کد خبر: ۱۴۵۵۵۲۸

تاریخ: ۰۸ مهر ۱۳۹۳ - ۰۸:۳۷

سیدکاظم رجایی:

ارزش‎های اقتصاد اسلامی بر اساس هدایت تشریعی به استثمار مبدل نمی‎شود

گروه حوزه‌های علمیه: مدرس حوزه و دانشگاه در نشست نقد و بررسی دیدگاه‌های علامه طباطبایی درباره اقتصاد، با بیان این‌که اقتصاد سرمایه‌داری یک دانش جهانشمول نیست، تصریح کرد: ارزش‎های اقتصاد اسلامی بر اساس هدایت تشریعی به استثمار مبدل نمی‎شود.

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن (ایکنا) حجت‎الاسلام والمسلمین سیدکاظم رجایی، دیشب 7 مهر ماه در نشست علمی «منطق فعالیت اقتصادی از دیدگاه علامه طباطبایی در مقایسه با اقتصاد کلاسیک» گفت: انسان اقتصادی اقتصاد کلاسیک، انسانی خودخواه و مادی‌گرا و لذت‌طلب است؛ او عقلایی با عقل ابزاری فکر می‎کند و به بیان حداکثرسازی نفع مادی شخصی است.
وی افزود: در این نگاه، تولید کننده به دنبال کسب حداکثر نفع مادی و شخصی است و مصرف‌کننده به حداکثرسازی مطلوبیت یعنی لذت مادی محض می‌اندیشد و نفع مادی شخصی ملاک رجحان و انتخاب انسان است.
عضو هیئت مدیره موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) گفت: از دیدگاه علامه طباطبایی، انسان مرکب از روح و بدن است؛ روح که هویت اصلی انسان را تشکیل می‎دهد از بین رفتنی و مستهلک شدنی نیست و انسان با هدایت تکوینی‌ و با داشتن نیروی فکر و تسخیر موجودات می‎تواند علوم طبقه‎بندی شده‎ای برای تصرف در اشیا تدوین و در نتیجه از موجودات عالم برای حفظ وجود و بقای خود استفاده کند.
رجایی تصریح کرد: نفع شخصی و لذت و الم فطری منطق انسان اقتصادی است و این لذایذ است که علم و متعلقات عمل انسان را در نظر انسان زینت می‎دهد و خداوند به وسیله همین لذایذ آدمی را تسخیر کرده است در این نگاه، این لذت است که سبب انجام افعال می‎شود و ما با لذت مادی فکری مطابق با فطرت و فکری مخالف با فطرت و موافق هواهای نفسانی مواجهیم.
این محقق حوزه تصریح کرد: نوع اول و دوم هماهنگ با فطرت، مقدمی و سازگار با هدایت تشریعی است، اما نوع سوم منشا اختلاف و استخدام انسان‌ها از یکدیگر است؛ انبیا و اولیا الهی به همراه کتب آسمانی آمده‎اند تا انسان را به سمت لذت با دوام سوق دهند؛ لذتی که مطابق با فطرت است وهدایت تکوینی همراه با هدایت تشریعی در جهت‎دهی انسان به کمال حقیقی و سعادت یا لذت با دوام است.
وی گفت: سوال تحقیق در اینجا آن است که آیا نفع شخصی تنها می‌تواند منافع جامعه را تامین کند؟ فطرت انسان از طرفی به استخدام و از طرفی به زندگی گروهی و اجتماعی حکم می‎کند؛ تنافی بین دو حکم فطری در اینجا همین حکم را دارد نفع طلبی انسان او را به اختلاف و بهره‌کشی در حالی که طبیعت اجتماعی او را به همزیستی با دیگران جهت می‎دهد.

بنی اسرائیل؛ مصداق انسان حس‌گرای مادی

رجایی یادآوری کرد: خداوند در قرآن بیان می‎کند که این دو عنصر اگر منهای هدایت تشریعی باشد اختلاف دراجتماع پیش می‎آید؛ خداوند در قرآن مصداق کامل انسان حس‎گرای مادی را بیان می‌کند که همان بنی‌اسراییل هستند.
وی بیان کرد: وضع قوانین برای عدم اختلاف در اجتماع ضرورت پیدا می‎کند و یافته‎هایی که داریم به ما می‎گوید غریزه‎های شخصی در او کافی نیست و هدایت تشریعی لازم است.

اسلام دخالت دولت در حد نظارت را می‌پذیرد

این مدرس حوزه و دانشگاه با بیان اینکه نکته اصلی آن است که اقتصاد سرمایه‌داری یک دانش جهانشمول نیست تصریح کرد: ارزش‎های اقتصادی اسلامی بر اساس هدایت تشریعی به استثمار مبدل نمی‎شود؛ از طرفی سیستم اقتصادی اسلام بر اساس آیات قرآن در حد نظارت، دخالت دولت را مجاز می‏‎شمارد.
در ادامه این نشست، حجج اسلام جابری و عزیزی‌کیا، به نقد مقاله ارایه شده توسط حجت‌الاسلام رجایی پرداختند؛ حجت‎الاسلام والمسلمین جابری در این نشست گفت: سؤال اصلی در خصوص نوع نگاه به مسئله رفتار بهینه انسانی و نقش آن در سعادت است ولی در این سوال باید کاملا مشخص می‎شد که آیا در اینجا، نظر علامه بیان شده است یا خیر.
وی گفت: شخصیت جامع‏‌الاطراف علامه باید در پژوهش‎های تخصصی در این زمینه جای گیرد و نظرات علما و اساتید در همین زمینه در این پژوهش‎ها منظور شود.

نقد ناقدان

همچنین حجت‎الاسلام والمسملین عزیزی‌کیا عنوان کرد: در این پژوهش مبحث منطق فعالیت اقتصادی مطرح شده است که این عنوان، عنوان درستی نیست، بلکه حضرت علامه بیشتر به مباحث انگیزشی و منشا فعالیت اقتصادی اشاره می‎کند؛ نکته دیگر آنکه برای اینکه منشا و انگیزه اقتصادی را از دیدگاه علامه مطرح کنیم باید به سراغ مبانی انسان‌شناسی بحث می‎رفتیم و بر اساس عنوانی که داشتیم پیش می‎رفتیم.
وی اظهارکرد: نکته دیگر آنکه خیلی از مطالب در این پژوهش کلی است؛ باید وقتی که مبنا را می‎آورید برای فعالیت اقتصادی توجیه کنید؛ نظرات اقتصادمحوران و ماده‌محوران در امور اقتصادی از بین رفته است و دیگر کسی این نظرات را قبول ندارد و باید این مباحث بیان می‌شد.