کد خبر: ۲۰۸۲۶۲۵

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ - ۰۹:۵۴

نشست «رويكردی نو به تفسير قرآن» در قم برگزار شد

گروه انديشه و علم: نشست «رويكردی نو به تفسير قرآن كريم براساس ترتيب نزول»، 28 بهمن ماه در پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی برگزار شد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه قم، در اين نشست حجت‌الاسلام عبدالكريم بهجت‌پور به عنوان نظريه‌پرداز در سخنانی به دفاع از اين نظريه پرداخت و تصريح كرد: ترديدی نيست كه حكمت موجود در نزول آيات و سوره‌ها و اصالتی كه به برخی از مفاهيم دينی داده می‌شود و زمانی كه به پردازش هر مفهوم اختصاص يافته است موجب می‌گردد تا اين مفاهيم همچون حلقه‌هايی از يك زنجيره تربيتی پشت سر يكديگر قرار گيرند به گونه‌ای كه ناديده گرفتن هر حلقه موجب بريده شدن زنجيره و در نتيجه عدم تحقق اهداف تربيتی باشد.
وی ادامه داد: به طور مثال چند مفهوم محوری «احساس فقر به پروردگار»، «احساس ترس و دغدغه از آينده»، «اقدام به استهدای توحيدی از خدای متعال»، «اقبال به قرآن به عنوان منشور هدايت به راه مستقيم» و بالاخره «اقدام عملی به پذيرش برنامه رهايی» را متذكر می‌شوم.
بهجت‌پور بيان كرد: تا انسان احساس نياز به پروردگار نكند و او را تنها آفريدگار هستی و انسان و مربی شايسته تربيت و رشد خود نداند، نوبت به ترس و احساس خطرهايی كه از جانب او بر مردم می‌شود، نمی‌رسد و مردم از هشدارهای او، دغدغه‌مند نمی‌شوند و تا مردم دغدغه آينده را نداشته باشد به دنبال شناخت راه نجات از نامطلوب و رسيدن به وضع مطلوب نمی‌روند.
وی افزود: انسان‌ها تنها هنگامی كه سراغ پروردگار به عنوان تنها معبود و تنها مستعان و تنها هادی حقيقی رفتند و از او جويای راه مستقيمی شدند كه دغدغه آينده را داشته باشند و او را بزگترين صاحب اختيار و مربی ببينند تا از او بخواهند تا آنها را در عرصه زندگی و ارتباطاتشان راهنما باشد، به دنبال اين مقدمات است كه پيگير دستور نامه‌ای برای حركت در راه مستقيم می‌شوند و در اين زمان‌است كه سراغ قرآن به عنوان منشور هدايت به راه مستقيم می‌روند. آن گاه اين قرآن است كه درس اساسی نجات از دغدغه‌ها را به آنان می‌گويد.
وی اظهاركرد:اين اصول منظم و مهندسی شده در پرتو ترتيب نزول سوره‌ها كشف می‌شود.
در سوره علق (مكی 1 ـ آيات 5 ـ 1) شواهد و دلايل شايستگی پروردگار و حق انحصاری او در ربوبيت (تدبير و يا تربيت) بيان می‌شود و پيامبر موظف می‌شود تا اين شايستگی و حق را بر مردم بخواند:
«اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذی خَلَقَ * خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ * الَّذی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یَعْلَمْ»
وی ادامه داد: در سوره مدثر (مكی 4 ـ آيات 3 ـ 1) پيامبر مأمور می‌شود تا مردم را در سايه بيان كبريايی پروردگار از جهنم و سقری كه در انتظار آنان است بترساند:
«يا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ * وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ»
وی افزود: در سوره حمد (مكی 5 ـ آيات 7 ـ 2) خدای متعال از زبان بشر به شناخت رسيده سه ارتباط اساسی را با پروردگار متذكر می‌شود: «إِیَّاكَ نَعْبُدُ ـ عبوديت آن است كه انسان با اختيار خود زير چتر ربوبيت رود) وَ إِیَّاكَ نَسْتَعينُ * اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقيمَ * صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لاَ الضَّالِّينَ»
عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی تصريح كرد: در سوره تكوير (مكی 7 آيات 29 ـ 26) به انسان مستهدی و كسانی كه از خدا طلب كردند تا راه مستقيم را به آنان نمايان سازد قرآن را به عنوان منشور هدايت معرفی می‌نمايد:
«فَأَیْنَ تَذْهَبُونَ * إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِكْرٌ لِلْعالَمينَ * لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ یَسْتَقيمَ * وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ یَشاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمينَ»
