کد خبر: ۱۳۹۲۳۱۴

تاریخ: ۲۰ فروردين ۱۳۹۳ - ۱۰:۰۴

بررسی مفهومی مربع راهبردی سال 93

گروه سیاسی: ترکیب نام سال ۹۳ یک چهار ضلعی مفهومی را تشکیل داده است که دو ضلع از این مربع موضوعاتی کلان (اقتصاد و فرهنگ) و دو ضلع دیگر موضوعات خردتری (عزم ملی و مدیریت جهادی) است که تحقق دو موضوع اول باید مبتنی بر دو کلیدواژه بعدی باشد.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای در گزارشی به بررسی مفهومی مربع راهبردی شعار سال 93 پرداخته است که در ادامه می‌آید:

ترکیب نام سال ۹۳ یک چهار ضلعی مفهومی را تشکیل داده است. دو ضلع از این مربع موضوعاتی کلان (اقتصاد و فرهنگ) و دو ضلع دیگر موضوعات خردتری (عزم ملی و مدیریت جهادی) است؛ با این توضیح که تحقق دو موضوع اول باید مبتنی بر دو کلیدواژه بعدی باشد. برای یافت اهمیت و سیر تشکیل این ترکیب که در یک فرآیند زمانی چند ماهه از سوی رهبر انقلاب اسلامی پیگیری و نهایی شده است. از نکات مطروحه ایشان در طول یک سال گذشته، مواردی احصاء شده است که با کنار هم گذاشتن این قطعات، پازل مشبکی شکل می‌گیرد که می‌تواند در تحلیل نام و شعار متفاوت سال ۹۳ موثر باشد.

ضلع اول: اقتصاد

اولین نکته سال

اولین سخنان رهبر انقلاب اسلامی در سال ۹۲ مثل هرسال سخنرانی ایشان در حرم رضوی بود. اولین نکته اولین سخنرانی در سال جدید این بود: «وظیفه‌ همه‌ی ما این است که سعی کنیم کشور را مستحکم، غیر قابل نفوذ، غیر قابل تأثیر از سوی دشمن، حفظ کنیم و نگه داریم؛ این یکی از اقتضائات «اقتصاد مقاومتی» است که ما مطرح کردیم. در اقتصاد مقاومتی، یک رکن اساسی و مهم، مقاوم بودن اقتصاد است. اقتصاد باید مقاوم باشد؛ باید بتواند در مقابل آنچه که ممکن است در معرض توطئه‌ی دشمن قرار بگیرد، مقاومت کند». (۱۳۹۲/۰۱/۰۱)

هدف از تحریم فشار بر مردم است

از ابتدای سال حماسه‌ سیاسی و حماسه اقتصادی و در روزهای پایانی دولت دهم که بحث تحریم‌های همه‌جانبه و تأثیراتش بر اقتصاد و معیشت مردم داغ بود، رهبر انقلاب در دیداری که با کارگران و فعالان بخش تولید کشور داشتند فرمودند:« دشمن با تحریم و با فشار اقتصادىِ گوناگون سعى کرد مردم را از میدان خارج کند. می‌گویند که ما با مردم دشمن نیستیم. دروغ می‌گویند؛ راحت، با وقاحت! بیشترین فشار براى این است که مردم ناراحت شوند، مردم در تنگنا قرار بگیرند، مردم زیر فشار قرار بگیرند، شاید بتوانند به این وسیله بین مردم و نظام اسلامى فاصله ایجاد کنند. هدف، فشار بر مردم است. اگر چنان‌چه این حرکت عظیم اقتصادى، این جهش اقتصادى، این برنامه‌ریزى درست، چه در بخش قانون‌گذارى، چه در بخش اجرا، در سطوح مختلف، مورد توجه قرار بگیرد، همه‌ این فشارها خنثى خواهد شد». (۱۳۹۲/۲/۷)

