امام خمینی(ره) وحدت را اصلی قرآنی و راهبرد محوری برای بیداری مسلمانان، پیادهسازی اسلام ناب و بازگشت عزت و کرامت به امت اسلامی میدانست. ایشان سه سطح وحدت را دنبال میکردند: وحدت ملی برای حفظ منافع کشور، اتحاد اسلامی برای مصونیت قرآن و اسلام از آسیب و اتحاد مستضعفان برای مبارزه با استکبار. از نگاه بنیانگذار انقلاب، میوه وحدت، شکست دشمنان و پیروزی ملت ایران و پیشرفت مسلمانان است و این وحدت از مرحله بیداری آغاز و به اتحاد جهانی مستضعفان و اجرای عدالت در گیتی میانجامد.
همچنین مسئله وحدت در اندیشه رهبر شهید به اندازهای مهم و حائز اهمیت بوده است که وحدت را اصلی از اصول اسلامی دانستهاند و با استناد به آیه «وَ اعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعاً وَ لاتَفَرَّقوا» تصریح داشتند: وحدت یک امر قرآنی است. قائد شهید حتی با اشاره به آیاتی از سوره حجرات «وَ اِن طائِفَتانِ مِنَ المُؤمِنینَ اقتَتَلوا فَاَصلِحوا بَینَهُما فَاِن بَغَت اِحداهُما عَلَى الاُخرى فَقاتِلُوا الَّتی تَبغی حَتّىٰ تَفیءَ اِلىٰ اَمرِ الله»، تأکید کردند «مسئله اتّفاق و اتّحاد اینقدر مهم است که اگر کسی بَغی کرد، باید با او مقاتله کرد، با آن مسلمان باید مقاتله کرد برای اینکه او را به وحدت برگردانیم؛ اینقدر وحدت مهم است!». این نگاه وحدتگرا در اندیشه حضرت آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای نیز تداوم یافته است و در پیامهای متعدد ایشان در مناسبتهای مختلف، نمود کرده است. چنانکه فرمودند «در اثر وحدت عجیب ایجاد شده بین هموطنان، در دشمن شکستگی به وجود آمده است.»
در این راستا ایکنا با حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا تویسرکانی، نماینده ولیفقیه در نیروی هوافضای سپاه گفتوگو کرده که در ادامه میخوانیم:
ایکنا ـ از نگاه امام خمینی(ره)، وحدت چه جایگاه و مرتبهای دارد؟ آیا یک تاکتیک مقطعی بود یا فراتر از آن؟
وحدت فراتر از یک حکم شرعی و قرآنی است؛ یک امر عقلی است. هر کسی که عقل سلیم داشته باشد و به دنبال منافع ملی و منافع مردم باشد، خود را ملتزم به وحدت میداند و وحدت را بر خود واجب میشمارد.
ایکنا ـ پس چرا همیشه در طول تاریخ، وحدت با چالش روبهرو بوده است؟
متأسفانه گاهی اوقات تعصبهای جناحی، باندی و قبیلهای اجازه تحقق این امر عقلی را نمیدهد. قرآن به صراحت در آیه ۱۰۳ سوره «آلعمران» امر به وحدت میکند و میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلا تَفَرَّقُوا». متأسفانه همیشه در طول تاریخ، موضوع وحدت توسط همین افراد متعصب جناحی و باندی، مورد خدشه قرار گرفته است.
ایکنا ـ وحدت و ولایت چه پیوندی با هم دارند؟
بدون ولایت، تحقق وحدت امکانپذیر نیست. هم امام راحل، هم امام شهید و هم امام حاضر، آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای به این موضوع تصریح کردهاند که فلسفه تشریع ولایت در روز غدیر، تحقق ارزشهای الهی است که مهمترین آنها وحدت است.
امیرالمؤمنین علی(ع) در نهجالبلاغه یک بیان بسیار عجیب و قاطع دارند؛ ایشان میفرمایند: «کسانی که عامل تفرقه و اختلاف در میان مردم هستند، آنها را بگیرید و مجازات سخت کنید، هرچند زیر عمامه من باشند.» یعنی گاهی اوقات افراد به اسم ولایت، وحدت را مخدوش میکنند، در حالی که ولایت دقیقاً برای تحقق وحدت آمده است.
