محمدرضا مهدیار اسماعیلی، عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، در گفتوگو با ایکنا، با اشاره به تأکیدات مکرر رهبر شهید انقلاب اسلامی مبنی بر حضور مردم در عرصه اقتصاد، اظهار کرد: ایده نظری اقتصاد مقاومتی یک نظریه کلی بود که در آن حضور دولت، بخش تعاونی و تمام آحاد مردم در قالب یک نظام منسجم تعریف میشد. متأسفانه طی روزهای گذشته تلاطماتی در بازار اتفاق افتاد که ریشه آن را باید در مسائل ساختاری جستوجو کرد.
وی با بیان اینکه اصلاحات اقتصادی باید با محوریت مردم دنبال شود، گفت: علت اصلی تلاطمات اقتصادی، کسری تولید نسبت به میزان تقاضاست، یا به عبارتی واضحتر، کسری عرضه نسبت به تقاضا. برای کشوری مانند ایران که هم درگیر جنگ اقتصادی است و هم تحت شدیدترین تحریمهای تاریخ، چارهای جز استفاده حداکثری از ظرفیتهای داخلی وجود ندارد.
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: استفاده از توان و ظرفیت مردم، به معنای رشد تولید داخلی بر مبنای تکیه بر توان داخل است. به بیان دیگر، در شرایط فعلی یکی از راهحلهای اساسی ما ورود مردم به اقتصاد است. هرچند این کار دشوار است و در یکشب انجام نمیشود، اما اقدامی بنیادین محسوب میشود. اگر بتوانیم نقش مردم را در اقتصاد – به فرمایش رهبر شهید – پررنگ کنیم، دو دستاورد بزرگ خواهیم داشت: اول، رشد تولید را محقق کردهایم و دوم، بخشهایی از عرضه که تا به امروز بر دوش دولت بود، توسط مردم انجام خواهد شد.
ترانزیت زمینی؛ فرصتی که جز با مردم محقق نمیشود
مهدیار اسماعیلی با ارائه مثالی عینی از نقش مردم در اقتصاد، به حوزه ترانزیت پرداخت و گفت: اکنون حمل ونقل ترانزیتی کشور که پیش از این توسط شرکتهای بزرگ و از طریق دریاها انجام میشد، با شرایطی متفاوت از قبل از درگیریهای جنگ مواجه است. اینجا یک فرصت بزرگ برای ایران وجود دارد: ایران هزاران کیلومتر مرز خاکی دارد و میتواند از طریق ظرفیتهای زمینی به آسیای شرقی و حتی اروپا متصل شود و مبادلات تجاری خود را انجام دهد.
وی توضیح داد: اگر کالایی مثلاً به حجم ۱۰ میلیون تن نیاز داشته باشیم، وقتی این کالا با کشتی وارد میشود، با چند فروند کشتی فلهبر کار تمام میشود. اما همین ۱۰ میلیون تن اگر بخواهد از طریق ترانزیت زمینی جابهجا شود، به میلیونها کامیون نیاز دارد. به عنوان مثال، اگر ۱۰ میلیون تن را بر ظرفیت کامیونهای ۱۰ تنی تقسیم کنید، به یک میلیون کامیون میرسید. یا اگر ظرفیت را بیشتر در نظر بگیرید، باز هم با صدها هزار کامیون مواجهاید.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی تأکید کرد: ترانزیت زمینی جز با مداخله مردم و ظرفیتهای مردمی قابل انجام نیست. اگر ۵۰۰ هزار کامیون بتوانند محصولی را جابهجا کنند، این حجم از فعالیت میتواند اقتصاد کشور را متحول کند. به شرطی که ما بتوانیم این ظرفیتها را نظامبخشی کنیم. نظامبخشی به این نوع از نیازهای اقتصادی – بهویژه در ایام جنگ فعلی – وابسته به حضور مردم است. شما همین حالا در اجتماعات خودجوش شبانه مردم میبینید که اگر مردم نباشند، هیچ ثمری حاصل نمیشود. این خود جای تقدیر از حضور آگاهانه مردم دارد.
مهدیار اسماعیلی در ادامه با اشاره به پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب درباره اقتصاد مقاومتی، به طرح دو سؤال پرداخت و گفت: «این اقتصاد مقاومتی چقدر مهم است؟ آیا باید اجازه دهیم این نظریه به فراموشی سپرده شود؟» اقتصاد مقاومتی آنقدر مهم است که اگر امروز توانستیم در این نبرد نابرابر در مقابل آمریکا سربلند بیرون بیاییم و ترامپ را علیرغم میل باطنیاش وادار کنیم که پایان پروژه محاصره و به تعبیر خودش «آزادی تنگه هرمز» را بر زبان بیاورد فقط و فقط به خاطر همین بود که توان مقاومت و ظرفیت اقتصاد مقاومتی در اقتصاد کوچک ایران، با همه محدودیتها و جنگها و تحریمهایی که علیه آن انجام شد، بالاتر و تابآوری این اقتصاد بیشتر از تابآوری اقتصاد جهانی و اقتصاد آمریکا بود.