ترفند دشمن: گره زدن همه چیز به مسئله هسته‌ای

چند ماه بعد و با روشن شدن خط مشی دولتمردان ایالات متحده‌ آمریکا در همان گام‌های قبل از مذاکره، رهبر انقلاب یک خط مشی را اعلام کردند و از بروز یک مغالطه‌ سیاسی و رسانه‌ای خبر دادند؛ «پیوند زدن همه چیز به قضیه‌ی هسته‌ای»: «یکى از ترفندها و خلاف‌گویى‌ها این است که این‌جور القا کنند به افکارعمومى مردم که اگر ما در قضیه هسته‌اى، تسلیم طرف مقابل شدیم، همه‌ مشکلات اقتصادى و معیشتى و غیره حل خواهد شد؛ این را دارند تبلیغ می‌کنند. البته تبلیغاتچى‌هاى خارجى با شیوه‌هاى کاملاً ماهرانه‌ تبلیغاتى خط می‌دهند، در داخل هم بعضى از روى ساده‌لوحى و بدون این‌که نیت سوئى داشته باشند، بعضى هم واقعاً از روى غرض همین را دارند تبلیغ می‌کنند که اگر ما در این قضیه کوتاه آمدیم و تسلیم شدیم در مقابلِ طرف مقابل، همه‌ مشکلات اقتصادى و مانند این‌ها حل خواهد شد؛ این خطا است». (۱۳۹۲/۸/۱۲ )

چشممان به دست دیگران نباشد

سه ماه بعد (بهمن‌ماه) رهبر انقلاب در دیدار خود با مردم آذربایجان راه پیشرفت را نشان دادند. مضمونی که بعدتر هم در سخنرانی‌های ایشان مطرح شد: «تا وقتى که ما چشممان به دست دیگران باشد، دنبال این باشیم که کدام مقدار از تحریم‌ها کم شد، کدام مقدار چنین شد، فلان حرف را فلان مسئول آمریکایى گفت یا نگفت - تا وقتى دنبال این حرف‌ها باشیم - به جایى نمی‌رسیم». (۱۳۹۲/۱۱/۲۸)

ابلاغ سیاست‌های اقتصاد مقاومتی

طرح مسئله اقتصاد مقاومتی در سال ۸۹ صورت گرفت، در سال ۹۱ تفصیل بیشتری پیدا کرد و در سال ۹۲ مورد تأکید ویژه‌ی رهبر انقلاب قرار گرفت و به حیطه‌ گفتمان‌سازی ایشان وارد شد. تأکید بر اقتصاد مقاومتی درون‌زا اما برون‌گرا در برابر گفتمانی که اعتلای اقتصادی کشور را در برون‌گرایی صرف می‌دید، امری معنادار می‌نمود.

از ابتدای سال جاری، بررسی سندی بالادستی که سیاست‌های کلان اقتصاد مقاومتی بود در دستور کار نهادهای علمی و تقنینی کشور قرار گرفت؛ سندی که بر روی کلمه به کلمه‌ی آن فکر شده و محتوای آن برون‌داد جلسات کارشناسی بود. اواخر بهمن‌ماه سال ۹۲ سند سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی نهایی شد و از سوی رهبر انقلاب به قوای سه‌گانه و مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ شد. تنها ۱۰ روز مانده تا پایان سال ۹۲، رهبر معظم انقلاب دو دیدار مهم در این خصوص داشتند. دیدار اول با سران قوا بود و دیدار دوم با شرکت مسئولان، فعالان و صاحب‌نظران اقتصادی. رهبر معظم انقلاب در این دو دیدار به تبیین سیاست‌های کلی ابلاغ‌شده اقتصاد مقاومتی و توضیح و شرح این طرح راهبردی پرداختند. آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار فرمودند:« مجموعه سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در واقع یک الگوی بومی و علمی است که برآمده‌ی از فرهنگ انقلابی و اسلامی ما است؛ متناسب با وضعیت امروز و فردای ما است». (20/12/1392)

