کد خبر: ۱۹۶۰۵۱۸

تاریخ: ۰۱ مرداد ۱۳۸۹ - ۰۹:۲۰

علامه جوادی آملی؛ مظهر وحدت قرآن و عرفان و برهان/ 10

علامه جوادی آملی در پرتو آيات قرآن انسان را «حیّ متأله» می‌داند

گروه انديشه: به باور مدير پژوهش‌های علمی و فرهنگی مؤسسه اسراء آيت‌الله‌العظمی جوادی آملی در پرتو آيات قرآن، انسان را به «حی متأله»؛ يعنی موجود زنده‏ای كه به سوی خداوند در حال حركت است، تعريف می‏كند كه به آمادگی انسان برای طی طريق مسير رحمانی اشاره دارد.

حجت‌الاسلام و المسليمن سيدمحمود صادقی، مدير پژوهش‌های علمی و فرهنگی مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اسراء، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، با اشاره به انتشار كتاب «انسان از آغاز تا انجام»، اظهار كرد: اين كتاب در راستای رويكرد جديد مؤسسه فرهنگی ـ تحقيقاتی اسراء در مركز پژوهش‏های علمی و فرهنگی تدوين شده است. اين كتاب از سه بخش تشكيل شده است.
وی افزود: بخش اول كتاب «انسان از آغاز تا انجام» به بحث آفرينش انسان توجه دارد. همانطور كه می‏دانيم موضوع همه جهان خلقت، انسان است و شناخت اين موجود، در حقيقت می‏توان گفت كه بهترين راه برای رسيدن به منزلگاه قافله بشری است.
اين شاگرد آيت‌الله‌العظمی جوادی آملی با اشاره به جايگاه انسان‌شناسی در تأليفات استادش‌ تصريح كرد: از همين روی اگر آثار مختلف آيت‏الله‌العظمی جوادی آملی را بررسی كنيد، متوجه می‏شويد كه شايد يكی از رويكردهای بسيار مهم ايشان در تحليل معارف دينی، مسئله شناخت انسان باشد. اولين گام در بحث شناحت انسان، موضوع آفرينش انسان است كه انسان موجودی است كه دارای وجوه مختلف است.
وی در توضيح بيشتر اين مسئله عنوان كرد: يعنی اگر فرشتگان فقط يك وجود غير مادی دارند و بهائم و حيوانات فقط وجود عنصری و مادی دارند، انسان موجودی است كه علاوه بر وجود مادی دارای يك وجود و روح مجرد نيز هست؛ به همين دليل بحث آفرينش انسان يكی از مباحث بسيار مهم در بحث انسان‏شناسی است.
حجت‌الاسلام صادقی با بيان اين‌كه اين كتاب در سه بخش تدوين يافته است، گفت: بخش اول: آفرينش انسان، دوم: خود انسان و بخش سوم: انسان در آفرينش است. بخش اول كتاب خود از پنج فصل تشكيل شده است كه فصل اولش آفرينش جهان و جهانيان است. در اين بخش اين موضوع كه انسان موجودی دو بعدی است مطرح شده و تطورات آفرينش وی نيز تبيين شده است.
وی تصريح كرد: در فصل دوم كتاب، مسئله جايگاه آدم و حوا در انتقال نسل بشری موضوع بحث قرار گرفته و اقوال مختلفی را كه درباره آدم و حوا وجود دارد، بررسی می‏كند. يكی از مباحث ديگری كه در اين فصل مورد بررسی قرار می‏گيرد، ويژگی‏های مشترك آدم و بنی آدم است.
مدير پژوهش‌های علمی و فرهنگی مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اسراء با بيان اين‌كه مسئله ديگری كه در خلقت انسان مطرح می‏شود، مسئله جنسيت است، اظهار كرد: اين بخش به بررسی خلقت زن و مرد از نگاه قرآن می‏پردازد. فصل چهارم اين بخش نيز مسئله هدف خلقت انسان را مورد بررسی قرار می‏دهد و همانطور كه می‏دانيم، تمامی كارهای انسان هدفمند است.
