کد خبر: ۲۵۲۱۲۴۵

تاریخ: ۳۱ فروردين ۱۳۹۲ - ۱۱:۵۴

فهرست‌نويسی 36هزار عنوان منبع الكترونيك در مركز اطلاعات و مدارك اسلامی

مسئول كتابخانه ديجيتال مركز طلاعات و مدارك اسلامی گفت: تاكنون حدود 36 هزار عنوان منابع الكترونيكی اعم از كتب، مقالات و پايان‌نامه در كتابخانه ديجيتالی مركز اطلاعات و مدارك اسلامی جمع‌آوری و فهرست‌نويسی شده است.

سيدمالك طباطبايی، مسئول كتابخانه ديجيتال مركز اطلاعات و مدارك اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار افتخاری خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) گفت: از اين تعداد حدود 26 هزار و 460 عنوان كتاب، سه هزار و 553 عنوان مقاله و پنج هزار و 974 عنوان پايان‌نامه است كه جهت ارائه به دوستداران علم دانش فهرست‌نويسی توصيفی و تحليلی – موضوعی شده كه در حال حاضر در نرم‌افزار كتابخانه ديجيتالی فراهم است و قابل دسترسی است و در آينده انشاءالله با افزودن منابع بيشتری اطلاعات كتابخانه غنی‌تر خواهد شد.
وی در تشريح زمينه‌های تشكيل كتابخانه ديجيتالی در اين مركز، گفت: مسئله اصلی را می‌توان مشكل كتابخانه‌های سنتی در برآورده ساختن نيازهای كاربران و اداره مجموعه خود دانست كه از جمله آنها می‌توان به موارد چون ناتوانی در تهيه و خريد منابع جديد، ضعف حفاظت و نگهداری منابع قبلی، عدم سرعت عمل در پردازش، آماده‌سازی و اشاعه اطلاعات و ناكارآمدی و ايجاد ارتباط با ساير مراكز.
طباطبايی ادامه داد: مورد ديگر مزايايی است كه كتابخانه ديجيتالی در قبال نيازهای كاربران و جامعه اطلاعاتی ارائه می‌دهد كه آنها موجب عدم نياز به تهيه و خريد چند نسخه از منبع، عدم وجود امكان آسيب‌هايی مثل خط خوردگی، مفقود شدن و مشكلات صحافی، دسترسی آسان به محتوای مواد ديجيتال، امكان دسترسی به محتوای مواد ساير كتابخانه‌ها يا مراكز ديجيتالی، دسترش شبكه‌های امانت بين كتابخانه‌ای و اشتراك منابع، كاهش زمان نشر، در نتيجه كاهش زمان اشاعه اطلاعات و ايفای نقش بارز در حفظ آثار فولكلور و ميراث فرهنگی اقوام مختلف است.
وی عنوان كرد: برای كتابخانه‌های ديجيتالی در عصر حاضر ويژگی‌های زيادی را می‌توان نام برد از جمله اينكه دسترسی از راه دور به منابع آن به سادگی امكان‌پذير می‌كند، از امكانات بسيار قوی و وسيع جستجو و مرور(Browsing) بهره می‌گيرد، اساس و پايه‌ای برای خدمات دارای ارزش افزوده محسوب می‌شود، منابع ديجيتالی خارج از حوزه مديريتی و محيط خود را نيز در بر می‌گيرد، تمام فرايند و خدماتی كه اساس و پايه هر كتابخانه‌ای است را شامل می‌شود، نگرشی به كل منابع كتابخانه دارند و شكل و قالب آن اطلاعات را در نظر می‌گيرد.
طباطبايی ادامه داد: به جوامع يا حوزه‌های خاصی از استفاده‌كنندگان خدمت می‌كنند(مانند آنچه كه اكنون كتابخانه‌های سنتی انجام می‌دهند). با اين تفاوت كه اين جوامع ممكن است در شبكه اينترنت پراكنده باشند، فراهم آوردن امكانات متعدد دسترسی سريع و كارآمد به اطلاعات، در اختيار داشتن مالكيت و كنترل منابع (برخی از آنها ممكن است خريداری شوند. منابعی را در بر می گيرد كه ممكن است از هيچ راه ديگری امكان دسترسی به آنها وجود نداشته باشد. طيف كاملی از عملگرهای جستجو، امكان مرور واژه‌های جستجو، غنی سازی ركوردها با كنترل واژگان، امكان اصلاح جستجوهای اوليه را فراهم می‌كند.
