کد خبر: ۱۳۴۸۳۶۵

تاریخ: ۰۸ دی ۱۳۹۲ - ۱۳:۴۱

معمر خلیلویچ:

مقاومت تمدن اسلامی در مقابل آسیب‌ها با محوریت قرآن محقق می‌شود

گروه حوزه‎های علمیه: مدیر گروه تمدن‎پژوهی مرکز علوم دینی بلگراد در خصوص نقش قرآن در روند تمدن‏‎سازی نوین اسلامی تصریح کرد: اگر بخواهیم تمدن اسلامی یارای مقاومت در برابر آسیب‏های معاصر را داشته باشد لازم است که قرآن، محور پی‌ریزی این تمدن باشد.

معمر خلیلویچ، مدیر گروه تمدن‎پژوهی مرکز علوم دینی بلگراد در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) با اشاره به نقش حوزه‎های علمیه در تمدن‎سازی اسلامی، گفت: برای تمدن‏سازی اسلامی باید ابتدا مفهوم تمدن را مورد واکاوی قرار داد؛ مفهوم‏شناسی تمدن نیز به دلیل هویت‏یابی رویکرد تمدنی است؛ دلیل اصلی هویت‏یابی رویکرد تمدنی ارائه نقشه‏ راه واضح و روشنی است تا در فضای آن علوم دینی کاربردی قابلیت ایجاد یابند.

تولید علوم دینی متوقف بر تبیین و تحلیل رویکرد تمدنی است

وی افزود: تولید علوم دینی متوقف بر تبیین و تحلیل رویکرد تمدنی است؛ از سویی، علوم دینی نرم‏افزار و نسخه‏ علمی تمدن توحیدی و اسلامی است؛ به عبارت دیگر، هدف نهایی ما از تولید علوم دینی ماندن در ساحت نظر نیست؛ بلکه قصد اصلی ما از این کار، تبدیل آن به تمدن توحیدی و اسلامی است؛ بدین‏ ترتیب، اگر ما تولید علوم دینی کاربردی را نیز مبتنی بر ارائه‏ الگوی نظری از تمدن توحیدی و اسلامی بدانیم، مرتکب دور صریح خواهیم شد.

مدیر گروه تمدن‎پژوهی مرکز علوم دینی بلگراد، یادآور شد: به منظور رهایی از این دور، باید یک راهکار عملی و روشی ارائه کنیم؛ در تبیین این راهکار عملی و روشی باید گفت که ما ابتدا بر اساس مفهوم عامی از تمدن (که تمدن‏های مختلفی را شامل شود) رویکرد عام تمدنی را استخراج کرده سپس بر اساس این رویکرد تمدنی، به تولید علوم دینی می‏پردازیم؛ نتیجه‏ای که حاصل خواهد شد، نتیجه‏ای بسیار مبارک است.

وی افزود: علوم تولید شده در فضای تمدنی قابلیت کاربرد یافته، و رویکرد تمدنی در آن جلوه‏ تامی خواهد یافت؛ ولی هنوز هم نسخه‏ کاملی از علوم دینی توحیدی نخواهد بود؛ چرا که رویکرد تمدنی آن، رویکرد تمدنی عام بوده است؛ به همین دلیل، در عین این که این نسخه استخراج شده از علوم دینی، از کمال بسیار زیادی برخوردار است و خواهیم توانست آن را به عنوان خیزش اسلامی و توحیدی در ساحت علم و تمدن بنامیم، ولی به هر حال، سعی می‏کنیم پردازش تمدنی و علمی خود را ادامه دهیم.

استخراج رویکرد تمدنی نوین از علوم دینی

خلیلویچ یادآور شد: علوم دینی تولید شده با رویکرد تمدنی عام، به عنوان نرم‏افزار و نظام علمی تولید تمدن توحیدی و اسلامی خواهد بود؛ چرا که بنیان‏های حکمی اسلامی را داراست؛ اینک این تمدن، تمدنی اسلامی و توحیدی خواهد بود، که تبدیل به سخت‏افزار شده است؛ حال، با داشتن چنین نظامی از تمدن توحیدی و اسلامی، چرخه‏ خود را باری دیگر جهت تعالی نظام عینی تمدنی و نظام علمی و نرم‏افزاری علوم دینی آغاز می‏کنیم؛ بنابراین در این دور، رویکرد تمدنی نوینی را از نظام تمدنی توحیدی و اسلامی استخراج کرده، و بر پایه‏ آن به تولید نوین علوم دینی می‏پردازیم.

وی افزود: مسلماً این نسخه‏ دوم از علوم دینی تعالی بیش‏تری داشته، و قابلیت بسیار کامل‏تر و والاتری را برای تولید نظام تمدن توحیدی و اسلامی خواهد داشت؛ لذا این چرخه را هم‏چنان ادامه می‏دهیم، تا این که همواره در حال اوج و تعالی باشد.

نقش اساسی حوزه‌های علمیه در تمدن‌سازی

این کارشناس دینی، یادآور شد: اکنون، با این مقدمه، به پاسخ سؤال مورد نظر بازمی‏گردیم و بیان می‎کنیم که حوزه‏های علمیه می‏توانند در چرخه‏ مذکور نقش اساسی و محوری داشته باشند، چرا که این حوزه‏ها جایگاه اصلی و بنیادینی هستند که علوم دینی حقانی با رویکرد تمدنی باید در آن تولید شود به همین دلیل، سرمایه‏گذاری اساسی در جهت ایجاد و تحقق تمدن توحیدی و اسلامی را باید در حوزه‏های علمیه اعمال کرد.

