داده است که در شرایط بحرانی و روزهای سخت جنگ، جایگاه راهبردی بقاع متبرکه با تأکید مضاعفی نمایان میشود. در ایام همهگیری کرونا این مکانهای مقدس با تشکیل مراکزی تحت عنوان «افق» و با مشارکت گروههای مختلف فرهنگی، جهادی و اجتماعی مردمی، خدمات متعدد و ارزشمندی را به جامعه ارائه کردند. این نقشآفرینی در ایام جنگ نیز با ابعاد گستردهتری ادامه یافته است، به گونهای که بقاع متبرکه به پایگاههایی برای فرهنگسازی، تبیین موضوعات مرتبط با جنگ و تشریح نقشههای دشمنان تبدیل شدهاند.
در شرایط جنگی که خانوادهها به طور طبیعی متأثر از حملات بیرحمانه دشمن به مراکز مسکونی، درمانی و آموزشی هستند، بقاع متبرکه بار دیگر ثابت کردهاند که پناهگاهی امن و قابل اعتماد برای مردم به شمار میروند. این مکانهای مقدس ضمن ایجاد فضایی برای اسکان اضطراری مسافرین و آوارگان جنگی، در حوزه پشتیبانی از جبههها نیز فعالانه عمل کردهاند. برپایی مواکب برای حضور مستمر مردم در میدانهای پشتیبانی، تهیه و توزیع اقلام فرهنگی نظیر پرچم و پوستر و همچنین، تأمین ملزومات مورد نیاز عمومی، بخشی از تلاشهای گسترده این پایگاههای مردمی در روزهای جنگ بوده است.
فراتر از اقدامات یادشده، هماهنگی میان گروههای جهادی، خیرین و مسئولین فرهنگی امامزادهها، امکان انجام فعالیتهای عمرانی و حمایتی را نیز فراهم ساخته است. ترمیم آسیبهای ناشی از جنگ بر خانههای مسکونی، مساجد، مدارس و مراکز درمانی، اقدامی است که با محوریت بقاع متبرکه در حال پیگیری و اجراست. در حال حاضر، بسیاری از آستان امامزادگان از سطح یک و دو کشور همگی این طرح جامع را به مرحله اجرا گذاشتهاند و به عنوان قطبهای فرهنگی، اجتماعی و خدماتی، نقشآفرینی مستمر و مؤثری در شرایط جنگی و بحرانی کشور دارند.
حجتالاسلام غلامرضا عادل، معاون فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه در گفتوگو با ایکنا، به تشریح طرح «حرم امامزادگان؛ پناهگاه مردم» این سازمان در ایام جنگ تحمیلی آمریکایی و رژیم صهیونیستی پرداخت و اظهار کرد: آستان امامزادگان در واقع به عنوان اقطاب فرهنگی و اجتماعی در محلات مختلف چه در شهرها و چه در روستاها شناخته میشوند و جایگاه ویژهای در ساختار هویتی و معنوی این مناطق دارند.
وی افزود: این مکانهای متبرک همواره افزون بر کارکرد زیارتی خود که همانا زیارت مدفن یکی از فرزندان ائمه اطهار(ع) یا شخصیتهای مذهبی و برجسته دینی است، فعالیتهای متنوع و گستردهای را در عرصه فرهنگ به عنوان یک قطب فرهنگی و نیز فعالیتهای مختلف اجتماعی را بر عهده داشتهاند. به ویژه در سالهای اخیر و با تشکیل مراکزی با عنوان «افق» در امامزادگان، این نقشآفرینی فرهنگی و اجتماعی به شکل چشمگیری تقویت شده و بر غنای کارکردهای این پایگاههای زیارتی افزوده شده است.
حجتالاسلام عادل ادامه داد: به طور طبیعی و در شرایط خاصی که کشور با توجه به وقوع بحرانها یا رویدادهای گوناگون با آن مواجه میشود، حوزههای فرهنگی و اجتماعی مرتبط با امامزادگان قطعاً این فعالیتهای گسترده را بر عهده خواهند گرفت و در بزنگاههای حساس نقشآفرینی مؤثری را انجام خواهند داد. برای مثال و برای روشن شدن موضوع در ایام همهگیری بیماری کرونا گروههای مختلف فرهنگی، گروههای جهادی و همچنین، گروههای اجتماعی مردمی از جنبههای گوناگون در عرصه خدمترسانی و فعالیتهای فرهنگی فعال بودند.
معاون فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف در ادامه سخنان خود بیان کرد: در همان دوران، اقطاب مقدس و حرمهای مطهر امامزادگان نیز با بهرهگیری از ظرفیتهای موجود اقدامات متعدد و ارزشمندی را در جهت کمک به مردم و کاهش آسیبهای ناشی از آن شرایط دشوار بر عهده داشتند.
