در میان ابعاد گوناگون شخصیت رهبر شهید انقلاب اسلامی، شاید هیچ ویژگیای به اندازه ارتباط عمیق و همهجانبه ایشان با قرآن کریم در شکلگیری منظومه فکری، فرهنگی و تمدنی وی تأثیرگذار نبوده است. انس با قرآن از سالهای نوجوانی، حضور فعال در جلسات قرائت و تفسیر، استناد مستمر به آیات الهی در سخنرانیها و مواضع سیاسی و اجتماعی و تلاش برای بازگرداندن قرآن به متن زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان، از شاخصترین ویژگیهای شخصیتی ایشان به شمار میرود.
برای بررسی ابعاد این موضوع و تبیین مهمترین دغدغهها و مطالبات قرآنی رهبر شهید، خبرنگار ایکنا با سیدعلی سرابی، قائممقام شورای عالی قرآن که سالها در جلسات و محافل قرآنی ایشان حضور داشته، گفتوگو داشته است.
سرابی با اشاره به جایگاه قرآن در منظومه شخصیتی رهبر شهید گفت: اگر بخواهیم مهمترین ویژگی شخصیتی رهبر شهید انقلاب اسلامی را معرفی کنیم، باید از ارتباط عمیق، وثیق و همهجانبه ایشان با قرآن نام ببریم. بسیاری از ویژگیهایی که از ایشان یک رهبر ممتاز، الهامبخش و اثرگذار در جهان اسلام ساخته بود، ریشه در همین انس و الفت با قرآن داشت.
وی افزود: رهبر شهید تنها یک سیاستمدار یا مدیر موفق نبود. آنچه ایشان را در میان ملتهای مسلمان و حتی آزادگان جهان به شخصیتی ممتاز تبدیل کرد، همین هویت قرآنی ایشان بود. به همین دلیل نیز بسیاری از جوانان جهان اسلام ایشان را نه صرفاً یک رهبر سیاسی، بلکه یک رهبر الهی و تربیتیافته مکتب قرآن میدانستند.
قائممقام شورای عالی قرآن ادامه داد: امام خامنهای مصداق روشن حدیث شریف نبوی بودند که میفرماید: «مَن قَرَأَ القُرآنَ وَهُوَ شابٌّ مُؤمِنٌ اختَلَطَ القُرآنُ بِلَحمِهِ وَدَمِهِ»؛ یعنی کسی که در جوانی با قرآن مأنوس شود، قرآن با گوشت و خون او درآمیخته میشود. این روایت را وقتی در زندگی رهبر شهید مینگریم، بهروشنی مصداق آن را مشاهده میکنیم.
نگاه منظومهای به قرآن؛ ویژگی ممتاز رهبر شهید
دبیر انجمن خادمان قرآن کریم با تأکید بر اینکه ارتباط رهبر شهید با قرآن محدود به یک بُعد خاص نبود، اظهار کرد: برخی افراد ممکن است به تلاوت علاقهمند باشند، برخی در حوزه حفظ فعالیت کنند و برخی دیگر به مباحث تفسیری بپردازند، اما آنچه در شخصیت رهبر شهید برجسته بود، نگاه جامع و منظومهای به قرآن کریم بود.
وی افزود: در وجود ایشان همه ابعاد ارتباط با قرآن بهصورت هماهنگ و متوازن دیده میشد؛ عشق به تلاوت، اهتمام به استماع تلاوت قاریان بنام، توجه به حفظ، تدبر در آیات، استناد گسترده به قرآن در سخنرانیها و در نهایت تلاش برای تحقق ارزشها و آموزههای قرآنی در جامعه اسلامی.
سرابی ادامه داد: کافی است مجموعه سخنرانیها، پیامها و مواضع ایشان را مرور کنیم. در کمتر موضوعی میتوان سخنی از ایشان یافت که مستند به آیات نباشد. این مسئله نشان میدهد که قرآن برای ایشان صرفاً یک متن مقدس برای تبرک یا استشهاد نبود، بلکه منبع اصلی اندیشه، تحلیل و تصمیمسازی به شمار میرفت.
جلسات قرآنی پیش از انقلاب؛ مدرسه تربیت نیروهای انقلابی
قائممقام شورای عالی قرآن با اشاره به فعالیتهای قرآنی رهبر شهید پیش از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: این نگاه قرآنی محدود به دوران رهبری یا سالهای پس از انقلاب نبود. ایشان از سالها قبل از انقلاب نیز جلسات قرآنی متعددی را در مشهد مقدس اداره میکردند.
جامعهای میتواند حقیقتاً قرآنی باشد که هم با قرآن زندگی کند و هم ارزشهای قرآنی را در عرصههای مختلف حیات فردی و اجتماعی خود جاری سازد
وی افزود: جلسات مسجد امام حسن مجتبی (ع) در خیابان دانش، مسجد کرامت و دیگر محافل که ایشان در آنها حضور داشتند، تنها جلسات آموزش قرائت نبود. این جلسات به پایگاههایی برای تربیت فکری و فرهنگی نسل جوان تبدیل شده بود.
سرابی با اشاره به خاطرات نقلشده از حاضران در آن جلسات گفت: در مقطعی که ایشان ممنوعالمنبر بودند، برای آنکه بتوانند پیامهای دینی و انقلابی خود را منتقل کنند، از نوجوانان و جوانان حاضر در جلسات میخواستند درباره آیاتی که تلاوت میشد پرسش کنند تا ایشان در قالب پاسخ به سؤالات، مفاهیم قرآنی و مبانی فکری اسلام را تبیین کنند.
وی ادامه داد: به همین دلیل کسانی که در آن جلسات شرکت میکردند، علاوه بر بهرهمندی از آموزش قرائت قرآن، با معارف اجتماعی، تمدنی و طاغوتستیز قرآن نیز آشنا میشدند. این مسئله نشان میدهد که نگاه ایشان به قرآن، نگاهی جامع و جامعهساز بود.
