کد خبر: ۲۵۴۳۴۹۴

تاریخ: ۱۷ خرداد ۱۳۹۲ - ۰۹:۴۶

راهكارهای تفكر اسلامی برای مقابله با عرفان‌های كاذب/36

استفاده از ظرفيت ادعيه و مناجات؛ از راهكارهای مقابله با عرفان‌های كاذب

گروه انديشه: يكی از راهكارهای مقابله با عرفان‌های كاذب و جريان‌های معنوی نوظهور، توجه دادن به دعاها و مناجات‌هايی است كه در متون اسلامی و به خصوص شيعی آمده است و می‌توان با شرح آن‌ها با زبان عرفانی قابل فهم برای مخاطب عام، اين مخاطب را به مضامين موجود در آن‌ها جذب كرد.

محمد فنايی اشكوری، عضو هيئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره)، در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، درباره راهكارهای قابل ارائه از سوی عرفان و معنويت اسلامی برای مقابله با عرفان‌های كاذب، عنوان كرد: يك اقدام در اين زمينه و برای مقابله با اين عرفان‌ها و جريان‌های معنوی نوظهور می‌تواند توجه دادن به دعاها و مناجات‌هايی باشد كه در متون اسلامی و به خصوص شيعی آمده است.
فنائی اشكوری گفت: اگر ما برای مثال دعای كميل، دعای شعبانيه، دعای عرفه، دعای افتتاح، دعای ابوحمزه ثمالی و چنين ادعيه‌ای را نه با زبان عرفانی تخصصی قابل فهم برای خودمان، بلكه با زبان قابل فهم و جذاب برای مخاطب عام، زبانی كه محتوا و عمق معانی را از دست ندهد، اما در عين حال گويا و رسا و تأثيرگذار باشد، توضيح و شرح دهيم، می‌تواند بسيار مؤثر باشد. اين گامی است كه ما بايد در اين زمينه برداريم و خود من اين كار را در مورد دعای كميل كرده‌ام و شرحی با عنوان «نيايش عارفان» نوشته‌ام؛ با اين هدف كه امكان استفاده بهينه را از اين دعا برای عموم مخاطبان فراهم كرده باشم.
وی افزود: اكثر كسانی كه دعای كميل را هر شب جمعه می‌خوانند ارتباط و آشنايی چندانی با مضامين و محتوای آن دعا ندارند؛ دعا را يك نفر با صوت و لحنی قشنگ و زيبا می‌خواند و بقيه هم گوش می‌دهند اما فقط با خواندن متن عربی آن دعا آن تأثير معنوی‌ای كه بايد از قرائت اين دعای بسيار مهم و دعای سراسر عرفانی به دست بياوريم، در عمل استفاده نمی‌شود.
فنايی اشكوری با اشاره به غلبه جنبه‌های عاميانه خواندن و استفاده از ادعيه، بيان كرد: معمولاً افراد برای رفع حاجات و شفای بيماران و يا كسب ثواب ادعيه را می‌خوانند، بنابراين معمولاً بحث اين نيست كه ما با خواندن اين دعا به يك معرفت دست پيدا كنيم و ارتباطمان با خدا ارتقا كند و جلا و شكوفايی روحی پيدا كنيم. همه اين‌ها در صورتی خواهد بود كه از مضامين و تعابيری كه در اين ادعيه به كار رفته و معانی آن‌ها آگاه باشيم و بدانيم كه چه می‌گوييم و فقط به قرائت تعدادی كلمات عربی نپردازيم.
عضو هيئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) اضافه كرد: بدون آگاهی از معنا ما بهره‌ای از اين ادعيه نمی‌بريم. معرفت گام بسيار بزرگی است و ما اگر توجه به معنا داشته باشيم قدم بزرگی برداشته‌ايم. آن چه نيز در كنار اين معرفت بايد وجود داشته باشد، توجه و مراقبه درونی و تربيت نفس است كه بُعد ديگری از قضيه را تشكيل می‌دهد، اما آن چه مشخص است اين است كه ادعيه و مناجات‌هايی كه ما داريم ظرفيت قابل توجه معنويت اسلامی هستند.
فنايی اشكوری در مورد شرح‌هايی كه گاه بر اين ادعيه نوشته شده است، بيان كرد: آن چه كه من ديده‌ام، اين است كه اغلب اين شرح‌ها به زبانی تخصصی بوده است كه مناسب مخاطب عام امروزی نيست و اين مخاطب خيلی با آن ارتباط برقرار نمی‌كند؛ اما اگر اين مضامين و معارفی كه در ادعيه هست به يك زبان متناسب و قابل فهم ارائه شود، بسيار جذاب خواهد بود و همان كسانی هم كه نسبتی با اين فضاها ندارند ولی علايق دينی دارند، اگر با شيرينی اين ادعيه و حقايقی كه در اين ادعيه بيان شده آشنا شوند و ما بتوانيم آن‌ها را آشنا كنيم، مجذوب خواهند شد؛ چرا كه نيايش با خدواند چيزی فطری و در درون همه انسان‌هاست.
وی افزود: ما ايرانی‌ها از شعرهای حافظ لذت می‌بريم برای اين كه هم بيان زيباست و هم محتوا جذاب است، اگر همين شعر حافظ را برای يك عرب بخوانيد او نه از زيبايی لفظی آن بهره‌ای می‌برد و نه از معنای آن چيزی می‌فهمد و همين شعر برای او ملال‌آور خواهد بود؛ منتها اگر گفته باشند كه خواندن آن شعر برای او ثواب دارد ممكن است درعين حالی كه هيچ بهره درونی از آن نمی‌برد، اين اشعار را بياموزد و بخواند. مخاطبان ايرانی نيز در مقابل ادعيه‌ای كه به زبان عربی هستند عموماً چنين وضعی دارند و نه زيبايی لفظ را درك می‌كنند و نه زيبايی معنا را و فقط به دليل ثواب و برآورده شدن حاجات و به اميد اين كه از نتايج برشمرده شده برای آن دعا بهره‌مند شوند آن را می‌خوانند، اما وقتی ما مضمون و محتوای اين ادعيه را اصالت دهيم و توجه را به سمت آن جلب كنيم قضيه كاملاً متفاوت خواهد بود و حلاوت اين دعا را فرد احساس خواهد كرد.
اين محقق و پژوهشگر عرفان با آسيب شرح ادعيه نيز گفت: يكی از آسيب‌ها می‌تواند اين باشد كه ما دچار تكرار و كليشه در اين زمينه شويم كه راهكار آن هم اين است كه بايد روز به روز خود ما به درك عميقتری از تعاليم و آموزه‌های موجود در اين ادعيه برسيم و متوقف نشويم و متوجه اين باشيم كه در كلمات معصومين(ع) هم همچون قرآن، ظرفيتی بی‌نهايت وجود دارد و اين گونه نيست كه با درجه‌ای از فهم كار به پايان برسد و حق مطلب ادا شده باشد و ديگر نتوان از ظرفيت تازه‌ای سخن گفت.