کد خبر: ۱۳۳۳۹۲۶

تاریخ: ۱۵ آذر ۱۳۹۲ - ۲۲:۰۵

حجت‌الاسلام بیرجندی:

پیروی از اهل بیت(ع) مانع از گرفتاری افراد در دام افراط و تفریط می‌شود

گروه حوزه‌های علمیه: در آیه 32 سوره فاطر بیان می‌شود که اعتدال امت اسلام و شاهد بودن آن بر سایر امت‎ها به سبب وجود افرادی است که نقش شاخص و معیار را در جهت نشان دادن راه مستقیم و معتدل دارند؛ در روایات وارده از معصومین (ع) مقصود از آیه، اهل بیت (ع) ذکر شده است.

حجت‎الاسلام والمسلمین محمد تقی بیرجندی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) گفت: از ویژگی‌های نظام آفرینش اعتدال، توازن و هماهنگی بین موجودات است؛ قرآن کریم در وصف خداوند فرموده است: «الَّذِی خَلَقَ فَسَوَّى؛ همان که آفرید و هماهنگى بخشید»، در باره آسمان‏هاى هفتگانه نیز فرموده آنها داراى اعتدال و بدون کمترین اعوجاج و ناهماهنگى است؛ « ...فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ ...» و نیز فرموده زمین دارای اعتدال و توازن است  «الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ فِراشا...».

وی افزود: امام سجاد (ع)نیز در این مورد فرموده‌اند که «خداوند زمین را موافق جسم شما آفریده، نه گرم و سوزان آفریده و نه زیاد سرد آفریده، نه زیاد معطر و زننده و نه آن را بد بو آفریده تا مایه هلاکت شود، آن را همچون آب قرار نداد که در آن غرق شوید و نه سفت و محکم،  تا بتوانید در آن خانه بسازید»؛ پس هماهنگی و تناسبی که بین موجودات گوناگون در آسمان و زمین وجود دارد سبب اعتدال و توازن در هستی شده است.

اعتدال در قرآن امری طبیعی در نظام تکوین عنوان شده است

مدرس حوزه عنوان کرد: درباره آفرینش انسان نیز در قرآن کریم چنین آمده است که «یَا أَیُّهَا الْإِنسَانُ مَا غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ، الَّذِی خَلَقَکَ فَسَوَّاکَ فَعَدَلَکَ؛ ای انسان چه چیزی تو را نسبت به پروردگارت مغرور کرد همان پروردگاری که تو را معتدل و موزون آفرید»؛ پس اعتدال در قرآن امری ذاتی و طبیعی در نظام تکوین عنوان شده است؛ پس تمام اصولی که یک پای آن انسان است نیز باید در همین رویکرد بررسی شود.

خداوند از موحد به عنوان اعتدال‌گرا یاد کرده است

وی گفت: رویکرد قرآن نسبت به اعمال انسان در حوزه‎های مختلفی رفتاری و عقیدتی نیز به همین منوال است؛ قرآن مجید از گرایش به توحید با واژه حنیف یعنی معتدل و میانه یاد کرده است؛ «فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ» خداوند از موحد به عنوان اعتدال‌گرا یاد کرده است و فرموده مشرکان و بت پرستان هنگام روبرو شدن با خطرات برای نجات خود خالصانه خدا را می‎خوانند اما هنگامی که خداوند آنان را نجات می‎دهد تنها برخی از آنان راه میانه، یعنی مسیر توحید را، انتخاب کرده و بر آن باقی می‎مانند.

این مدرس حوزه تصریح کرد: استمداد از نیروى ایمان و الطاف الهى عامل مهم دیگرى در اعتدال است، کسانى هستند که هر وقت دستخوش حوادث مى‏شوند، اعتدال خود را از دست داده، گرفتار اضطراب مى‏شوند، اما دوستان خدا چون برنامه و هدف روشنى دارند بدون حیرت و سرگردانى، مطمئن و آرام به راه خود ادامه مى‏دهند.

