کد خبر: ۱۷۶۶۱۱۴

تاریخ: ۲۹ فروردين ۱۳۸۸ - ۰۹:۱۸

نسخ خطی قرآن؛ حلقه مفقوده پايان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی

گروه ادب: در سال‌های گذشته برخی از دانشجويان، محققان و نسخه‌شناسان تلاش داشته‌اند تا كتاب‌ها، رساله‌ها و پايان‌نامه‌هايی را در زمينه نسخ خطی قرآن تدوين كنند، اما با تمام اين تلاش‌ها سهم جامعه دانشگاهی در تدوين اين پايان‌نامه‌ها بسيار اندك است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) دريايی از فرهنگ گرانبهای اسلام در نسخه‌های خطی قرآن موج می‌زند؛ اين نسخه‌ها در حقيقت كارنامه خطاطان و كاتبان قرآن كريم است و بايد گفت احيا و بازشناسی اين نسخ ارزشند بر عهده تمامی نسل‌ها است.
با تمام كوشش‌هايی كه در سال‌های اخير برای شناسايی اين ذخاير مكتوب انجام شده است، هنوز كارهای ناكرده بسيار است و هزاران كتاب و رساله خطی در داخل و خارج كشور شناسايی نشده و جامعه دانشگاهی كشور نيز برای تدوين پايان‌نامه‌ و رساله‌های خود به اين نسخه‌ها بی‌توجه است.
در پايين نگاهی به برخی از اين رساله‌ها و پايان‌نامه‌ها آمده است:

تصحيح و تحقيق پنج نسخه خطى حديثى و تفسيرى
نويسنده : هزار، عليرضا
مقطع: كارشناسى ارشد
استاد راهنما: عابدى، احمد
رشته: علوم قرآن و حديث
سال دفاع : 1379
مركز آموزشی: دانشكده اصول دين قم

چكيده:
در اين پايان‌نامه پنج نسخه در حديث و تفسير به اين شرح تصحيح و تحقيق شده است: السحاب المَطير فى تفسير آية التطهير، اثر قاضى نورالله شوشترى، منتخب‌الانوار فى‌تاريخ ائمة‌الاطهار(ع)، نوشته ابوعلى محمد بن ابى‌بكر همّام بن سُهيل كاتب اِسكافى؛ التحصين فی صفات‌العارفين، تأليف احمد بن فهد حلّى، التعازى، اثر ابوعبدالله محمد بن على علوى؛ الفوائد المُهمّة فى احاديث الائمة(ع)، نوشته «محمد باقر وحيد بهبهانى». در خصوص هر يك از اين نسخه ها نخست مقدمه‌اى در شرح حال مؤلف و معرفى نسخه‌ها و بيان روش تحقيق آمده، سپس توضيحاتى نظير استدراك مآخذ و شرح اعلام در پاورقى آورده شده است.

بررسی صفحه آرايی در نسخ خطی مانده از قديم (يك دوره پانصدساله از عهد تيموری تا پيدايش چاپ سنگی (1299 796 هجری قمری)
نويسنده ياری‌راد، احد
استاد راهنما آيت‌اللهی، حبيب‌اله
سال ارائه 1374

چكيده: كلمات كليدی صفحه آرايی كتابخانه آيت‌الله مرعشی نجفی قرآن نسخه‌های خطی كتاب‌های برگزيده كتاب آرايی تيموريان، 771911ق نقاشی چاپ سنگی جلدسازی بخشی از اين پايان‌نامه است.

تحقيق نسخه خطى تفسير سوره يس تأليف محمدعلى بن احمد قراچه داغى (ت1310هـ.ق)
نويسنده: آقاجانيان، هادى
مقطع: دكترى
استاد راهنما: حجتى، سيد محمد باقر و مير محمدى، سيدابوالفضل
رشته: علوم قرآن و حديث
سال دفاع : 1378
مركز آموزشی: دانشگاه تهران

چكيده:
پايان نامه حاضر در تحقيق نسخه‌اى خطى مر بوط به سوره «يس» است و در آن اين مباحث آمده است: مقدمه مصحح، شرح حال مؤلف، شناخت علم تفسير، پاسخ به اشكالى از اخبارى‌ها، تفسير سوره يس، تفسير بسمله، اسم، الله، رحمن و رحيم، ديدگاه هاى درباره بسمله، فضايل سوره يس. در پايان دو فهرست در خصوص اشعار فارسى و عربى به كار فته در متن ترتيب داده شده است.

ترجمه و تحقيق بخشی از رياض‌الابرار فی مناقب الائمه‌الاطهار (ع)
نام دانشجو:عذراذالی قهی
استاد راهنما: امير توحيدی
استاد مشاور: احمدرضا غائی
واحد: تهران مركز

چكيده:
تحقيق حاضر ترجمه و تحقيق بخشی از نسخه خطی تحت عنوان «رياض‌الابرار فی مناقب الائمه الاطهار (ع)» نوشته سيد نعمت‌الله جزايری فقيه عالمی است كه در قرن يازدهم می‌زيسته. اين مجموعه شامل دوفصل است: شخصيت سيد نعمت‌الله جزايری و زندگانی‌نامه حضرت زهرا (س). فصل اول شامل: ولادت سيد نعمت‌الله، موطن، آثار علمی، اساتيد و مشايخ ايشان، شاگردان و همچنين بيان فوائدی گوناگون...

