کد خبر: ۱۳۱۷۶۶۹

تاریخ: ۲۵ آبان ۱۳۹۲ - ۰۸:۴۰

حجت‌الاسلام کتابی:

نظامات تمدنی در تفکر شیعه از سوی فقهای دین سازماندهی می‌شود

گروه حوزه‌های علمیه: عضو فرهنگستان علوم اسلامی با بیان این که در عصر غیبت رشد علمی شیعه با گسترش حوزه‎های علمیه همراه بوه است عنوان کرد: در تفکر تمدنی شیعی نظامات تمدنی در حوزه فردی و اجتماعی از سوی فقهای دین چیده می‎‏شود.

حجت‎الاسلام والمسلمین محمدرضا کتابی، عضو فرهنگستان علوم اسلامی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) اظهار کرد: در تقسیم بندی تمدن اسلامی رایج عنوان می‎شود که تمدن سازی اسلامی پس از خواجه نصیرالدین طوسی از بین رفته است و تقسیم بندی‎های تمدنی را مبتنی بر فعالیت‎های علمی و سخت افزاری و نرم افزاری بنا می‎کنند ولی باید متوجه بود که این تقسیم بندی تنها تقسیم بندی تمدن مسلمانان است و با تمدن اسلامی تفاوت بسیار دارد.

وی افزود: اگر بخواهیم تمدن سازی را از منظر قرآن و سیره بررسی کنیم باید گفت که در قرآن و کلام اهل بیت(ع) به شکل مستقیم شاید به مقوله تمدن‌سازی اشاره نشده است و بیشتر بحث تمدن‌سازی ناظر به کلام اسلامی بر گرفته از آیات و روایات ائمه(ع) است.

کتابی یادآور شد: شالوده اصلی تمدن‌سازی اسلامی، بحث ولایت پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) است؛ در حقیقت پذیرش سرپرستی جامعه مسلمین از سوی این بزرگان برای اینکه جامعه را به بلوغ برسانند از نظامات تمدنی برای بروز و ظهور و تکمیل عقول انسان‎ها است؛ تمدن اسلامی ناظر بر ولایت نیز ناظر بر تمدنی است که غیر از تعبد الهی به دنبال چیز دیگری نیست.

وی گفت: این تعبد باید در عرصه‎های فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی رخ نمایی کند؛ در اولین مرحله باید ظرفیت‎های روحی و عاطفی جامعه اسلامی به بلوغ برسد که در این رابطه محبت و حب اهل بیت(ع) و عزاداری برای اهل بیت(ع) به بلوغ روحی و روانی جامعه سامان دادند.

عضو فرهنگستان علوم اسلامی تصریح کرد: مرحله دوم، بلوغ و رشد ظرفیت‎های علمی و فکری جامعه بود که این ماموریت از زمان امام سجاد(ع) از منبر و کرسی درسی در مدینه آغاز شد و در زمان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و حتی امام رضا(ع) به اوج خود رسید و در این زمان بود که بسیاری از علوم اسلامی و شیعی در اختیار مردم و آیندگان قرار گرفت.

وی گفت: در مرحله سوم از زمان امام صادق(ع) به بعد زمینه‎های لازم برای رسیدن جامعه به بلوغ و آمادگی برای درک و پذیرش امام زمان(عج) و نهاد وکالت و نمایندگی و نیابت از امام در جوامع اسلامی آغاز شد که هر کدام از این سیاست‎ها در راستای بلوغ ذهنی جامعه برای پذیرش و زمینه‌سازی ظهور است.

نویسنده کتاب «نهضت علمی و نرم‌افزاری از دیدگاه امام خمینی(ره)» اظهار کرد: در این مرحله نظام اندیشه و اخلاق و رفتار و تولید علم تنظیم شده و مرزهای خود را باز می‎شناسد؛ مرحله سوم در حقیقت بلوغ ظرفیت‎های رفتاری و هنجاری جامعه اسلامی است رفتارهایی چون تقیه در این مرحله شکل گرفت.