اين مقام مسئول در ادامه بيان كرد: اما در اين زمينه بايد افق‌های پيش روی كتابخانه ديجيتالی را هم مورد بحث قرار داد كه عبارتند از: تغيير روابط از غير كنشی به كنشی، عرضه محوری به جای تقاضا محوری، ارتباط از انسان به انسان صرف كه انسان با ماشين و بالعكس تغيير می‌كند، انتقال پيام جای خود را به پردازش اطلاعات می‌دهد و تك رسانه‌ای‌ها به چند رسانه‌ای فعال تبديل شده‌اند.
وی در پاسخ به اين پرسش كه «چه فعاليت‌های جديدی در زمينه تقويت كتابخانه ديجيتالی مركز صورت گرفته است؟» گفت: فهرست‌نويسی منابع الكترونيكی براساس فصل نهم قواعد فهرست‌نويسی انگلو - امريكن در اين مركز و آموزش كارشناسان بر همين اساس يكی از فعاليت‌های اين گروه بوده است كه در پی آن فهرست‌نويسی منابع كتابخانه ديجيتالی مركز با همين استاندارد آغاز شد. كار جديد ديگری كه در كتابخانه ديجيتالی مركز انجام شد، استفاده از اصطلاح‌نامه‌های تدوين شده مركز برای توصيف محتوای موضوعی اشيای محتوايی كتابخانه ديجيتالی است. چون اصطلاحات در قالبى نظام‏مند، طبقه‏‌بندى شده كه به ساختار واحدی جهت استفاده در فهرست‌نويسی قرار می‌گيرد.
طباطبايی ادامه داد: از جمله كارهای انجام شده ارائه پايان‌نامه‌های مراكز مهم حوزوی كشور از جمله حوزه علميه قم، حوزه علميه مشهد، مؤسسه امام خمينی(ره)، جامعة المصطفی(ص) العالميه و مراكز ديگری كه در زمينه علوم و معارف حوزوی فعاليت دارند، در كتابخانه ديجيتالی با عنوان پايگاه پايان‌نامه‌های حوزوی است كه فهرست‌نويسی شده همراه با چكيده و بعضی از موارد 20 صفحه‌ای از هر پايان‌نامه آورده شده كه امكان جستجو براساس موضوع، عنوان و شخص پديدآور است.
وی بيان كرد: فهرست‌نويسی كتاب‌های منتشره بوستان كتاب دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم، آثار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و كتاب‌های ره‌توشه راهيان نور آثار منتشره اداره اطلاع‌رسانی و تبليغ نوين معاونت فرهنگی و تبليغی دفتر تبليغات اسلامی در كتابخانه از فعاليت‌های ديگر ما در اين واحد است. علاوه‌بر اين برای هر يك از آنها پايگاهی مجزا در سايت مركز قرار داده شده كه به راحتی قابل دسترسی است.
مسئول كتابخانه ديجيتالی مركز اطلاعات و مدارك اسلامی در پاسخ به اين پرسش كه «با مؤسسات علمی پژوهشی ديگری كه در اين زمينه فعاليت دارند همكاری می‌كنيد؟»، افزود: شعبات ديگر دفتر تبليغات اسلامی در مشهد و اصفهان و حتی مراكز ديگر مانند مركز اسناد آستان قدس رضوی، مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبيان، سازمان كتابخانه‌ها، موزه‌ها، مؤسسه تحقيقات و نشر معارف اهل بيت(ع) اصفهان، مؤسسه دارالحديث و چند مركز ديگر از شيوه مركز اطلاعات و مدارك اسلامی الگو گرفتند و توسط كارشناسان اين مركز آموزش ديدند كه در حال حاضر آنها نيز از اين روش استفاده می‌كنند.
وی ادامه داد: همچنين فعاليت‌ها و محصولات اين مركز می‌تواند به عنوان الگوی مناسبی برای زمينه‌های مرتبط در علوم كتابداری و اطلاع‌رسانی در ايران مورد استفاده قرار گيرد. ساختار، رويكردها و فرايندهای اين مركز برای توليد و تهيه ابزارهای استاندارد و سيستم‌های اطلاعاتی می‌تواند مورد توجه اشخاص حقيقی و حقوقی حرفه‌ای در حوزه مديريت اطلاعات و مديريت فناوری اطلاعات در كشور باشد.
طباطبايی در تشريح منابع موجود در كتابخانه ديجيتالی اين مركز، افزود: منابع موجود در كتابخانه دارای موضوعات مختلف اسلامی مانند اخلاق اسلامی، اصول فقه، حقوق، حديث، كلام و فرق، رجال، علوم قرآنی، تفسير، مسائل جديد كلامی، تاريخ، منطق، سياست، عرفان، فلسفه و اهل بيت(ع) و ... است.