سرویس اندیشه و معارف ایکنا در ایامی که به عید سعید غدیر نزدیک میشويم برای مخاطبان خود با دغدغه معرفی آثار برجسته حوزه فضائل و معارف اهل بیت(ع)، به سراغ یکی از مهمترین منابع روایی رفته است. کتاب «اللوامع النورانیة فی أسماء علی و أهل بیته القرآنیة» اثر علامه سیدهاشم حسینی بحرانی که با تکیه بر روایات معتبر شیعه، به استخراج و تبیین آیات نازلشده درباره شأن، فضائل و نامهای امام علی(ع) و اهل بیت(ع) میپردازد.
در این کتاب، مؤلف با رویکردی کاملاً روایی و نقلی، آیات قرآن را به ترتیب سورهها بررسی کرده و ذیل هر آیه، مجموعهای از احادیث پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) را گرد آورده است که از منظر تفسیری و تأویلی، به جایگاه ولایت و امامت اشاره دارند. منظور از «نامها» در عنوان کتاب نیز تنها اسامی صریح نیست، بلکه اوصاف و عناوینی است که در لایههای باطنی قرآن کریم بر امیرمؤمنان(ع) و دیگر معصومان(ع) تطبیق یافتهاند.
در هر شماره به یکی از این نامها و تطبیقات قرآنی میپردازد. در این نوشتار، تمرکز بر سوره مبارکه حمد است؛ سورهای که در نگاه حسینی بحرانی، حاوی اشاراتی ژرف به حقیقت ولایت و جایگاه امیرمؤمنان(ع) در هدایت الهی است. آنچه در ادامه میخوانیم مروری است بر مهمترین نکات و نقلهای روایی این مفسر برجسته شیعی پیرامون آیات سوره حمد.
نویسنده ذیل آیه «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ» در سوره حمد، روایات متعددی از امامان معصوم(ع) نقل میکند که «صراط مستقیم» را به حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) و شناخت و پیروی از ولایت ایشان تفسیر کردهاند. از جمله از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمود: «صراط مستقیم، امیرالمؤمنین(ع) است.» همچنین در روایات متعدد، بر استواری و ثبات پیروان ایشان بر این راه در دنیا و آخرت تأکید شده است.
حسینی بحرانی به نقل از مفضل بن عمر و دیگر راویان، تفسیرهایی از امام صادق(ع) میآورد که بر پایهی آنها راه مستقیم همان اطاعت و ولای امام معصوم(ع) است؛ راهی که در دنیا با ثبات قدم در ایمان و در آخرت با عبور از «صراط» و نجات از آتش جلوه مییابد. بدین معنا، شناخت امام و پذیرش ولایت او شرط عبور ایمن از مسیر آخرت شمرده شده است.
در بخش دیگری از روایات، امام صادق(ع) و امام باقر(ع) تأویل عمیقتری ارائه میکنند. ایشان فرمودهاند که امامان، خود محل اسرار الهی، گنجینههای علم خداوند و مجاری وحی و هدایت هستند؛ چنانکه کلام خداوند دربارهی «کتاب محفوظ» و «امام مبین» نیز ناظر به ایشان دانسته شده است. در واقع، ولایت ائمه(ع) نهتنها راه هدایت، بلکه مظهر علم و اراده الهی در عالم قلمداد شده است.