«فتح‌خوانی» عنوان یکی از طرح‌های منتخب «سومین گردهمایی ایده‌پردازان قرآنی با رویکرد آموزش قرآن در مدارس» بود که سال گذشته به همت مرکز قرآن و عترت کانون مدارس اسلامی در حسینیه الزهرای مجتمع امام‌خمینی(ره) برگزار شد.

فتح‌خوانی را اسماء حسین‌زاده سرشکی از دبیران مجتمع آموزشی امام صادق(ع) تهران (مقطع متوسطه) ارائه داده است. خبرنگار ایکنا با او پیرامون ویژگی‌های طرح و اینکه چگونه می‌توان زمینه را برای فراگیری آن در مقاطع مختلف آموزشی فراهم کرد، گفت‌و‌گویی ترتیب داده‌ایم که در ادامه می‌خوانیم:

 

دغدغه من و بسیاری از افرادی که در امر آموزش قرآن فعال هستیم، همواره این بوده است که قرآن را وارد متن زندگی مردم کنیم. قرآن نباید جدای از زندگی افراد تعریف شود. شخصاً با مطالعه «تفسیر تسنیم» علامه آیت‌الله العظمی جوادی آملی به این امر بیشتر واقف شده و به جنبه‌هایی از قرآن که می‌تواند در لحظه لحظه زندگی هر فردی قابل لمس باشد پی بردم. از مقطعی تلاش کردم که در محیط‌های آموزشی سوره‌های قرآن را به شکل تعاملی و کارگاهی با محوریت تفسیر تسنیم خوانش کنم که البته یکی از اهدافی را هم که به این واسطه دنبال می‌کردم آن بود که نگرش منفی نسبت به برخی اشارات قرآن را با این توجیه که چنین اموری اکنون به چه کارآمده و به اصطلاح عامیه به چه دردمان می‌خورد از بین ببرم. البته چنین نگرشی در بدو امر به حق هم هست چرا که معمولاً پرداختن به نگرش‌های تفسیری و تدبری در مورد آیات، سنگین فرض شده و آن را مربوط به عده‌ای کارشناس متخصص می‌دانند.

 

این روند ادامه داشت تا هنگامه شهادت سیدحسن نصرالله؛ دبیرکل فقید حزب‌الله لبنان، تصمیم گرفتم تا پژوهشی در مورد آیات جهاد داشته باشم با تکیه بر آیاتی که اشاره مستقیم به این موضوع دارند، البته چنین رویکردی، مباحثی همچون مؤلفه‌های زیست مجاهدانه را در پی داشت و هدف هم ارائه پاسخی مناسب در مورد چرایی، هدف و ابعاد گوناگون جهاد بود. به دلیل عضویت در گروه مادر و کودک مجتمع آموزشی امام صادق(ع) لذا با تمرکز بر موضوع تربیت فرزندان از سوی مادران، به دنبال انگاره و مفروضاتی بودم که بتواند مادران را به عنوان عنصر اصلی و مهم تربیت فرزندان پیرامون این موضوع که کودکان خود را با این روحیه تربیت کنند، مجهز نمایم، و به تدریج تعمیم یافته و در محتوای آموزشی دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم نیز تسری پیدا کرد.

 

 

تمرکز بر روی سوره «صف» که اغلب آیات جهادی در آن مطرح شده بود. براساس تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی مبنی بر خوانش و قرائت مکرر سوره «فتح» در ایام جنگ دوازده‌ روزه، به امید نصرت و پیروزی جبهه ایمانی، این سوره نیز مورد توجه قرار گرفت. در این سوره نیز با روایات فوق‌العاده‌ای مواجه بودیم، مثلاً یکی از آن روایات اشاره به صلح حدیبیه در سال ششم هجری است که قابلیت بالایی در تداعی تصویر و فضاسازی داشت. به همان شیوه تعاملی این روایات در کلاس‌های درس ارائه شده و از قرآن‌آموزان خواسته شد که از مناظر مختلف به این موضوع نگاه کرده و مشاهدات خود را مکتوب کنند.

 

حتی خود را جای اشیایی که ممکن است در زمان انعقاد معاهده صلح حدیبیه وجود داشته باشد، بگذارند و جنس روایت را از این مناظر نیز تغییر دهند. نتیجه بسیار خوشایند بود و همان هدفی که مورد نظر داشتیم تا اندازه زیادی محقق و تصور اینکه تنها عده خاصی می‌توانند نسبت به پرداختن به این مضامین و موضوعات ورود کنند، منسوخ شد تا آنجا که حتی سن مخاطب هدف پیاده‌سازی چنین شیوه‌ای را به حدی تنزل بخشیم که مثلاً کودکان پیش‌دبستانی 4 تا 6 سال را نیز با این مفاهیم آشنا کنیم.

 

 

من در دیگر مدارس تجربه تدریس نداشته‌ام، البته با مدارس خاص‌تری همچون فرزانگان نیز تجربه همکاری داشتم و باید بگویم که مقوله آموزش روخوانی و روانخوانی در این مدارس نیز وضعیت چندان بسامانی ندارد و مدیریت این مدارس نیز در جهت ارتقای این امر و بهبود شرایط دانش‌آموزان در درست‌خوانی و روخوانی قرآن متوسل به مکانیسم‌هایی همچون برگزاری مسابقات و دادن امتیازات دانش‌آموزی به آنها می‌شوند.

 

ایده‌ای که من به طراحی آن مبادرت ورزیدم، ارتباطی مستقیم به اشراف دانش‌آموز به روخوانی و روانخوانی قرآن ندارد و همانطور که گفته شد نگرشی نو به روایات قرآنی و یافتن مصادیق آن در زندگی روزمره افراد است که به چرایی و چگونگی وقوع یک واقعه تاریخی تدبری داشته و به دنبال ما به ازای آن در زندگی روزمره خود بگردند که این پرسش در ذهن آنها ایجاد شود که اگر در آن شرایط تاریخی حضور داشتند، چگونه رفتار می‌کردند و وظیفه آنها در بروز رفتار در موارد مشابه زندگی کنونی چیست؟

 

 

به هر حال هر یک از ما به عنوان معلم قرآن یا طراح طرح‌های نوین آموزش محتوای قرآن، در حال فعالیت انفرادی هستیم که در نهایت بتوانیم، آنچه را که به آن می‌اندیشیم و ابداع می‌کنیم با همکاران و نزدیکان خود در میان بگذاریم. انتظاری که از مسئولان به ویژه مرکز قرآن و عترت کانون مدارس اسلامی می‌رود آن است که با شبکه‌سازی در میان مدیران مراکز آموزشی، مدارس و مسئولان نظام آموزشی در معرفی هر چه بهتر و مؤثرتر آن، اقدامات مقتضی را به انجام برسانند.