حقيق متن و تكميل مآخذ و ترجمه كتاب لباب النقول فی اسباب النزول
دانشجو: نرگس پروازی ايزدی
استاد راهنما: ابوالقاسم امامی
استاد مشاور: ولی كامرانی
سال دفاع:1376
واحد: كرج
چكيده:
علوم قرآنی نخستين دانش‌هايی هستند كه در عهد تدوين علوم اسلامی در پرتو كوشش‌های پيگير و فداكارانه علمای اسلامی شكل گرفته‌اند و به صورت كتب و رسائل بسيط و وجيز در عرصه علوم و معارف ظهور يافته است.

نقد و بررسی درباره كاتبان وحی
دانشجو: ابراهيم فتح‌اللهی
استاد راهنما: سيدمحمدباقر حجتی
دانشگاه:تهران

چكيده:
در اين پايان‌نامه به مسأله كاتبان وحی پرداخته شده و مباحثی چون: وحی و معانيان، تاريخچه مختصری از آغاز نزول، كتابت وحی در زمان پيامبر(ص)، نوع خط و نوشت‌افزارهای موجود در هنگام وحی،كاتبان وحی چه كسانی بودند؟ و ترجمه و شرح احوال كاتبان وحی در آن ذكر شده است.

نقد وبررسی تفسيرمنهج الصادقين فی الزام المخالفين، تأليف ملا فتح‌الله كاشانی
دانشجو: اصغر معظم
استاد راهنما: آذرتاش آذرنوش
دانشگاه:تهران

چكيده:
در اين پايان‌نامه تفسير منهج الصادقين مورد بررسی قرار گرفته و در آن مباحثی چون: شرح حال مؤلف و ساير تأليفات وی، نگاهی به نثر منهج الصادقين، علت تأليف منهج‌الصادقين از زبان مؤلف ، مباحث فقهی در تفسير منهج الصادقين، مباحث تاريخی منهج الصادقين، شأن نزول آيات در منهج‌الصادقين و مبحث قرائت در منهج‌الصادقين مطرح شده است.

الاعجاز العلمی فی‌القرآن تأليف سيد الجميلی
دانشجو: عبدالرضا فدوی
استاد راهنما: منصور پهلوان
دانشگاه: تهران

چكيده:
در اين پايان‌نامه كتاب ترجمه مورد بررسی قرار گرفته است. در ابتدا درباره مؤلف و شيوه كار مترجم مطالبی بيان شده است.سپس مطالب پس از ترجمه توضيح داده شده است.

نگارش قرآن در زمان پيامبر (ص) و نوشت‌افزارهای آن
دانشجو: عليرضا اسماعيلی
استاد راهنما: سيد محمدباقر حجتی
واحد: تهران مركزی

چكيده:
بحث اين پايان‌نامه در خصوص نگارش قرآن در زمان پيامبر و نوشت‌افزارهای آن است و مباحثی چون نحوه رسيدن پيام الهی به پيامبران، خط رايج در عصر پيامبر، كيفيت انتقال خط به مكه و كاتبان كلام الهی درزمان پيامبر، كيفيت جمع‌آوری قرآن در زمان پيامبر (ص)، جمع و نگارش قرآن از ديگاه خاورشناسان، نتيجه نگارش قرآن در زمان رسول خدا، اولين گردآورنده قرآن بعد از وفات پيامبر در آن آمده است.

بررسی تاريخی تحول رسم الخط قران كريم از آغاز تا عصر حاضر
دانشجو: حميدرضا مستفيد
استاد راهنما: آيت‌الله محمدهادی معرفت
استاد مشاور: سيد محمدباقر حجتی

چكيده: رساله حاضر شامل پنج بخش كلی است
1- تحول رسم‌الخط از نظر خط و هنر خوشنويسی
2- تحول رسم‌الخط از نظر «رسم‌المصحف»....

پژوهشى پيرامون تاريخ تنظيم و جمع آورى قرآن كريم
نويسنده : اردمه ـ حسين
مقطع : سطح 3
استاد راهنما: سجادى زاده ـ سيد علی
تعداد صفحات : 89
سال دفاع : 1375-09-09
مركز آموزشی: كميته ارزشيابى تحصيلات حوزوى خراسان

چكيده: اين تحقيق كه پيرامون تاريخ تنظيم و جمع‌آورى قرآن است، در صدد پاسخ‌گویى به اين سؤال اساسى است كه «با توجه به نزول تدريجى قرآن در طول 23 سال و نوشت‌افزار آن زمان، چگونه قرآن مرتب شده است»؟ رساله حاضر كه بدون فصل بندى ارائه شده، مباحث خود را تحت عناوين ذيل مطرح كرده است:
در آستان با عظمت قرآن، تنظيم كلمات قرآن، نظم آيات قرآن و اقوال پيرامون آن، و ترتيب سوره هاى قرآن و اقوال درباره آن.

تصحيح كتاب مرآه الانوار ابوالحسن عاملی
نام دانشجو : سيد علی‌رضا آيت اللهی
استاد راهنما: امير توحيدی
استاد مشاور: سيد محمد رضوی
واحد دانشگاهی : تهران مركز

چكيده:
هدف از اين رساله آشنايی بيش از تر با روش تفسيری اهل بيت(ع) تحقيق در زمينه بخش‌هايی از كتاب مرآه الانوار ابوالحسن عاملی كه در مورد شناخت باطن آيات و مفردات قرآن كريم از منظر ائمه (ع) است. اين تحقيق به روش كتابخانه‌ای و با استفاده از منابع تفسيری و متون حديثی و نيز لوح فشرده جامع الاحاديث تدوين شده است كه طی فصول آن ابتدا به بررسی روش تفسيری ابوالحسن عاملی(ره) ...
* منابع اين گزارش از سايت «تسنيم» و مركز فرهنگ و معارف قرآن كريم اقتباس شده است