نظام آموزشی حوزه‏های علمیه دارای راهبردهای تمدنی شوند

وی گفت: بیش از این که آموزش‏های خاصی در زمینه‏ تمدن‏سازی اسلامی صورت گیرد، لازم است که نظام آموزشی حوزه‏های علمیه دارای راهبردهای تمدنی شوند؛ به منظور ایجاد این مهم، لازم است که نهادی علمی این وظیفه را بر عهده بگیرد؛ همان گونه که عنوان شد، جایگاه حوزه‏های علمیه در مسیر ایجاد و تحقق تمدن متعالی اسلامی بسیار مهم و محوری است به همین دلیل، مأموریت این نهاد علمی نیز به مراتب سنگین‏تر و مهم‏تر خواهد بود، وظیفه‏ اساسی آن نیز باید القای رویکرد غلیظ تمدنی در قالب راهبردهای آموزشی کاربردی در نظام آموزشی-تربیتی حوزه‏های علمیه باشد.

خلیلویچ بیان کرد: انقلاب اسلامی، به حول و قوه‏ الهی جریان بسیار مبارکی را در زمینه‏ تلاش به منظور ایجاد و تحقق تمدن اسلامی به راه انداخت، بحمدالله، این جریان، اثرات خود را بیش از قسمت‏های دیگر در حوزه‏های علمیه بروز داد؛ هم‏چنین فرمایش گهربار مقام معظم رهبری در سال‌های اخیر مبنی بر دقت و شدت بیش‏تر در جنبش نرم‏افزاری نیز در این مسیر بسیار راهگشا بوده است؛ ولی باید توجه داشت که این مهم هنوز به سرمنزل اساسی خود نرسیده است؛ از این‏رو، اهمیت و نیاز ایجاد نهادی علمی که راهبردهای ایجاد رویکرد تمدنی در نظام‏های آموزشی حوزه‏های علمیه را تأمین نماید، در این مسیر بیش از همیشه احساس می‏شود.

محوریت قرآن یکی از مشخصات اصلی تمدن توحیدی اسلامی است

مدیر گروه تمدن‎پژوهی مرکز علوم دینی بلگراد در خصوص نقش قرآن در روند تمدن‏‎سازی نوین اسلامی تصریح کرد: بی‏شک، قرآن‏محور بودن باید یکی از مشخصات اساسی تمدن توحید اسلامی متعالی باشد. دلیل آن نیز حقانیت قرآن است؛ مسلماً اگر بخواهیم تمدن مذکور یارای مقاومت در برابر آسیب‏های معاصر را داشته باشد و بتواند نیازهای بشریت را در مسیر اعتلای کلمه‏ حق و ایصال آن‏ها به سعادت کبری تأمین کند لازم است که این تمدن بر بنیادهای حقانی پایه‏ریزی شود؛ ملاک اتکای آن به قرآن نیز بدین جهت است که قرآن کتابی آسمانی و حقانی است، به همین دلیل، «حقانیت» مؤلفه‏ اساسی قرآنی این تمدن است.

حقانیت و عقلانیت؛ مولفه‌های قرآنی تمدن نوین اسلامی

وی افزود: از سوی دیگر، باید توجه داشت که «عقلانیت» مؤلفه‏ دیگر قرآنی این تمدن است؛ این دو مؤلفه موجب خواهند شد تا نه تنها وحدت بین مسلمین، بلکه وحدت در بشریت نیز در ساحت این تمدن موج بزند؛ در این میان، مؤلفه‏هایی هم‏چون «ایمان»، «تقوا» و «اخلاق‏محوری» را نیز نباید از یاد برد.

لزوم تولید نظام‏مند و سازوار علوم دینی برای تحقق تمدن اسلامی

این کارشناس دینی یادآور شد: در سال‏های اخیر، در حوزه‏های علمیه تلاش‏ زیادی در ارتقا و تعالی فقه حکومتی یا فقه سیاسی به عمل آمده است؛ در این راستا، سعی بر این است که امتداد فقه اسلامی را در احکام اجتماعی اسلام دنبال کنند؛ برخی نیز این امتدادها را با کاوش تحلیلی در مبادی فلسفه ‏اسلامی مورد ارزیابی قرار می‏دهند؛ مسلماً این‏گونه اقدامات لازم و ضروری بوده، ولی کافی نیست؛ دغدغه اساسی علمای اسلامی در هنگام پایه‏ریزی نظام نرم‏افزاری تمدن توحیدی اسلامی، باید تولید نظام‏مند و سازوار علوم دینی باشد؛ تنها در صورت این اقدام مهم است که ظرفیت‏ لازم جهت تحقق تمدن اسلامی بروز یافته و بشریت این امکان را خواهد یافت تا در سایه‏سار این تمدن متعالی به دنبال تحقق سعادت کبری باشد.

وی گفت: یکی از نهادهایی که با این هدف ایجاد شده است، مرکز علوم دینی «قم» در بلگراد، پایتخت جمهوری صربستان است، این مرکز در قالب سه گروه پژوهشی «فلسفه‏ دینی»، «تمدن‏پژوهی دینی» و «اندیشه‏ی معاصر دینی» اقدام به انجام پژوهش‏های گسترده‏ای در زمینه‏ تولید علوم دینی کرده است؛ مجله‏ علمی-پژوهشی علوم دینی «قم» یکی از محصولات این مرکز است که در کنار برگزاری نشست‏های علمی، سمینارهای تخصصی و کنفرانس‏های ملی و بین‏المللی قابل ذکر است.