وی افزود: با وجودی که شاید در نگاه اول، دشمن ظرفیتی بسیار وسیعتر برای تحمل فشار داشت، اما نتوانست تحمل کند. به همین دلیل حاضر شد پایان محاصره را – حتی اگر به صورت زبانی و کوتاهمدت باشد – اعلام کند. چرا؟ چون مقاومت اقتصادی آمریکا هنوز دچار چالشهای بزرگ است. اگر ما امروز توانستیم با این اقتصاد بزرگ دست و پنجه نرم کنیم، به خاطر مقاومت و تابآوری است. در دنیای امروز، تابآوری یک اقتصاد مهمترین عنصر است.
این کارشناس اقتصادی در ادامه با ادای احترام به رهبر شهید انقلاب اسلامی گفت: واقعاً باید درود فرستاد به آن رهبر شهید و سپاسگزار بود از رهبر سوم انقلاب که همچنان این عنصر حیاتی را برای اقتصاد ما صیانت میکنند، به آن توصیه میکنند و مردم و دولت و مسئولان را نسبت به حرکت به سمت آن تشویق میکنند.
مهدیار اسماعیلی درباره اندیشه «پیشرفت توأم با عدالت» که رهبر شهید مطرح کرده بودند، گفت: در نظامهای اقتصادی غربی، معمولاً توسعه از مسیر رشد کمّی دنبال میشود، اما رهبر شهید پیشرفت با عدالت را مد نظر قرار داد. تفاوت پیشرفت و توسعه در این است که در پیشرفت، عدالت ذاتی و جاری است، اما توسعه لزوماً مبتنی بر عدالت نیست.
وی با تأکید بر اینکه پیشرفت بدون در نظر گرفتن رشد متوازن و متناسب برای همه آحاد جمعیت معنا ندارد، اظهار کرد: ما توسعه بدون در نظر گرفتن رشد متناسب آحاد مردم ایران را نمیخواهیم. آنچه شایسته کشور ماست، توسعهای متناسب با پیشرفت است که همراه با عدالت باشد. برای کشورهایی مثل ایران – که با وجود همه ظرفیتهای مثبت، همچنان توجه به قشر آسیبپذیر و مستضعف در اولویت است – این مسئله بسیار ضروری است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: عنصر همراهی جامعه با حرکت توسعه کشور این است که جامعه احساس کند این حرکت، یک پیشرفت عدالتمحور است که حال همه را خوب میکند. اگر مردم احساس کنند سختیهایی که امروز تحمل میکنند، منتهی به آرامش و آسایش در دوران بعدی میشود، آن سختی را با طیب خاطر تحمل میکنند اما اگر احساس کنند سختی امروز موجب رفاه و رشد زندگی یک گروه خاص یا طبقه متوسط به بالا میشود، تابآوری مردم کاهش مییابد. فرمایش رهبر شهید از این جهت محل توجه بود که برای همراه کردن آحاد جامعه با توسعه، به عدالت توجه میدادند. این از نظر ادبیات توسعه بسیار گرانقدر و قابل ستایش است.
وی در پایان به ویژگی قناعتمداری در اندیشه اقتصادی رهبر شهید اشاره کرد و گفت: امروز که از اخبار زندگی ایشان باخبر میشویم و آن کتمانهایی که در دوران حیاتشان وجود داشت از بین رفته است، متوجه میشویم که خود رهبر شهید بسیار قناعتمدار زندگی میکردند اما نکته مهم این است که ایشان هرگز فشار به جامعه را مبنی بر قانع زندگی کردن مجاز نمیدانستند. مردم باید به رهبران خود این گونه نگاه کنند: دولتها باید تلاش کنند رفاه ایجاد کنند، اما ملتها با نگاه به زیست واقعی رهبرانی مثل امام و رهبر شهید، قناعت را سرمشق خود قرار دهند. در ادبیات اقتصاد هم همین است: اگر جامعه همزمان با کار و تولید، قناعت داشته باشد، مبالغ پسانداز شده در قالب سرمایهگذاری وارد عرصه تولید میشود و سطح اقتصاد را نسبت به دوره قبل بالاتر میبرد. این منطق اقتصادی درستی هم دارد.
مهدیار اسماعیلی در پایان بار دیگر بر ضرورت بازخوانی اندیشههای اقتصادی رهبر شهید برای عبور از تلاطمات کنونی تأکید کرد و خواستار توجه جدی دولت و مسئولان به نقش مردم در اقتصاد و اجرای عدالت محوری در برنامههای توسعه شد.