وی افزود: براساس اين آيات قرآن تجلی خواست پروردگار برای هدايت انسان‌هايی است كه مايلند در راه مستقيم قرار گيرند.
بهجت پور ادامه داد: در سوره (اعلی مكی 8 / آيات 14 ـ 15) اولين و مهم‌ترين راه‌كار رهايی از شقاوت‌ها و رنج‌های پيش‌رو و مشكلات متوقع توضيح داده می‌شود:
«قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى * وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى» نماز توجه به پيمان‌های انسان با پروردگار و تكرار ميثاق بشر با اوست اين ميثاق عبارت است از ميثاق بندگی و استعانت و طلب هدايت (سوره حمد) و انسان در پرتور ياد كرد شايستگی‌های پروردگار متعال بلكه حق و صاحب اختياری او و شناختی كه از پروردگار يافته و يا می‌تواند مسير بندگی را بپيمايد.
وی بيان كرد: ملاحظه می‌شود كه چگونه اصول و مفاهيم كليدی تحول آفرين در يك نظام ساختاری منظم پشت سر يكديگر قرار می‌گيرند تا انسان را گام به گام به سوی كمال و سعادت رهنمون باشند.
بهجت‌پور تصريح كرد: در ضمن بيان مفاهيم اساسی و اصولی تحول، آيات و حتی سوره‌هايی نازل شده كه در رابطه با تثبيت، تكميل، رفع دغدغه‌ها و پيش آمدها و چالش‌های مربوط به آنهاست به گونه‌ای كه با فقدان اين اصول نوبت به طرح اين مباحث فرعی فراهم نمی‌شود. همين معنا موجب می‌شود تا مفاهيم كليدی و اصلی از فرعی و جزيی بازشناسی شوند به طور مثال خدای متعال در آغاز رسالت پيامبر اكرم او را مأمور ابلاغ و تلاوت ويژگی پروردگار شايسته بر مردم می‌كند، اما در عين حال او را از پيش آمدهای آينده و خطرات پيش‌رو مطلع ساخته و تكليف وی را در برابر آنها معلوم می‌سازد. از آيه 6 تا انتهای سوره علق به اين موضوع اشاره دارد.
وی ادامه داد: در سوره قلم (مكی 2) پيامبر كه دچار تكذيب و مخالفت شديد طبقات اشرافی شده است و به او تهمت جنون زده‌اند را امر به عدم سازش با آنان و تعقيب وظيفه ابلاغ نموده و فرجام اين مخالفت‌ها را گوش‌زد می‌كند. ملاحظه می‌شود كه اين امور اصالت ندارند و تابعی از دعوت رسول مكرّم اسلام در موضوع «قولوا لااله‌الا‌اله تفلحوا» هستند.
اين محقق قرانی عنوان كرد: در سوره مزمل (مكی 3) پيامبر اكرم را برای بر دوش گرفتن رسالت سنگين هشدار به مردم و آيات قرآن آماده می‌سازد و در سوره مدثر اين مرحله از رسالت را اعلام می‌دارد. توجه به واژه تزمّل و تدثّر كه در اول اشاره به روپوش خواب و دوم اشاره به روپوش رسمی لباس است اشعار به اين تفاوت دارد. آن گاه پس از ابلاغ دستور هشدار به مردم در سايه بيان كبريايی پروردگار آيات پس از اين دستور به اصلاح وضعيت و رفتار پيامبر هنگام انذار و نيز خطرات و مخالفت‌های پيش‌رو و ويژگی فرار مشركان از انذارها و نتيجه اين فرارها اشاره می‌كند.
وی افزود: در سوره حمد (مكی 5) باور به نقش‌های خدای متعال بر زندگی بشر و هستی مقدمه اعلام عقايد و خواست‌های انسان قرار می‌گيرد.
وی ادامه داد: در سوره مسد اذیّت و آزار پيامبر از سوی عمويش ابولهب و همسرش كه چالش بزرگ و آزار دهنده حضرت است موضوع توجه است.
اين محقق حوزوی بيان كرد: در سوره تكوير (مكی 7) ابتدا به نقش رفتار و عمل انسان (جوانحی و جوارحی) در قيامت اشاره می‌كند و سپس ضمن توضيحی از الهی بودن قرآن به نقش قرآن در هدايت پرداخته شده است در واقع اين بحث‌ها مقدمه‌ای برای انگيزش مردم در توجه به قرآن است.
وی افزود: در سوره اعلی (مكی 8) ابتدای سوره با رفع دلواپسی‌های پيامبر در زمينه حفظ قرآن، وی را مأمور تذكر به آيات كرده و اولين دستور را بيان راه رستگاری قرار می‌دهد راهی كه نه تنها در قرآن كه در ديگر صحف انبياء مورد توجه بوده است.
وی در خاتمه تصريح كرد: ملاحظه می‌شود كه چگونه ممكن است برخی از آيات در راستای تكميل مفاهيم كليدی قرآن قرار گيرند.
وی افزود: به هر حال شناخت اين مجموعه منظم و نظام واره تحول، از رسالت‌های تفسير نگاری به ترتيب نزول طبيعی سوره‌ها است.
يادآوری می شود در اين نشست حجت الاسلام منذرحكيم، نكونام و غروی به بيان نقاط ضعف و قوت اين نظريه پرداختند.
گزارش تكميلی اين نشست ارسال خواهد شد.