در روزهایی که موضعگیریهای سیاسی برخی چهرهها به تحولات منطقه با واکنشهای گستردهای همراه شده است، یونس شاهمرادی قاری بینالمللی و نفر اول مسابقات «عطرالکلام» عربستان تصمیم گرفت پاسخ خود به اظهارات اخیر مشاری العفاسی قاری کویتی را نه در قالب بیانیه و متن، بلکه با زبان هنر و در قالب یک اثر موسیقایی ارائه دهد.
قاری کویتی از حمله ترامپ و رژیم صهیونی به ایران در قالب یک کلیپ تصویری با عنوان «تبت یدین إیران واللی مع ایران» حمایت کرد و این اقدام وی سبب شد که محبوبترین سایت قرآن جهان، تلاوت العفاسی را از پیشفرض حذف کند. اقدامی که با استقبال و حمایت گسترده مسلمانان جهان روبهرو شد. همچنین العفاسی در حمایت از جنگ علیه ایران در یکی از شبکههای اجتماعی نوشت: «ترامپ دروازههای جهنم را به روی ایران باز میکند».
کلیپ «عاشت یدا ایران» ساعاتی پس از انتشار و در مدت کوتاهی مورد توجه کاربران داخلی و خارجی فضای مجازی قرار گرفته است. در این اثر که از فناوری هوش مصنوعی نیز استفاده شده است، دادگاهی نمادین با حضور اسطورهها و بزرگان تلاوت قرآن جهان اسلام از جمله چهرههای ماندگار عصر طلایی قرائت مصر همچون عبدالباسط، مصطفی اسماعیل، راغب مصطفی غلوش، خلیل الحصری و شحات محمد انور تشکیل میشود و العفاسی در برابر آنان به محاکمه کشیده شده و محکوم میشود.
ترکیب روایت نمادین، شعر عربی، فضای حماسی و بهرهگیری از چهرههای شاخص قرآنی، این اثر را به یکی از متفاوتترین واکنشهای هنری به مواضع اخیر این قاری کویتی تبدیل کرده است.
به همین بهانه با یونس شاهمرادی درباره چگونگی شکلگیری این ایده، روند تولید اثر، بازتابهای آن در میان مخاطبان عربزبان و نگاه او به مسئولیت اجتماعی قاریان قرآن گفتوگو کردهایم. یونس شاهمرادی در این زمینه به خبرنگار ایکنا گفت: نخستین بار که موضعگیری مشاری العفاسی را شنیدم، هنوز دو روز از انتشار آن نگذشته بود که به ذهنم رسید، اگر ما نیز پاسخی در قالب یک اثر هنری به آن دهیم، کار شایستهای خواهد بود. نباید اینگونه باشد که اثری منتشر شود و ما صرفاً نظارهگر بمانیم، بلکه لازم است نقد و دیدگاه خود را نیز بیان کنیم.
وی گفت: از همان ابتدا تصمیم داشتم این ایده را از صفر تا صد شخصاً دنبال کنم. به دنبال آن بودم، شعری مناسب تهیه شود و با همکاری دوستانی که در حوزه آهنگسازی و فعالیتهای استودیویی تخصص دارند، کار را پیش ببرم. در همان روزها با استاد مرتضی آلکثیر تماس گرفتم و موضوع را با ایشان در میان گذاشتم. ایشان گفتند شعری در پاسخ به مشاری العفاسی سرودهاند و قصد داشتند آن را به فرد دیگری برای اجرا بسپارند، اما وقتی پیشنهاد دادم خودم آن را اجرا کنم، پذیرفتند.
شاهمرادی افزود: ملودیپردازی انجام شد و آهنگسازی اثر را حسین نویان بر عهده گرفت. پس از تکمیل مراحل اولیه به این نتیجه رسیدیم که شعر از استحکام و زیبایی قابل توجهی برخوردار است و ملودی نیز ظرفیتهای هنری خوبی دارد. در آن مرحله، زمان انتشار اثر فرا رسیده بود.
