کد خبر: ۲۵۲۲۸۴۷

تاریخ: ۰۳ ارديبهشت ۱۳۹۲ - ۰۹:۴۶

وفور مضامين اجتماعی در قرآن؛ عامل تعدد حركت‌های اجتماعی در جوامع اسلامی

گروه انديشه: با مطالعه تاريخ جهان در می‌يابيم كه بيشترين حركت‌های اجتماعی و انقلاب‌ها در جوامع اسلامی ايجاد شده و علت اين امر وفور آيات جهاد و آيات اجتماعی قرآن و مضامينی است كه بر وظيفه انسان در اجتماع و ايفای نقش او تأكيد می‌كنند.

حجت‌الاسلام و المسلمين قادر فاضلی، مدرس حوزه و دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، ضمن تأكيد بر نقش هدايت‌گرانه افراد فعال قرآنی در عرصه‌های اجتماعی و سياسی، اظهار كرد: افرادی كه در خدمت قرآن كريم هستند، مواد خام و اوليه خود را در همه عرصه‌ها، از عرصه‌های معرفتی و عرفانی گرفته تا عرصه‌های اجتماعی و سياسی، از قرآن كريم می‌گيرند و به همين جهت به هر مقدار كه در هر جامعه اسلامی، فرهنگ قرآنی فعال باشد، در آن جامعه به همان مقدار شاهد نقش‌پذيری جامعه و تغيير و تحولات مثبت هستيم.
فاضلی با اشاره به نمود اين امر در عرصه معرفت و عرفان و درخشش عرفان اسلامی بر فراز همه مكاتب عرفانی به واسطه ابتناء آن بر قرآن، افزود: همين برتری را در مباحث سياسی و اجتماعی نيز می‌توان ديد و اگر انسان تاريخ جهان را مطالعه كند، می‌بيند كه بيشترين حركت‌های اجتماعی و انقلاب‌ها در جوامع اسلامی ايجاد شده است.
وی علت اين امر را وفور آيات جهاد و آيات اجتماعی قرآن دانست و بيان كرد: مضامينی كه بر وظيفه انسان در اجتماع و ايفای نقش او تأكيد می‌كنند، به قدری در قرآن كريم زياد است كه تا فضايی ايجاد می‌شود و علما می‌توانند قرآن كريم را از ديد اجتماعی و انقلابی تفسير و تبيين كنند، می‌بينيم كه خود به خود حزب‌ها و گروه‌های انقلابی و سياسی ايجاد می‌شود و تحولات اجتماعی به وجود می‌آيد. انقلاب اسلامی خود ما يكی از همين معلولات رشد نگاه سياسی برآمده از قرآن كريم در جامعه است.
فاضلی با بيان اين كه وقتی مردم با آيات اجتماعی و انقلابی قرآن بيشتر آشنا می‌شوند، خود به خود بستر انقلاب و فعاليت‌های سياسی قرآنی ايجاد می‌شود، اظهار كرد: اين حركت‌ها گاه به صورت مقطعی، گاه به صورت موضعی و گاه به صورت كلی و كشوری روی می‌دهد.
وی ادامه داد: ما اگر جوامع اسلامی در طول تاريخ را مورد مطالعه قرار دهيم، خصوصاً در ايران خود ما و حتی مناطق مختلف آن و در ميان قوميت‌های مختلف جامعه ايرانی، می‌بينيم كه هيچ قرنی نگذشته است كه مبارزات سياسی نبوده است. علت اصلی اين حركت‌ها هم همين آيات قرآن است كه در تفسير آن‌ها احاديث پيامبر اكرم(ص) و ائمه اطهار(ع) نيز نقش ايفا می‌كند.
اين مدرس حوزه و دانشگاه با اشاره به پژوهشی كه درباره آيات سياسی قرآن انجام داده است، گفت: در پژوهشی كه من انجام دادم، بيش از هزار و 200 آيه را از قرآن كريم استخراج كردم كه بار سياسی دارند. البته همه آن‌ها در جامعه ما با اين ديد تفسير نمی‌شوند؛ اما حتی اگر 10 درصد اين آيات، يعنی 120 آيه از آيات قرآن و نگاهی كه به امور سياسی و اجتماعی دارند، در جامعه رواج پيدا كند، می‌تواند همه ابعاد جامعه را در بر بگيرد؛ فلذا همچنان كه گفته شد، وقتی كه آموزه‌های قرآن كريم در جامعه گسترش پيدا می‌كند، جامعه سياسی و انقلابی بار می‌آيد.
فاضلی قرآن كريم را اساساً كتاب انقلاب خواند و در همين راستا به شعری از مرحوم اقبال لاهوری و نكته‌ای از استاد شهيد مطهری اشاره كرد و گفت: مرحوم اقبال گفته‌اند: «نقش قرآن چون كه در عالم نشست، نقشه‌های كاهنان و پاپان شكست/ فاش گويم آن چه در دل مضمر است، اين كتابی نيست چيز ديگر است/ چون كه در جان رفت جان ديگر شود، جان كه ديگر شد جهان ديگر شود» و مرحوم شهيد مطهری با توجه به همين شعر اقبال، انقلاب را دگرگونی معنا نمی‌كند و می‌گويد كه انقلاب به معنای ديگر شدن است و نه دگرگونه شدن.
وی در توضيح اين مطلب افزود: در دگرگونی، گونه شیء عوض می‌شود، اما ذات همان ذات باقی می‌ماند و عده‌ای می‌روند و عده ديگری جای آن‌ها را می‌گيرند؛ اين انقلاب نيست و دگرگونی است. اما انقلاب به معنای واقعی وقتی است كه اصولاً چارچوب و افكار و شيوه زندگی عوض شود و در اين‌جاست كه می‌توان گفت انقلاب شده و امور ديگر شده‌اند.
اين محقق و پژوهشگر با اشاره به كتاب «نهضت‌های اسلامی در صد ساله اخير» اثر مرحوم استاد شهيد مطهری بيان كرد: اگر شما اين كتاب را بخوانيد، می‌بينيد كه در آن از عده‌ای از شخصيت‌ها نام برده شده و شهيد مطهری نقش آنان را در عرصه سياسی متذكر شده‌اند كه اين افراد عموماً افراد قرآنی بوده‌اند؛ يعنی يا مدرس قرآنند يا روحانی‌اند كه در محضر قرآن بوده‌اند. خود قيام عليه رژيم گذشته و شخصيت‌های تأثيرگذار در آن و همچنين در طی سال‌های بعد از انقلاب اسلامی و به ويژه در دوران دفاع مقدس نيز می‌توان تأثيرگذاری قرآن را ديد. در ساير جوامع اسلامی هم چه از 60 سال پيش كه در فلسطين و لبنان شخصيت‌های انقلابی و متأثر از قرآن حركت‌هايی را شكل داده‌اند و چه در دوران حاضر كه نظام‌های كشورهای منطقه در حال تغيير و تحول است، در همه اين موارد می‌توان بی‌هيچ زحمتی تأثير قرآن و تعاليم آن را ديد.