مهمترین مطالبه رهبر شهید از جامعه قرآنی
سرابی در پاسخ به این پرسش که مهمترین مطالبه قرآنی رهبر شهید از جامعه اسلامی چه بود؟ گفت: اگر بخواهیم همه توصیهها و رهنمودهای ایشان را در یک جمله خلاصه کنیم، مهمترین مطالبه ایشان ساخت جامعهای مأنوس با قرآن و عامل به قرآن بود.
دبیر انجمن خادمان قرآن کریم افزود: امام خامنهای معتقد بودند که جامعه اسلامی باید از یک سو ارتباط مستمر و روزانه با قرآن داشته باشد و از سوی دیگر معارف و ارزشهای قرآن را در عرصههای مختلف زندگی فردی و اجتماعی به کار گیرد.
قائممقام شورای عالی قرآن اظهار کرد: در دیدارهای متعدد با قاریان، حافظان و فعالان قرآنی نیز همواره بر همین موضوع تأکید میکردند. از نگاه ایشان، قاریان و حافظان قرآن صرفاً صاحبان یک هنر یا مهارت نبودند، بلکه سفیران قرآن در جامعه به شمار میرفتند و میتوانستند از طریق ترویج انس با قرآن، جامعه را به سمت ارزشهای الهی هدایت کنند.
انس و فهم قرآن باید همزمان دنبال شود
سرابی درباره اقداماتی که برای تحقق کامل منویات رهبر شهید ضروری است، گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری باید دو مسیر بهصورت همزمان دنبال شود؛ نخست توسعه انس عمومی با قرآن و دوم تعمیق فهم و عمل به قرآن.
این فعال قرآنی افزود: توسعه جلسات قرائت، ترتیلخوانی، حفظ، آموزش و محافل انس از یک سو و گسترش تدبر، تفسیر و فهم معارف قرآن از سوی دیگر، دو بالی هستند که جامعه قرآنی باید به آنها توجه کند.
سرابی ادامه داد: رهبر شهید بارها تأکید میکردند که تلاوت دلها را نرم میکند و زمینه پذیرش معارف الهی را فراهم میآورد. تلاوت مقدمهای برای فهم است و فهم نیز مقدمه عمل به قرآن خواهد بود.
وی تاکید کرد: جامعهای میتواند حقیقتاً قرآنی باشد که هم با قرآن زندگی کند و هم ارزشهای قرآنی را در عرصههای مختلف حیات فردی و اجتماعی خود جاری سازد.
مؤسسات مردمی؛ بازوان اصلی ترویج فرهنگ قرآنی
اگر بتوانیم انس با قرآن را در جامعه گسترش دهیم، فهم عمیقتری از معارف قرآن ایجاد کنیم و ارزشهای قرآنی را در عرصههای مختلف زندگی جاری سازیم، در حقیقت مهمترین آرمان و مطالبه قرآنی رهبر شهید را محقق کردهایم
قائممقام شورای عالی قرآن به نقش مؤسسات مردمی قرآنی اشاره کرد و گفت: مؤسسات قرآنی مردمی یکی از مهمترین ظرفیتهای تحقق مطالبات قرآنی رهبر شهید هستند.
وی افزود: در سال ۱۳۶۸ و در آغاز دوران رهبری ایشان، توفیق داشتیم در مشهد مقدس «جامعه قاریان قرآن مشهد» را تأسیس کنیم. در همان زمان نامهای به محضر ایشان ارسال و درخواست رهنمود کردیم.
سرابی ادامه داد: پاسخ ایشان بسیار الهامبخش و راهبردی بود. ایشان فرمودند: «از این اقدام خوشحالم و آن را به فال نیک میگیرم. در مورد قرآن هر چه تلاش کنید، زیاد نیست.»
وی اظهار کرد: همین چند جمله کوتاه نشان میدهد که رهبر شهید چه اندازه برای فعالیتهای تشکیلاتی و سازمانیافته قرآنی اهمیت قائل بودند. ایشان بهخوبی میدانستند که گسترش فرهنگ قرآنی بدون حضور فعال مجموعههای مردمی امکانپذیر نیست.
سرابی گفت: امروز صدها مؤسسه و تشکل قرآنی در سراسر کشور فعالیت میکنند و میتوانند نقش مهمی در توسعه انس، تربیت نیروهای قرآنی و ترویج معارف الهی ایفا کنند. مدیران و فعالان این مجموعهها باید این مسئولیت تاریخی را بهخوبی درک کنند.
رسالت جامعه قرآنی در ادامه راه رهبر شهید
قائممقام شورای عالی قرآن در پایان تأکید کرد: رهبر شهید عمر خود را در مسیر احیای فرهنگ قرآن، ترویج معارف الهی و بازگرداندن قرآن به متن زندگی مسلمانان صرف کرد. امروز جامعه قرآنی کشور وظیفه دارد این مسیر را با قدرت و جدیت ادامه دهد.
وی افزود: اگر بتوانیم انس با قرآن را در جامعه گسترش دهیم، فهم عمیقتری از معارف ایجاد کنیم و ارزشهای قرآنی را در عرصههای مختلف زندگی جاری سازیم، مهمترین آرمان و مطالبه قرآنی رهبر شهید را محقق کردهایم.
سرابی در پایان گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری به بازگشت به قرآن نیاز داریم و جامعه قرآنی، اعم از اساتید، قاریان، حافظان، پژوهشگران و مؤسسات مردمی، مسئولیتی بزرگ بر عهده دارند تا این میراث گرانسنگ را حفظ و به نسلهای آینده منتقل کنند.