اعتدال از ملزومات ایمان است

وی افزود: لازمه‏ ایمان، اعتدال است، برای همین  به جاى آنکه بفرماید: «فمنهم مؤمن»، فرمود «فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ»؛ خداوند در سوره کهف از قول اصحاب کهف نقل کرده که آنها عقیده بر خلاف توحید را خارج از اعتدال دانسته‏اند: «وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَن نَّدْعُوَ مِن دُونِهِ إِلَهًا لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا»؛ «شطط» به معنى خارج شدن از حد اعتدال و دور افتادن است، لذا به سخنانى که دور از حق است، «شطط» گفته مى‏شود، و نیز به همین دلیل حاشیه نهرهاى بزرگ که از آب فاصله زیادى دارد و دیواره‏هایش بلند است «شط» نامیده مى‏شود.

اعتدال در برنامه‎های عبادی، اخلاقی و اجتماعی؛ از ویژگی‌های اسلام

این پژوهشگر حوزوی یادآور شد: از ویژگی‎های دین اسلام اعتدال در برنامه‎های عبادی، اخلاقی و اجتماعی است؛ قرآن کریم دین اسلام را دین حنیف (معتدل)، قیم (استوار و میانه) و هماهنگ با فطرت معرفی کرده است؛ اسلام در ارائه برنامه زندگی هم به امور مادی توجه دارد و هم به امور معنوی، هم فرد را لحاظ کرده و هم جامعه را، هم آخرت را مدنظر دارد هم دنیا را؛ اسلام دینی است که در تشریع قوانین برای جامعه بشری به مقتضیات زمانی و شرایط و توان مکلفان توجه داشته است.

وی گفت: انعطاف‌پذیری برنامه‎های اسلام نسبت به تغییر شرایط، موجب آن شده است تا این آیین مقدس، چهره‎ای ملایم، انسانی، دلپذیر و مداراگرا داشته باشد؛ در سوره نحل فرموده است که «و عَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِیلِ» یعنی نشان دادن راه مستقیم بر عهده خداست؛ کلمه‏ «قَصْدُ» به معناى اعتدال و میانه‏روى است و مراد از «قَصْدُ السَّبِیلِ» راه میانه، یعنى راه مستقیم است؛ در همین زمینه باید گفت که آسان‎گیری این آیین الهی در تمامی برنامه‎های آن نمایان است؛ قرآن کریم دین اسلام را ادامه آیین ابراهیم دانسته که از ویژگی‌های آن حنیف و معتدل بودن آن است.

کسانى که در خط میانه قرار دارند خطوط انحرافى را می‌بینند

این استاد حوزه در خصوص امت وسط در قرآن نیز گفت: کلمه وسط هم به معنى میانه دو چیز آمده، و هم به معنى زیبا و عالى و هر دو معنی ظاهرا به یک حقیقت باز مى‏گردد زیرا معمولا شرافت و زیبایى هر چیزی در آن است که از افراط و تفریط به دور و در حد اعتدال باشد؛ تعبیر به حد وسط، تعبیرى است که از یک سو مسئله شاهد و گواه بودن امت اسلامى را مشخص مى‏سازد، زیرا کسانى که در خط میانه قرار دارند مى‏توانند تمام خطوط انحرافى را در چپ و راست ببینند! و از سوى دیگر تعبیرى است که دلیل مطلب نیز در آن نهفته است، و مى‏گوید: اگر شما گواهان خلق جهان هستید به دلیل همین اعتدال و امت وسط بودنتان است.

بیرجندی عنوان کرد: خداوند می‎فرماید که همان گونه (که قبله شما یک قبله میانه است) شما را نیز امت میانه‏اى قرار دادیم تا گواه بر مردم باشید و پیامبر هم گواه بر شما؛ پس امت اسلام در هر شرایطی باید خود را منطبق با رسول اکرم (ص) کند؛ بی‎جهت نیست که در آیات متعددی اطاعت از خداوند و اطاعت از پیامبر(ص) در کنار هم آمده است.

تأسی به اهل بیت(ع)؛ ملاک اعتدال در اسلام

وی گفت: در آیه‎ای از قرآن کریم خبر از گروهی معتدل در میان امت اسلام داده شده است؛ «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتَابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَ مِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَیْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذَلِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبِیرُ»؛ از این آیه استفاده می‎شود که اعتدال امت اسلام و شاهد بودن آن بر سایر امت‎ها به سبب وجود افرادی است که نقش شاخص و معیار را در جهت نشان دادن راه مستقیم و معتدل، بدون انحراف به چپ و راست دارند؛ در روایات وارده از معصومین (ع) مقصود از آیه، اهل بیت پیامبر (ع) ذکر شده است.