کد خبر: ۱۳۱۶۵۶۴

تاریخ: ۲۰ آبان ۱۳۹۲ - ۱۲:۴۲

بررسی چهره ترسیم شده از اسلام و مسلمانان در دانش‏نامه ویکی‏‌پدیا

گروه فضای مجازی: طرح پژوهشی «تصویرپردازی دایره‌المعارف‌های آزاد اینترنتی نظیر ویکی‌پدیا در جهان اسلام» در پژوهشکده ارتباطات فرهنگی بین‌الملل توسط مجتبی تویسرکانی و با نظارت علمی دکتر عبدالله بیچرانلو پایان یافت.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، و بنابر اعلام مدیریت پژوهشی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات اجرای طرح «تصویرپردازی دایره‌المعارف‌های آزاد اینترنتی نظیر ویکی‌پدیا در جهان اسلام» در پژوهشکده ارتباطات فرهنگی بین‌الملل توسط مجتبی تویسرکانی و با نظارت علمی دکتر عبدالله بیچرانلو پایان یافت.

بنا بر این گزارش، هدف اصلی این پژوهش، کشف چهره ترسیم شده از اسلام و مسلمانان در دانش‏نامه ویکی‏‌پدیا بوده و برای این منظور، یک‎صد مدخل ویکی‏پدیای فارسی و یک‏صد مدخل ویکی‏پدیای انگلیسی که با موضوعات جهان اسلام در ارتباط هستند با روش تحلیل محتوای کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‏‌اند.

روش این بررسی این گونه بوده است که پژوهشگر از میان محتوای این مدخل‏‌ها، آن دسته از عباراتی مورد لحاظ واقع شده‌‏‏اند که به نحوی از انحاء یکی از وجوه مثبت یا منفی پنج مقوله دووجهی «رأفت - خشونت»، «توسعه - عقب‏‌ماندگی»، «رعایت حقوق بشر - نقض حقوق بشر»، «مردم‌‏سالاری و برابری - استبداد و نابرابری» و «همگرایی - واگرایی» را صراحتاً یا ضمناً به یکی از مراجع 9 گانه «ماهیت اسلام»، «متون و تعالیم اسلامی»، «شخصیت‏‌های طراز اول اسلام»، «علمای اسلام»، «جوامع و کشورها اسلامی»، «رهبران جوامع و کشورهای اسلامی»، «حکومت‌‏های اسلامی»، «گروه‌‏های اسلامی» و «مسلمانان» معطوف کرده باشند، مورد بررسی قرار داده است.

هدف دیگر این پژوهش، «تعیین شیوه‌‏های ثبت تصاویر مربوط به جهان اسلام در ویکی‌‏پدیای فارسی و نقش گروه‌‏های مختلف کاربری در آن» بوده که از طریق مداخله مستقیم پژوهش‏گر در فرآیند ویرایش و تصحیح مقالات این دانش‏نامه صورت پذیرفته است.

نتایج تحقیق بیانگر آن است که از میان 4023 عبارت ارزش‏‌گذارانه پیرامون موضوعات مختلف جهان اسلام در ویکی‏‌پدیای فارسی و انگلیسی، 1994 گزاره (49.57%) به بیان ابعاد و ویژگی‏های مثبت جهان اسلام و 2029 گزاره (50.43%) نیز به ذکر موارد منفی اختصاص داشته است.

بنابراین، تصویر کلی ارائه شده از جهان اسلام در ویکی‏پدیا تقریباً خنثی بوده و تنها به میزان بسیار کمی متمایل به بازنمایی چهره‌‏ای منفی از اسلام است.

بیشترین عبارات ثبت شده در مقالات ویکی‏‌پدیا در خصوص جهان اسلام به ترتیب مشتمل بر مقولات خشونت (18.94%)، نقض حقوق بشر (16.16%)، توسعه و پیشرفت (14.14%) و رعایت حقوق بشر (11.38%) می‏باشند.

نکته دیگر اینکه بازنمایی جهان اسلام در ویکی‏پدیای انگلیسی در مجموع مثبت (1163 گزاره مثبت در برابر 1086 گزاره مفنی) ولی در ویکی‏‌پدیای فارسی منفی (831 گزاره مثبت در برابر 934 گزاره منفی) است.

همچنین مشخص شد که اگرچه در ویکی‏‌پدیای فارسی تعداد کاربران دارای دسترسی مدیریتی با گرایش‏های غیرمذهبی از همتایان مذهبی آنان بیشتر است، اما کاربران دارای دسترسی مدیریتی و دیوان‌‏سالاری، جهت‏‌گیری آشکار و صریحی علیه اسلام و کاربران مذهبی در ویکی‏فا از خود نشان نمی‏دهند و بازنمایی جهان اسلام در ویکی‌‏پدیای فارسی (چه در ابعاد مثبت و چه در ابعاد منفی آن) اغلب از سوی ویراستاران عادی و کاربران تأییدشده صورت می‌‏پذیرد.