وی ادامه داد: هدف ما این بود که انتشار این کار در سطح جهانی صورت گیرد و بهخوبی دیده شود. نمیخواستیم صرفاً یک کلیپ ساده در فضای مجازی منتشر کنیم که تنها چند نفر آن را ببینند و ماجرا تمام شود. دوست داشتم این اثر در تراز بینالمللی عرضه شود.
نفر اول مسابقات بینالمللی عطرالکلام عربستان تصریح کرد: تحقق چنین هدفی مستلزم صرف هزینه بود و طبیعتاً هزینه اندکی هم نداشت. ایده را با مجموعههای مختلفی که در این عرصه فعالیت میکنند مطرح کردیم و در نهایت همکاری ما با مجموعه «مأوا» آغاز و کلیپ با همراهی این مجموعه تولید و آماده انتشار شد.
شاهمرادی با اشاره به تفاوت میان بیانیههای مکتوب و آثار هنری گفت: انتشار یک متن یا بیانیه، بیش از هر چیز کاربرد داخلی دارد، چند نفر آن را میخوانند، تأیید یا نقد میکنند و ماجرا پایان مییابد. اما من ترجیح دادم از زبان هنر بهره بگیرم، زبانی که زبان سیاست نیست، بلکه زبان دلهاست. نغمههای دینی و قالب نشید از مهمترین پلهای ارتباطی ما با جهان عرب به شمار میرود و معمولاً همین آثار هنری هستند که در ذهنها ماندگار میشوند. بیانیههای مکتوب حتی اگر با شدیدترین لحن و فاخرترین کلمات هم تهیه شده باشد باز هم بعد از مدتی فراموش میشود.
این قاری بینالمللی درباره بازتاب گسترده این اثر اظهار کرد: بدون تردید حضور من در مسابقات عربستان در دیده شدن این کلیپ تأثیر قابل توجهی داشت. مشاری العفاسی در مسابقات عطرالکلام یکی از داوران من بود و به گمانم همین مسئله موجب شد اثر بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
وی در مورد بازخوردهایی که در مورد این اثر طی همین مدت کوتاه گرفته است، افزود: یکی از جالبترین واکنشهایی که دیدم، نظر یکی از کاربران عربزبان بود که نوشته بود: «مشاری فرعونی بود که موسی را در کاخ خود پرورش داد و اکنون همان موسی آمده است تا فرعون را به زیر بکشد.» این تعبیر برایم بسیار جالب بود؛ زیرا به داوری مشاری العفاسی در مسابقات و همچنین کسب رتبه نخست من در همان رقابتها اشاره داشت.
شاهمرادی درباره روند تولید کلیپ نیز گفت: طراحی سناریو و ایدهپردازی اثر بر عهده کارگردان و عوامل توانمند مجموعه مأوا بود. زمانی که طرح خود را ارائه کردند، برایم بسیار جذاب بود. البته من نیز پیشنهادهایی داشتم، اما نگاه آنان از زاویهای متفاوت و خلاقانه بود و همین مسئله به جذابیت کار افزود.
وی ادامه داد: حضور نمادین استادان بزرگ تلاوت قرآن همچون عبدالباسط محمد عبدالصمد، مصطفی اسماعیل و دیگر نوابغ عصر طلایی تلاوت مصر در قالب یک دادگاه نمادین که در آن العفاسی توسط این بزرگان محاکمه و محکوم میشود، به نظر من نقطه اوج سناریو به شمار میرود.
شاهمرادی درباره دشوارترین بخش اجرای این اثر نیز گفت: مهمترین چالش برای من آن بود که در عین حفظ فضای موسیقایی اثر، روح حماسی شعر نیز بهخوبی منتقل شود. خود العفاسی اثرش را با حال و هوایی طربناک اجرا کرده بود و من نیز تلاش کردم ضمن حفظ صلابت و حماسه شعر، آن جنبه موسیقایی و تأثیرگذار را نیز نگه دارم.