بدون وحدت قدرت مقابله با دشمن را نداریم و امکان رسیدن به اهداف را پیدا نمیکنیم و نمیتوانیم منافع ملی را تأمین کنیم و نمیتوانیم به پیشرفتهای علمی و فناوریهای نوین برسیم. وحدت یک راهبرد کلان برای رسیدن به ارزشهای ملی و دینی است.
ایکنا ـ آیا وحدت فقط مختص زمان جنگ است یا در صلح و پسا جنگ نیز هم ضرورت دارد تا از ظرفیت وحدت بهرهمند شویم و قدردان آن وحدت باشیم؟
وحدت امری کلان است. ما در هر حالتی نیازمند به وحدت هستیم؛ در حالت جنگ، صلح، در حالت نه جنگ نه صلح و به تعبیر مقام معظم رهبری سکوت صحنه نبرد، هم نیاز به وحدت داریم. در هر حالتی از حالات مختلف اجتماعی و سیاسی که باشیم، موظف به تحکیم و تثبیت وحدت هستیم. وحدت یک امر مقطعی نیست، یک امر ثانوی نیست.
ایکنا ـ از نگاه امام خمینی(ره)، وحدت در چه مرتبهای از احکام اسلامی قرار دارد؟
امام خمینی(ره)، امام شهید و امام حاضر معتقدند وحدت جزو احکام اولیه اسلام است؛ یعنی حاکم بر سایر احکام است. به خاطر وحدت به طور نمونه در ایام حج وقتی به مسجدالحرام یا مسجدالنبی(ص) میرویم، به ما گفتهاند از مهر استفاده نکنید و پشت سر برادران اهل سنت نماز بخوانید و در نماز آنها شرکت داشته باشید. این نشان میدهد امر به وحدت درونی (چه در داخل کشور و چه در جهان اسلام) نه یک توصیه و پند اخلاقی بلکه یک حکم فقهی و راهبرد کلان است که اختصاص به یک زمان و مکان خاص ندارد. بنابراین از نگاه بنیانگذار کبیر انقلاب، امام شهید و مقام معظم رهبری همه ما موظف به رعایت وحدت هستیم.
اخیراً نیز مقام معظم رهبری، آیتالله سیدمجتبی خامنهای، در پیامی به نمایندگان مجلس فرمودند: «اختلافات موجه و غیرموجه سیاسی کنار گذاشته شود». اختلافات موجه یعنی آنهایی که وجهی دارد و اختلافات غیرموجه باید کنار گذاشته شود تا همگان با شعار وحدت حول ولایت و پرچم ایران اسلامی از این بحران و چالش عبور کنیم.
ایکنا ـ در تاریخ انقلاب، چه نمونههایی از تأثیر عملی وحدت دیدهایم؟
پیروزی انقلاب را مدیون وحدت مردم هستیم. در جنگ تحمیلی 12 روزه و حتی در جنگ تحمیلی سوم که در دوره آتشبس است و مقام معظم رهبری تعبیر «سکوت صحنه نبرد» را درباره آن به کار میبرند، شاهد این وحدت و انسجام ملی بیش از ۹۰ شبی مردم در میادین و تجمعات شبانه هستیم. لذا وحدت ملی ما را به پیروزی رسانده و باید ادامه پیدا کند.
ایکنا ـ تأکید امام بر حفظ وحدت کلمه و انسجام صفوف مردم چه نسبتی با نگاه ایشان به جایگاه مردم در یک حکومت دینی دارد؟
از نگاه امام راحل، امام شهید، امام حاضر و در حقیقت از منظر قرآن، قوام دین به مردم است. مردم اگر ارادهای برای تحقق ارزشهای الهی نداشته باشند، هیچ کاری پیش نمیرود. اگر مردم نباشند، حتی اگر امیرالمؤمنین علی(ع) هم باشد، تنها میماند و توفیقی پیدا نمیکند. یعنی امام بدون جامعه به اهداف متعالی نمیرسد و مردم بدون امام هم نمیتوانند به اهداف برسند. لذا امام و امت هر دو مکمل یکدیگرند. به عبارتی امام و امت، یک معجون هستند که عامل و علت تامه رسیدن به ارزشهای الهی و اسلامی به شمار میروند. هیچ کدام به تنهایی کارآمد نیست. این یک حقیقت قرآنی و علوی است.
