کد خبر: ۱۹۸۵۵۰۴

تاریخ: ۰۹ شهريور ۱۳۸۹ - ۱۴:۳۵

نهج البلاغه را دريابيم!؛ اين كتاب مثل خود علی(ع) است!

در ماه مبارك رمضان، ماه انس با قرآن با قرآن ناطق نيز انس بگيريم و به سخنان مولای متقيان گوش فرا دهيم.

اين كتاب "مثل خود علی(ع) است. كلام انسان مثل خود اوست؛ چون كلام تنزل روح انسان است، تجلی روح انسان است. يك روح پست كلامش پست است و يك روح عالی كلامش عالی است. يك روح يك بعدی، كلامش يك بعدی است و يك روح چند بعدی كلامش چند بعدی است.

علی(ع) چون يك شخصيت جامع الاضداد است، كلامش هم جامع الاضداد است. در كلامش عرفان هست، در اوج عرفان. فلسفه هست، در اوج فلسفه. آزادی خواهی است، در اوج آزادی‏خواهی. حماسه است، در اوج حماسه. اخلاق هست، در اوج اخلاق. نهج البلاغه مثل خود علی(ع) جامع است." (انسان كامل، شهيد مطهری،1370 ، 183)

شايد ماه مبارك رمضان بتواند فرصت خوبی باشد، برای ما كه معتقديم بعد از قرآن كريم، نهج‏البلاغه مهمترين و مفيدترين كتاب‏هاست و در نزد ما شيعيان ارج و قرب خاصی دارد و اين از افتخارات در نزد شيعيان و پيروان اهل‏بيت(ع) است. به مايی كه هر روز با رخداد و حادثه‏ای جديد در زندگی فردی و اجتماعی و سياسی خود برخورد می‏كنيم و در واهمه چگونگی واكنش در مقابل با آن غوطه وريم.

اگر به اين مطلب معتقديم كه سخنان مولايمان تنها برای زمانه خويش نبوده؛ بلكه برای همه دورانهاست، چرا آن را معيار عمل خود قرار نمی‏دهيم و كمتر به اين كتاب مراجعه می‏كنيم.

چه ميشد اگر به مناسبت همين ماه مسئولان گزارشی ميدادند از مطابقت رفتارشان با سخن ايشان(ع)!

گفته شده كه مرحوم شيخ "محمد عبده" مفتی اسبق مصر تصادفاً با نهج‌البلاغه آشنا شده، شيفتهٔ آن می‌شود و به شرح اين مجموعه و تبليغ آن در ميان جوانان مصری می‌پردازد.

وی در مقدمه شرح خود می‌گويد: «در همهٔ مردم عرب‏زبان، يك نفر نيست، مگر آنكه معتقد است سخن علی عليه‌السلام بعد از قرآن و كلام نبوی شريف‌ترين و بليغ‌ترين و پرمعنی‌ترين و جامع‌ترين سخنان است».

نهج‌البلاغه، مجموعه‌ای از خطبه‌ها، نامه‌ها و اندرزهای (حكمت‌ها) منتسب به علی بن ابی‌طالب، امام اول شيعيان است.

گردآورندهٔ نهج‌البلاغه، ابوالحسن محمد بن حسين موسوی معروف به سيد رضی و شريف رضی است.

نهج‌البلاغه عنوانی است كه سيد رضی برای اين كتاب برگزيده‌است. مطالب اين كتاب از جمله شيواترين متون عربی محسوب می‌شود.

نهج البلاغه در لغت به معنای راه رسا و بليغ سخن گفتن است. و يا به معنای راه سخن رسا گفتن است.

سیّد رضی كوشيده است از ميان احاديث منقول از امام علی(ع) بليغ‏ترين و زيباترين آنها را گزينش و در اين مجموعه گرد آورد. همين ويژگی راز ماندگاری و جاودانگی اين كتاب و موجب شهرت آن در ميان گروه‏های مختلف مسلمانان و شخصیّت‏های برجسته غيرمسلمان گشته است.

تنوع موضوعات نهج‏البلاغه اعجاب‏برانگيز است، معارف بلند توحيدی، ارزش‏های والای الهی، پند و اندرز و موعظه، بيان و تحليل حوادث سياسی و اجتماعی، دستور كار حكمرانان و شيوه حكومت‏داری و نحوه رفتار مسئولان با مردم و توبيخ ايشان هنگام خطا و بدرفتاری با مردم از جمله مطالب نهج‏البلاغه است.