وی اضافه كرد: با توجه به همين مسئله، اين بخش به هدف خلقت انسان می‏پردازد كه بر اساس آيات قرآن همان مسئله عبادت كه هدف انحصاری خلقت است مورد توجه قرار می‏گيرد. فصل پنجم به صيرورت و مراتب آن برای انسان و صيرورت انسان به سوی اسم اعظم و اين‏كه خداوند مقصد نهايی اين صيرورت است، توجه می‏كند.
حجت‌الاسلام صادقی با بيان اين‌كه بخش دوم كتاب با عنوان «انسان» به تعريف انسان می‏پردازد، گفت: همانطور كه می‏دانيم تعريف‏های مختلفی از انسان وجود دارد و حكما، اهل منطق و ديگران هر كدام يك تعريف از انسان ارائه كرده‏اند. حكما نيز در مباحث مختلف به اين مسئله پرداختند. در واقع می‏توان گفت كه بيت‏الغزل اين كتاب همين بخش دوم است كه به مسئله تعريف انسان می‏پردازد.
وی افزود: اين بحث در سه فصل مطرح شده است؛ فصل نخست به تعريف انسان می‏پردازد و به موضوعات: منطق و تعريف انسان، حكما و تعريف انسان، قرآن و تعريف انسان و مسئله گونه‏گونی تعريف انسان در قرآن و تعريف اساسی انسان از ديدگاه قرآن برمی‏خوريم. فصل دوم اين بخش «حی متأله» نام دارد. می‏دانيد كه در منطق هنگامی كه می‏خواهند انسان را تعريف كنند، می‏گويند كه انسان «حيوان ناطق» است.
اين شاگرد آيت‌الله العظمی جوادی آملی با اشاره به تعريف جديد استاد خود از انسان اظهار كرد: اين تعريف جامع از انسان همان تعريف انسان به «حی متأله» است؛ يعنی زنده‏ای كه به سوی خداوند در حركت است. در حقيقت ايشان فصل‌الفصول وجود انسان را همين تعريف قرار می‏دهد و به آمادگی انسان برای طی طريق مسير رحمانی اشاره می‏كند.
وی در ادامه عنوان كرد: فصل سوم اين بخش به مسئله فطرت و طبيعت می‏پردازد؛ در اين بخش با مسئله فطرت انسان، زوال‏ناپذيری فطرت و ويژگی‏های فطرت در قرآن برمی‏خوريم. در بخش سوم كتاب كه عنوانش «انسان در آفرينش» است شش فصل داريم .
مدير پژوهش‌های علمی و فرهنگی مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اسراء بيان كرد: در بخش انسان در آفرينش به تبيين جايگاه انسان در جهان آفرينش توجه می‏شود. فصل اول اين بخش «انسان خليفة‏الله» نام دارد كه به خلافت الهی انسان در قرآن می‏پردازد. به اين‏كه خلافت الهی يك مقام انسانی است توجه می‏كند. ابعاد مختلف خلافت انسان در قرآن را بررسی می‏شود. اين‏كه انسان چگونه می‏تواند به خلافت خداوند بر روی زمين برسد و يا راه رسيدن چيست؟ مباحث اين بخش است.
وی در تبيين بخش‌های ديگر كتاب گفت: فصل دوم بخش سوم معرفت انسان نام دارد و فصل سوم جمال انسان نام دارد كه به تحليل قرآنی زيبايی انسان می‏پردازد. فصل چهارم كرامت انسان نام دارد كه به مسئله بسيار مهم كرامت انسان بر اساس آيات قرآن توجه می‏كند. مسئله كرامات انسان، مراتب كرامت در آفرينش، شاخص‏های كرامت انسانی، كرامت دانشی و ارزشی، نساب كرامت انسان، فضيلت انسان بر ديگر موجودات و محرومان كرامت ديگر فصل‏های مطرح شده در اين بخش است.