وی ادامه داد: این بلوغ در سه سطح ظاهر می‎شود که نخستین آن، تربیت انسان مومن(انسان‌سازی) است؛ در مرحله دوم به دلیل این که ظرفیت سرپرستی و مدیریت در این سیستم و جود دارد تنها به سرپرستی مومنان کفایت نکرده بلکه به دنبال نظام‌سازی و ایجاد یک حکومت دینی است؛ مرحله سوم نیز در قالب یک تمدن اسلامی ظاهر می‎شود.

نویسنده کتاب «چیستی و چرایی انقلاب اسلامی» یادآور شد: در یک نگاه دیگر، فلسفه تاریخ شکل می‎گیرد که در سوره بقره این مسئله به طور کامل بیان شده است؛ آنجا که می‎فرماید «اللهُ وَلِی الذِینَ آمَنُواْ یخْرِجُهُم منَ الظلُمَاتِ إِلَى النوُرِ وَالذِینَ کَفَرُواْ أَوْلِیآؤُهُمُ الطاغُوتُ یخْرِجُونَهُم منَ النورِ إِلَى الظلُمَاتِ أُوْلَئِکَ أَصْحَابُ النارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ»؛ در جبهه اول که جبهه نور است انبیا و اولیای الهی به سرپرستی و رهبری پیامبر اکرم(ص) و در جبهه دوم که جبهه ظلمت است فراعنه و ستمکاران و جبارن و ظلمت زدگان قرار دارند و این نزاع در فلسفه تاریخ بسیار مشهود است.

وی ادامه داد: اهمیت شناخت این دو جبهه آن است که متوجه می‎شویم که اخلاق، ارزش، ایدئولوژی، فرهنگ و عقلانیت در این دو نظام تعریف می‎شود و هر کدام پس از تولید نظام ارزشی خاص، جامعه خود را نیز تولید می‎کنند؛ می‌توان گفت هر کدام از این دو جبهه جامعه خاص خود را بر این محورها می‎سازند و این حرکت گام به گام رفته تا به تمدن می‎رسند.

کتابی عنوان کرد: این نزاع تاریخی از ازل تا ابد برپا خواهد بود و این دو تمدن همیشه با هم به نزاع پرداخته‎اند؛ جنگ نرم و درگیری اساسی که امروز جبهه تمدنی اسلامی با جبهه ظلمت دارد، مقابله با جریان تجدد و مدرنیته است؛ جامعه شیعه در مسیر حرکت بلوغی خود به سمت تمدن‌سازی حرکت می‎کند و در عصر غیبت فرایند انسان‌سازی و ایجاد زمینه رشد برای پذیرایی از انسان کامل به وجود می‎آید.

وی تصریح کرد: جامعه شیعه در عصر غیبت با رشد کمی و کیفی خاصی مواجه شد و رشد علمی شیعه با گسترش حوزه‎های علمیه همراه بود؛ زیرا در تفکر تمدنی شیعی نظامات تمدنی در حوزه فردی و اجتماعی در عصر غیبت از سوی فقهای دین چیده می‎‏شود.

این پژوهشگر حوزوی اظهارکرد: حرکت جامعه شیعه به سمت یک جامعه اسلامی و حکومت دینی است؛ ما اولین حکومت دینی را صفویه می‎دانیم که در این عصر شاهد رابطه سلطان و فقیه هستیم؛ در دولت صفویه از علمای حوزه دعوت می‎شود که هم به این حکومت نوپای شیعی رسمیت بدهند و هم اینکه در اداره امور دینی کشور نقش فعالتری ایفا کنند که با دعوت از علمای بزرگ شیعه از جمله شیخ بهایی که هم فقیه و هم مهندس و طراح بزرگ اسلامی بود در راستای توسعه جامعه اسلامی و حرکت در مسیر تمدنی دعوت به عمل آمد.

وی گفت: این حرکت تا زمان مشروطه دنباله داشت و به جرات می‌توان که مشروطه اولین انقلاب دینی است که متکی بر امر و نظر فقیه بود؛ در این انقلاب مردم با فتوای یک فقیه دست به قیام زدند ولی به دلیل اینکه نظام و تئوری ولایت فقیه ساخته و پرداخته نشده بود فقیه در حد یک مرجع باقی ماند و جامعه از مدیریت و سرپرستی خالی ماند و جای آن را دوباره به سلاطین قاجار داد.