تقویت روحیه حماسی و مقاومت
وی تصریح کرد: در ایام جنگ نیز از چند بعد گوناگون، ظرفیت قابل توجه و مغتنمی برای نقشآفرینی امامزادگان وجود داشت که باید به نحو مطلوبی از آن بهرهگیری میشد. یکی از مهمترین این ابعاد، حوزه فرهنگی است که شامل فرهنگسازی در سطح جامعه، تبیین دقیق موضوعات مرتبط با جنگ و تشریح ماهیت و نقشههای دشمنان و همچنین، ایجاد جو عمومی مناسب و روحیه حماسی و مقاومت در میان مردم است.
حجتالاسلام عادل اظهار کرد: این مهم و نقشآفرینی فرهنگی هم در جنگ 12 روزه پیشین به روشنی مشاهده شد و هم در شرایط کنونی که این جنگ در اواسط ماه مبارک رمضان و همزمان با دهه اول یا دهه دوم این ماه پربرکت با شهادت شخصیت عظیمالشأنی رقم خورد، شاهد آن هستیم. در این حوزه حساس نیز فعالیتهای گوناگون و هدفمندی از سوی مبلغان دینی، ائمه جماعت مساجد و مسئولان فرهنگی امامزادهها تبیین و به مرحله اجرا گذاشته شد.
سخنگوی سازمان اوقاف بیان کرد: با این وجود و در شرایط جنگی حاکم و حتی آتشبس بر جامعه، خانوادهها به طور طبیعی و مستقیم تحت تأثیر وضعیت جنگ و پیامدهای ناشی از آن قرار میگیرند، به ویژه در برخی شهرهایی که آسیبهای وارده بیشتر و شدیدتر بوده و دشمن متجاوز به صورت بیرحمانهای به مراکز مسکونی، مراکز درمانی و همچنین، مدارس نیز حملات سنگینی را انجام داده است. طبیعتاً در چنین وضعیتی بخشی از مردم یا ناگزیر از ترک خانههای خود شده و به مکان دیگری نقل مکان کردند و یا به دلیل قرار گرفتن در شرایط خاصتر برای سپری کردن این ایام خطیر، عازم سفر به مناطقی امنتر شدند. در همین راستا و برای پاسخگویی به نیازهای ایجادشده، در آستان امامزادگان نیز فرصت و امکان ایجاد اسکان اضطراری برای این مسافران و آوارگان فراهم شد.
حجتالاسلام عادل اظهار کرد: همچنین، در حوزه پشتیبانی از جنگ و تلاش برای حفظ روحیه مردمی، اقدامات ارزشمندی نظیر برپایی مواکب متعدد برای تسهیل حضور مردم در میدانهای مختلف حمایت از جبهه و جنگ صورت گرفته است که در حال حاضر، پنجاه روز است که مردم در میدانها حضور فعال و گستردهای دارند و همچنین، پشتیبانی همهجانبه از این فضاها و مکانهای مردمی، تهیه و توزیع اقلام فرهنگی از قبیل پرچم، پوستر و سایر ملزومات مرتبط با فضای جنگ و مقاومت، در دستور کار قرار دارد.
معاون فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف در ادامه تصریح کرد: البته باید اشاره و تأکید کرد که جایگاه عبادی و بعد معنوی این مکانهای مقدس برای مردم همواره خاطرهانگیز و دلنشین بوده و مردم در طول تاریخ این اماکن را پناهگاه امن خود در مسائل و مشکلات گوناگون زندگی میدانستند. در این ایام نیز حرمهای مطهر امامزادگان با همین عنوان و رویکرد که پناه و مرجع مردمی هستند، هم در بعد فرهنگی به فعالیتهای گسترده فرهنگی و هم در بعد خدمترسانی به برپایی پذیراییهای متعدد، تهیه و تدارک اقلام مختلف چه اقلام فرهنگی و چه سایر موارد مورد نیاز عمومی مبادرت ورزیدهاند.
سخنگوی سازمان اوقاف بیان کرد: در برخی مناطق و با هماهنگیهای دقیق و مستمر انجامشده میان گروههای جهادی مردمی و همچنین، خیرین محترم، اقدامات مؤثر و قابل توجهی برای ترمیم آسیبهای ناشی از شرایط کنونی بر جایمانده بر خانههای مسکونی، مساجد، مدارس و مراکز درمانی نیز در حال انجام و پیگیری است. تمامی امامزادگان سطح یک و دو کشور، همگی این طرح جامع و فراگیر را اجرا میکنند و تعداد 600 آستان امامزاده در حال حاضر و با تمام توان مشغول انجام این فعالیتهای گسترده و چندوجهی هستند.