ضلع دوم: فرهنگ

فرهنگ، حاشیه نیست

دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۹۲، یکی از نقاط عطف در سیاست‌گذاری فرهنگ کشور بود. در این دیدار رهبر انقلاب یک بار دیگر از دغدغه‌های فرهنگی خود و خطراتی که فرهنگ ما را تهدید می‌کند سخن گفتند و آن‌چنان وارد مصادیق شدند که به مرز گلایه و شکایت نزدیک شد. اما از همه‌ی این‌ها مهم‌تر این بود که وضعیت دو مورد را از جایگاه رهبری نظام اسلامی تعیین تکلیف کردند. مورد یکم، جایگاه بحث فرهنگ بود:« فرهنگ، هویت یک ملت است. ارزش‌هاى فرهنگى روح و معناى حقیقى یک ملت است. همه چیز مترتب بر فرهنگ است. فرهنگ، حاشیه و ذیلِ اقتصاد نیست، حاشیه و ذیلِ سیاست نیست، اقتصاد و سیاست، حاشیه و ذیل بر فرهنگند؛ به این باید توجه کرد. نمی‌توانیم فرهنگ را از عرصه‌هاى دیگر منفک کنیم». (۱۳۹۲/۹/۱۹)

اصلاح فرهنگ، بدون برنامه‌ریزی نمی‌شود

مورد دوم اصلاح این شائبه‌ی غلط بود که عرصه‌ی فرهنگ را نباید کنترل و راهبری کرد. انگاره‌ی غلطی که از مدتی قبل از آن دیدار، از سوی برخی در فضای رسانه‌ای مطرح می‌شد:« فرهنگ، برنامه‌ریزى هم لازم دارد؛ نباید انتظار داشت که فرهنگ کشور - چه فرهنگ عمومى؛ چه فرهنگ نخبگانى، دانشگاه‌ها و غیره و غیره - به خودىِ خود خوب بشوند و پیش بروند؛ نه، این برنامه‌ریزى میخواهد. حالا مسئله نظارت و رصد و این چیزها را عرض خواهیم کرد؛ نمی‌شود مسئولین کشور مسئولیتى احساس نکنند در زمینه‌ى هدایت فرهنگى جامعه». (۱۳۹۲/۹/۱۹)

تأکید بر موج تازه‌ تهاجم فرهنگی، خطرات و آسیب‌هایی که زبان فارسی را تهدید می‌کند، موضوع فیلم و سریال‌های ایرانی و حتی بازی کودکان و عروسک‌هایی که برای بازی بچه‌های‌مان باید می‌ساختیم و حالا دیگران برای‌شان ساخته‌اند، از مصادیق و نمونه‌هایی بود که در آن دیدار با آن سطح کلان از سوی فرمانده جبهه‌ فرهنگ انقلاب اسلامی مطرح شد.

نگران فرهنگم

اما در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری یک بار دیگر زنگ خطر فرهنگی توسط رهبر حکیم انقلاب به صدا درآمد. انگار جلسات خصوصی و مدام رهبر انقلاب با مدیران ارشد فرهنگی، تذکرات پی در پی و اتمام حجت‌ها، خاطر رهبر انقلاب را هنوز جمع نکرده بود که با تاکید بر توجه به جوان انقلابی چنین گفتند: «بنده هم نگرانم. مسئله‌ فرهنگ، مسئله مهمی است. اساس این ایستادگی، این حرکت و در نهایت ان‌شاءالله پیروزی، بر حفظ فرهنگ اسلامی و انقلابی است و تقویت جناح فرهنگی مؤمن، تقویت این نهال‌هایی که روییده است در عرصه‌ فرهنگ». (۱۳۹۲/۱۲/۱۵ )

ضلع سوم: عزم ملی

مردم، مسئله‌ اصلی

ضلع سوم مربع مفهومی نام سال ۹۳ مربوط به نقش «مردم» در دو موضوع اقتصاد و فرهنگ است. این «با» که قبل از «عزم ملی» آمده، معیت است. اقتصاد و فرهنگ همیشه نیاز به حضور و فعالیت مردم دارد، اما امسال تحقق اعتلای این دو حوزه منوط به همراهی ویژه‌ مردم است.

عزم ملی در ادبیات راهبردی رهبر انقلاب جایگاه ویژه‌ای دارد. نظر به همین اهمیت است که اراده و عزم ملت ایران در بخش جُستار KHAMENEI.IR  دارای ۱۴۳ برگه است و عدد بالایی دارد. برگه‌هایی که از همان سال ۶۸ تاکنون ادامه‌دار بوده است.