البته مطالب و بيانات آن حضرت(ع) در زمان رسول خدا، در جنگ‏ها، در نمايندگی حضرت از طرف رسول‏الله در شهرها و بلاد مختلف، ثبت و ضبط نشده؛ بلكه نهج البلاغه فقط برخی از مطالب امام علی(ع)، از دورانی است كه به رياست ظاهری رسيده و گلچينی از بيانات و فرمايشات ايشان است.

ترجمه‌های متعددی از اين كتاب به فارسی در دسترس است كه از آن ميان می‌توان به ترجمه سيد جعفر شهيدی، فيض‌الاسلام، جواد فاضل، محمد تقی جعفری، حسين انصاريان و محمد دشتی اشاره كرد.

علامه امينی در جلد چهارم كتاب الغدير، ۸۱ شرح نهج‌البلاغه را معرفی كرده‌است.

معروف‏ترين شروح نهج‌البلاغه شرح ابن ابی‌الحديد معتزلی بغدادی، شرح ابن ميثم بحرانی، شرح خوئی و از معاصران، ترجمه و تفسير نهج‌البلاغه اثر شيخ محمدتقی جعفری و شرح نهج‌البلاغه تاليف شيخ محمد تقی شوشتری، را می‌توان نام برد.

اهميت نهج البلاغه در شيعه و اهل تسنن:

اين كتاب، به جهت اينكه سخنان و نامه‏های امام اول شيعيان را داراست، در بين شيعه، اهميت و رواج فوق العاده‏ای داشته و آن را بعد از قرآن كريم، مهمترين كتاب می‏دانند. در بين اهل‏تسنن نيز، به علت فصاحت و بلاغت بی‏نظيرش، مورد توجه بسياری از علمای آنها بوده و هست.

و در پايان چند جمله كوتاه و زيبا از نهج‏البلاغه:

*همانا اين دل‏ها همانند بدن‏ها افسرده می‏شوند، پس برای شادابی دل‏ها، سخنان زيبای حكمت آميز را بجوييد.

*هنگامی كه از چيزی می‏ترسی، خود را در آن بيفكن، زيرا گاهی ترسيدن از چيزی، از خود آن سخت تر است.

*نه مرگ آنقدر ترسناك است و نه زندگی آنقدر شيرين كه آدمی پای برشرافت خود گذارد.

*احمق ترين خلق كسی است كه خود را عاقل‏ترين خلق بداند.

*عقل تو را كفايت كند كه راه گمراهی را از رستگاری نشانت دهد.

*دو گرسنه‏اند كه هيچگاه سير نشوند: طالب علم و طالب دنيا.

*از نافرمانی خدا در خلوت‏ها بپرهيزيد؛ زيرا همان كه گواه است داوری كند.

*انسان در زير زبان خويش پنهان است.

*پوزش طلبيدن نشان خردمندی است.

*نادانی دردناك ترين دردهاست.

*سه كار شرم برنمی‏دارد: خدمت به مهمان، برخاستن از جا در برابر معلم و گرفتن حق خود.

* با مردم طوری رفتار كنيد كه اگر مرديد بر شما اشك بريزند و اگر زنده مانديد با اشتياق سوی شما آيند.

* زبان تربيت نشده درنده‏ای است كه اگر رهايش كنی می‏گزد.

* هشدار! هشدار! به خدا سوگند چنان پرده پوشی كرده؛ كه پنداری تو را بخشيده است.

* بخشنده باش؛ اما زياده روی نكن، در زندگی حساب‏گر باش؛ اما سخت گير نباش.

*بزرگ‏ترين ترس بی‏خردی است.

* ترسناك‏ترين تنهايی خودپسندی است.

* عيب تو تا آنجا كه روزگار با تو هماهنگ باشد، پنهان است.

* چون دنيا به كسی روی آورد، نيكی‏های ديگران را به او نسبت دهند، و چون از او روی برگرداند خوبی‏های او را نيز بربايد.

*آنكه تو را هشدار دهد، چون كسی است كه مژده داده است.

* اگر بر دشمنت دست يافتی، بخشيدن او را شكرانه پيروزی قرار ده.

*بخشندگی آدمی او را محبوب مخالفانش می‏كند و بخلش او را نزد فرزندانش هم منفور می‏سازد.

* برترين زهد، پنهان داشتن زهد است.

منبع:حج