حج یکی از شعائر عبادی اسلام و از فرایض دینی است که از مجموعهای مناسک تشکیل شده و از طریق سفر به مکه مکرمه در حجاز انجام میشود. مسلمان در آنجا مجموعهای از اعمال عبادی را انجام میدهد که ابعاد اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیز دارد. همچنین حج بزرگترین تجمع مسلمانان است که در موسمی خاص، گروههایی از تمامی فرقههای اسلامی در مکه مکرمه گرد هم میآیند.
به منظور اهمیت نقش حج در تقریب مذاهب اسلامی، وحدت امت اسلامی، فلسفه این فریضه و آثار اجتماعی و جهانی آن، ایکنا گفتوگویی با حیات لعلاب، روزنامهنگار و نویسنده مراکشی انجام داده است که در ادامه میخوانیم:
ایکنا ـ نقش حج را در تقریب مذاهب اسلامی و وحدت امت اسلامی چگونه ارزیابی میکنید؟
حج دارای ابعاد مختلف دینی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است و موسمی است که در آن مسلمانان با زبانها، نژادها و مذاهب مختلف گردهم میآیند. اسلام به ما میآموزد که حج یک میعادگاه دینی است که در آن پیوندهای برادری مسلمان با یکدیگر، فارغ از تفاوتهای زبانی یا مذهبی، تقویت میشود؛ جایی که تمام تفاوتها از میان میرود و مسلمانان در کنار هم برای عبادت و توحید خداوند سبحان ذوب میشوند. امام خمینی(قدس سره) نیز تأکید کردند که حج موسم وحدت و رستاخیز بزرگ سیاسی و اجتماعی برای امت اسلامی است.
ایکنا ـ فلسفه حج چیست و چرا مسلمانان از سراسر جهان گردهم میآیند و این سفر چه تأثیری بر روح و روان حاجیان دارد؟
مسلمانان از مناطق مختلف گرد هم میآیند تا فریضهای را که خداوند بر همه آنها واجب کرده است، بهجا آورند. حج سفری بزرگ است که معانی بسیاری در خود دارد و کنفرانسی سالانه است که در آن مسلمانان در سرزمینی مقدس جمع میشوند.
از نظر تأثیر حج بر روانِ حاجیان، وقتی آنها به کشور خود بازمیگردند، رابطهای قویتر از قبل با خداوند متعال دارند. مناسک حج روح را تغذیه کرده و آرامش را در روان حاجیان جاری میسازد؛ همچنین حج به ما ویژگیهایی همچون تواضع، احساس مسئولیت و موارد دیگری را میآموزد که حجاج در سفر خود به بیتالله الحرام فرا میگیرند.
ایکنا _ معنای وقوف در عرفات و مشعر الحرام چیست؟ اهمیت معنوی این دو مکان چیست؟
وقوف در عرفات یکی از ارکان حج است که با نیت تقرب به خداوند سبحان و در کمال خضوع در برابر او انجام میشود. روز عرفات معانی بسیاری دارد که نمیتوانم همه را ذکر کنم، اما به برخی اشاره میکنم:
صحنه وقوف در عرفات، ما را به یاد ایستادن مردم در پیشگاه خداوند عزوجل در روز قیامت میآورد. همچنین در این روز، آیه تکمیل دین (که همان ولایت امام علی علیهالسلام است) نازل شد. بزرگترین نکته در عرفات این است که صاحب العصر و الزمان (عجل الله فرجه الشریف) در میان حاجیان حضور دارد و با برکت وجودش، آنان را احاطه کرده است.
از سوی دیگر، وقوف حاجیان در عرفات، اعتراف به گناه و کوتاهی در برابر خداوند سبحان است و روز عرفات برای حاجیان، روزی سرشار از برکت و فیض الهی محسوب میشود.
ایکنا ـ رمی جمرات نماد چیست؟ چرا حاجیان به ستونهای خاصی سنگ میزنند و این عمل چه رویدادی از زندگی حضرت ابراهیم (ع) را یادآوری میکند؟
براساس روایت از امیرالمؤمنین علی(ع)، علت رمی جمرات به داستان حضرت ابراهیم(ع) بازمیگردد؛ زمانی که جبرئیل(ع) مشاعر را به او نشان داد، ابلیس در برابر او ظاهر شد و جبرئیل به او دستور داد که هفت سنگ به سوی او پرتاب کند.
از رمی جمرات بر شیطان میفهمیم که این عمل نماد مقاومت در برابر شر است؛ همان شری که در قالب شیطان، یارانش و هر کسی که مردم را به غیر از راه خداوند فرا میخواند، تجلی مییابد.
ایکنا ـ فلسفه قربانی کردن در روز عید قربان و توزیع آن میان نیازمندان چیست؟
قربانی در حج، یکی از واجبات حج است که بر اساس آن، قربانی باید از میان چهارپایانی چون گوسفند، گاو یا شتر باشد.
قربانی در روز دهم ذیالحجه، از یک سو برای گشایش در معیشت خانوادههاست و از سوی دیگر، نشاندهنده توجه به نیازمندان و فقیرانی است که هیچ توان و قدرتی ندارند؛ و این افراد بسیار هستند، بهویژه با توجه به تعداد زیاد یتیمان شهدا و مجروحان. از این رو، باید به این افراد توجه کرد و موسم عید را به عیدی برای فقرا، یتیمانی که پدرانشان را در کودکی از دست دادهاند و زنانی که همسرانشان را بدون داشتن سرپرست و معیشت از دست دادهاند، تبدیل کرد؛ بنابراین، ما باید مفهوم قربانی کردن را با درکی عمیق و جامع بفهمیم.
ایکنا ـ درباره توصیههای اسلام به حاجیان برای تعامل با یکدیگر جهت حفظ وحدت و آرامش در ایام حج بفرمایید.
اسلام همواره ما را به خوشاخلاقی، برخورد نیکو با مردم و احترام به تمامی گروههای سنی تشویق میکند و تواضع و رحمت را به ما میآموزد. همانگونه که رسول خدا(ص) فرمودند: «کاملترین مؤمنان از نظر ایمان، نیکوخوترین آنها هستند». از فواید خوشاخلاقی این است که محاسبه اعمال در روز قیامت آسان میگردد و چنانکه امام صادق (ع) فرمودند، خداوند پیامبران خود را به مکارم اخلاق برگزیده است. پس حج میدانی است که مؤمن در آن مورد آزمایش قرار میگیرد تا ارزشهای تسامح و گذشت را اثبات کند و اخلاقی که اسلام به آن توصیه کرده، در آن متجلی شود.
ایکنا ـ پیامدهای اجتماعی و جهانی حج چیست و چگونه میتواند به تقویت همبستگی میان امت اسلامی و درک بهتر فرهنگهای مختلف کمک کند؟
موسم حج فرصتی برای تقویت همزیستی، پذیرش سایر فرهنگها و گشادهرویی نسبت به آداب و رسوم سایر ملتهاست. حج مناسبتی سالانه است که جمعیت عظیمی از کشورهای مختلف جهان در آن گرد هم میآیند؛ بنابراین، این مناسبت همچون آبادی در دل کویر خواهد بود که مجموعهای از فرهنگها در آن با هم ملاقات میکنند. در اینجا، حاجیان از این تلاقی بهره میبرند تا این گردهمایی، بستری برای نزدیکی و همزیستی در فضایی برادرانه باشد.