دو سال پیش رهبر انقلاب در سفر به کرمانشاه در روزهایی که هنوز دامنه‌های فتنه برچیده نشده بود، در مورد سرمایه اجتماعی نظام اسلامی گفتند: «مسئله اصلى ما، مسئله مردم است؛ حضور مردم، میل مردم، اراده‌ى مردم، عزم راسخ مردم. این را باید عرض کنیم؛ در همه‌ى تحولات و جنبش‌هاى گوناگون اجتماعى بزرگ، نقش مردم، نقش معیار است. یعنى گسترش یک تحول، گسترش یک فکر، گسترش نفوذ یک مُصلح اجتماعى، وابسته‌ى به این است که با مردم چقدر ارتباط داشته باشد. هرچه ارتباط او و آن جریان و آن جنبش و آن تحول با مردم بیشتر باشد، امکان موفقیت او بیشتر است؛ اگر از مردم منقطع شد، دیرى نخواهد پائید، کارى نخواهد کرد. البته در تاریخ کشور ما جابه‌جائى‌هاى قدرت، آمدن سلسله‌هاى سلاطین و رفتن آن‌ها، به مردم ارتباطى نداشته است؛ لیکن همین سلسله‌هاى حکومتى و سلطنتى‌اى که در طول تاریخ ما وجود داشته‌اند، هر کدام از آن‌ها که توانسته‌اند رابطه‌ى خودشان را با مردم به یک نحوى محکم و گرم و دوستانه کنند، پایدارى‌شان، موفقیتشان در اداره‌ى کشور و در عزت ملى بیشتر بوده است؛ هر کدام، از مردم منقطع شدند، همه چیز را از دست دادند؛ که نمونه‌ اتمّ آن، سلسله‌ قاجار و سلسله منحوس پهلوى در این دوره‌هاى اخیر است». (۱۳۹۰/۷/۲۰)

نقش مردم

اما در سال ۹۲ رهبر انقلاب در متنی که برای تنفیذ حکم رئیس جمهور نوشتند این‌گونه نقش مردم را یادآور شدند:« آن‌چه ملت ایران همواره و اکنون، از حضور انتخاباتیِ پرشور و بی‌تنش به دست آورده است، تنها نقش‌آفرینی در مدیریت کشور و برگزیدن و برکشیدن خدمتگزارانی تازه‌نفس برای دوره‌ای تازه نیست، بلکه فراتر از آن، نشان دادن پختگی و بلوغ سیاسی‌‌ای است که اقتدار ملیِ او را با حکمت و عقلانیت درمی‌آمیزد و او را در افکار عمومی جهان، در رتبه‌ والایی از عزت و شکوه می‌نشاند. آنان‌که خواسته‌اند با وسوسه‌های خود، این دریادلیِ ستایش برانگیز را برآشوبند و مرجعیت صندوق‌های رأی و چرخه‌ی قانونی آن را نفی کنند، هر بار به گونه‌ئی، با سنگر استوار عزم ملی روبرو شده‌اند». (۱۳۹۲/۵/۱۲)

اثر عزم مردم

و ایشان در روزهای آخر سال در تحلیل وضعیت ملت ایران و دشمنانش یک جمع‌بندی صریح ارائه دادند: « برخلاف آن‌چه که وانمود می‌شود که آن‌ها در موضع فعال قرار دارند، نه، این‌جور نیست؛ دشمن در مقابل ملت ایران در موضع انفعال است. ملتى با عزم راسخ، با بصیرت، با ایمان، می‌داند چه می‌خواهد، راه را هم بلد است، سختى‌ها را هم با شجاعتِ تمام تحمل می‌کند؛ در مقابل این ملت، اسلحه‌هاى گوناگون سیاسى و نظامى و امنیتى و اقتصادى کند است؛ لذا دشمن در حال انفعال است. دشمنان چون در حال انفعالند، حرکات غیر منطقى می‌کنند». (۱۳۹۲/۱۱/۲۸)