به همین دلیل دشمنان همیشه تلاش کردند بین امام و امت فاصله ایجاد کنند. آنها میدانند بدون امت، امام نمیتواند کاری کند و امت بدون امام هم نمیتواند پیش برود. توطئه شکاف بین رهبری و مردم، قدیمیترین و پایدارترین توطئه دشمنان اسلام بوده است.
ایکنا ـ امام خمینی(ره) در شرایط جنگ، چقدر به نقش مردم توجه و تأکید داشتند؟
تأکید امام به مردم، به خصوص در شرایط جنگ، کاملاً مشهود و بسیار مهم بود. ایشان میدانستند رمز پیروزی در جنگ، همان وحدت و حضور مردم است. همان مردمی که پای کار آمدند، انقلاب را به پیروزی رساندند و جنگ را هم اداره کردند.
مردم، علت تامه رسیدن به ارزشهای الهی هستند. اگر مردم اراده کنند، هیچ قدرتی نمیتواند جلوی تحقق ارزشها را بگیرد و اگر مردم نباشند، هیچ ارزشی محقق نخواهد شد. این نگاه، هم قرآنی است، هم علوی و هم برگرفته از اندیشه امام راحل و رهبران شهید و حاضر انقلاب.
ایکنا ـ برخی وحدت را به معنای یکسانسازی نظرات و دیدگاهها و از بین رفتن فضای نقد تعریف میکنند. نسبت تضارب آرا و اندیشهها با وحدت چیست؟ از نگاه امام خمینی(ره) این موضوع چگونه تبیین میشود؟
چند نکته باید مورد توجه قرار بگیرد؛ تضارب آرا، اختلاف سلیقه، اختلاف در نگاه و اندیشه و اختلاف در انتخاب شیوهها و روشها برای رسیدن به آرمانها، یک امر انسانی است. اختلاف به معنای تفاوت در نگاه، تفاوت در انتخاب شیوه و روش یک پدیده الهی است، پس نباید آن را مذموم بدانیم بلکه در سایه اختلاف سازنده به رشد و پیشرفت میرسیم. اختلاف، مایه رحمت میشود و باعث تحقق ارزشهای الهی میگردد. همانطور که در روایات داریم «اخْتِلافُ اُمّتی رَحمَةٌ.»
آنچه مورد مذمت قرار گرفته، تخریب، فتنه، کینه، دشمنی، بددلی و بدبینی است، نه اصل اختلاف نظر؛ مانند دو پزشک که برای درمان یک بیمار دو نظر متفاوت تخصصی دارندد اما اختلافات علمی آنها نباید باعث رفتار و گفتار غیر اخلاقی آنها نسبت به یکدیگر شود.
متأسفانه جریانهای سیاسی و بازیهای آلوده سیاسی، جامعه را از «اختلاف ممدوح» به سمت «اختلاف مذموم» سوق میدهد. اختلاف مذموم یعنی تهمت زدن و با نظرات مخالف با برچسب خیانت، نفوذ و جاسوسی برخورد کردن. این نوع مواجهه با آرای متفاوت، مشمئزکننده است و باعث بددلی و بدبینی در میان جامعه و سوءاستفاده دشمن میشود.
ایکنا ـ امام راحل، امام شهید و مقام معظم رهبری در این زمینه چه توصیهای دارند؟
امام راحل، امام شهید و امام حاضر، آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای توصیه میکنند که اختلاف سلیقه امری پسندیده است، به شرطی که هر کسی برای نگاه خودش استدلال داشته باشد و دیگری هم آزاد باشد که این استدلال را قبول کند یا رد کند. با این نگاه وحدت به هیچوجه به معنای یکسان شدن افکار نیست، چون اساسا امری محال است. وحدت واقعی یعنی اینکه با وجود اختلاف سلیقهها، در برابر دشمن متحد باشیم، همدیگر را تخریب نکنیم، تهمت نزنیم و بدبینی را کنار بگذاریم.