ضلع چهارم: مدیریت جهادی

کارهای بزرگ، رویکرد جهادی می‌خواهد

چهارمین کلمه‌ اصلی شعار نام سال «مدیریت جهادی» است. اصل مدیریت جهادی را رهبر انقلاب _ پیش از نامگذاری امسال _ در توضیح الگوی مدنظر از اقتصاد مقاومتی به عنوان ملزومه‌ی چهارم ذکر فرمودند. اقتصاد مقاومتی با حرکت عادی موفق نمی‌شود. کار بزرگ، حرکت جدی و پرتلاش می‌خواهد:« نکته چهارم، رویکرد جهادی است که در این سیاست‌ها مورد ملاحظه قرار گرفته؛ همت جهادی، مدیریت جهادی. با حرکت عادی نمی‌شود پیش رفت؛ باحرکت عادی و احیاناً خواب‌آلوده و بی‌حساسیت نمی‌شود کارهای بزرگ را انجام داد؛ یک همت جهادی لازم است، تحرک جهادی و مدیریت جهادی برای این کارها لازم است. باید حرکتی که می‌شود، هم علمی باشد، هم پر قدرت باشد، هم با برنامه باشد، و هم مجاهدانه باشد. من در جلسه‌ای که با رؤسای محترم سه قوه برای همین مسأله در هفته‌های گذشته داشتیم، مطرح کردم. خوشبختانه آقای رئیس‌جمهور با قاطعیت به من گفتند که آن کسانی که در دولت مسئول پیگیری این کارها هستند، تصمیمشان بر همین حرکت جدی و مجاهدانه است؛ خب، این خیلی خوب است؛ یعنی این لازم است، بدون این نمی‌شود پیش رفت». (۱۳۹۲/۱۲/۲۰)

راه حل مشکلات کشور

رهبر انقلاب در دیدار شهردار و اعضای شورای شهر پایتخت که در دی‌ماه سال گذشته برگزار شد هم از مدیریت جهادی سخن گفتند. آیت‌الله خامنه‌ای از مدیریت جهادی به عنوان یک راهبرد اصلی این‌گونه یاد کردند: «اگر مدیریت جهادی یا همان کار و تلاش با نیت الهی و مبتنی بر علم و درایت حاکم باشد، مشکلات کشور، در شرایط کنونیِ فشارهای خباثت‌آمیزِ قدرت‌های جهانی و در شرایط دیگر، قابل حل است و کشور حرکت رو به جلو را ادامه خواهد داد». (۱۳۹۲/۱۰/۲۳)

درسی از سال ۹۲ برای سال جدید

یکی از جملات رهبر انقلاب که زنگش هنوز در گوش بسیاری از دلسوزان این انقلاب و نظام اسلامی می‌پیچد، عدم موفقیت در تحقق حماسه‌ی اقتصادی در سال ۹۲ است؛ جمله‌ای که در پیام نوروزی ایشان وجود داشت. آیت‌الله خامنه‌ای در همان ماه‌های آغازین سال حماسه‌ سیاسی و حماسه اقتصادی هشداری داده بودند که گویا در میدان پر رخداد انتخابات که صحنه اصلی حماسه سیاسی بود گم شد: «حماسه سیاسى و حماسه اقتصادى هر دو مقوله از مقولاتى است که آحاد ملت در آن می‌توانند نقش ایفاء کنند؛ و تا آحاد ملت نقش ایفاء نکنند، حماسه به‌وجود نمى‌آید». (۱۳۹۲/۲/۱۸)

حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در پیام نوروزی سال ۹۳ راه طی شده را اینگونه ارزیابی فرمودند: «در باب حماسه اقتصادی کاری که باید انجام بگیرد و توقّع بود که اتّفاق بیفتد، اتّفاق نیفتاد. تلاش‌هایی انجام گرفت که مورد سپاس است، ولی کار بزرگی که باید در زمینه حماسه اقتصادی انجام بگیرد، همچنان در پیش روی ما است و ما موظّفیم که این حماسه را به وجود بیاوریم». (۱۳۹۲/۱۲/۲۹)

باشد که در اسفند ۹۳، وقتی به پشت سر خود نگاه می‌کنیم، با عدم توفیق در دستیابی به بخش مهمی از اهدافمان مواجه نشویم...