کد خبر: ۲۵۵۴۹۰۲

تاریخ: ۱۱ تير ۱۳۹۲ - ۰۸:۲۲

نقد و بررسی قرآن‌پژوهی مستشرقين/7

توجه مستشرقان به منابع شيعی در سال‌های اخير بيشتر شده است

گروه انديشه: به بركت تلاش‌هايی كه عالمان شيعه داشتند و آثاری كه منتشر كرده‌اند، توجه مستشرقان در سال‌های اخير را به خودشان جلب كردند و مطالعات آنها به حوزه معارف شيعی معطوف شده است؛ برخی از مستشرقان واقعاً بی‌غرض كار می‌كنند و به دنبال كشف و پردازش يك مطالب علمی هستند.

محمدرضا ستوده نيا، مدير گروه علوم قرآن و حديث دانشگاه اصفهان و داور بين‌المللی مسابقات قرآن در گفت‌وگو با خبرگزاری بين المللی قرآن(ايكنا) به بررسی مطالعات جديد مستشرقان پرداخت و در اين رابطه عنوان كرد: با بررسی و مطالعه كارهای تحقيقاتی و پژوهش‌های مستشرقان معاصر ما به اين نتيجه دست می‌يابيم كه در حال حاضر مستشرقان در ابعاد مختلف شئونات مسلمين و همچنين قرآن كريم و سنت نبوی در حال مطالعه هستند و اين مطلبی است كه از ديرباز انجام شده است.
وی افزود: در دوره معاصر و مخصوصا در چند سال اخير می‌بينيم كه جهت‌گيری‌های خاصی دارد ايجاد می‌شود و مستشرقان در حال آشنايی بيشتر با معارف اسلامی و اعتقادات فرق اسلامی هستند؛ مثلاً در دوره پيشين ما می‌بينيم كه مستشرقان بيشتر در مطالعات خودشان بر منابع اهل سنت متمركز بوده‌اند، يعنی وقتی می‌خواستند اسلام‌شناسی بكنند، تنها منابع اهل سنت نظير تفاسير مهم اهل سنت و مجامع اهل سنت را مطالعه می‌كردند.
مديرگروه علوم قرآن و حديث دانشگاه اصفهان در ادامه گفت: در عين حال در اين سال‌های اخير می‌بينيم كه بركت تلاش‌هايی كه عالمان شيعه داشتند و آثاری كه از خودشان منتشر كردند، توجه مستشرقان را به خودشان جلب كردند و اكنون يك سری مطالعاتی در حوزه معارف شيعی در حال انجام است كه اميدواريم اين مطالعات به ثمر بنشيند و البته بايد به صورت مناسبی پالايش شود. برخی از اين مستشرقان واقعاً بی‌غرض كار می‌كنند و به دنبال اين هستند كه يك مطلب علمی را كشف و پردازش بكنند.
ستوده‌نيا گفت: اما به هر حال برخی هم ممكن است كه با غرض و با پيش‌فرض‌های منفی به مطالعه معارف اسلامی خصوصاً معارف فرق و مذاهب و معارف شيعه بپردازند. اين است كه به هر حال ما می‌بينيم هر چند وقت يكبار مقالات متعددی به زبان خارجی و همچنين به زبان عربی منتشر می‌شود و اين نشان می‌دهد كه اين مطالعات باعث شده است كه معارف اهل بيت(ع) توسعه پيدا كند و جلب توجه كند.
وی اضافه كرد: جالب اين است كه ما از زمان علامه طباطبائی(ره) ديديم مستشرقانی می‌آيند و با نامه‌نگاری‌هايی كه با ايشان يا حتی با بعضی از مراجع ديگر داشتند، اظهار تمايل به اسلام كردند يا حتی شيعه شدند. اين نقطه عطفی است و اميدواريم كه انشاء الله در سال‌های نزديك ببينيم كه مطالعات مستشرقان به گونه‌ای جهت داده بشود كه خدمتی به اسلام و مسلمين باشد.
داور بين‌المللی مسابقات قرآن در ادامه تاكيد كرد: در اين جهت حوزه‌ها، دانشگاه‌ها و عالمان ما بايد اين جهت را به مستشرقان بدهند كه اين طور نباشد كه منحصر در منابع اهل سنت باقی بمانند و برخی از احاديث جعلی يا مشكلاتی كه در منابع و روايات كهن است، سبب شود كه مستشرقان نسبت به اسلام بدبين باشند، چون آن‌ها مبنای خود را بر همان احاديث ناصحيح و باورهای غلط گذاشته‌اند و فكر كرده‌اند كه فرهنگ اسلامی را همين احاديث مجعول تشكيل می‌دهد و در نتيجه نسبت به اسلام تهاجم داشتند و اگر ما بتوانيم اين نقطه‌ منفی و اين لكه را از افكار اين‌ها بزداييم و با نشان دادن معارف حقيقی اسلامی خصوصا از بُعد شيعه، فكر می‌كنم بتوانيم خدمت بزرگی بكنيم.
وی در ادامه افزود: يكی ديگر از جنبه‌هايی كه مستشرقان مطالعات خود را بر آن متمركز كرده‌اند و جنبه نوينی هم دارد، ابعاد لفظی قرآن كريم است كه تقريباً پژوهش های كاملاً نوينی را ارائه داه‌اند، البته ما می‌دانيم در حدود چهل، پنجاه سال پيش چند نفر از مستشرقان در بخش ابعاد لفظی قرآن به‌خصوص بُعد تلاوت و تفهيم صوت قرآن كار كردند، هرچند كه كارهای ناقصی بود، اما در سال 1985 دكتر كريستين نلتسون پايان‌نامه دكتری خود را بر اينكه تلاوت قرآن و اثر آن و چرا تلاوت قرآن باعث می‌شود تحول در مسلمين ايجاد بشود و در مردم با يك تلاوت مثلا عبدالباسط در آفريقای جنوبی، 90 و اندی نفر مسلمان بشوند يا اين چه عاملی است كه با تلاوت آيات قرآن در خطبه‌ جمعه سيدقطب چند نفر مسيحی بيايند و تمايل به اسلام پيدا بكنند.
ستود‌ه‌نيا افزود: چطور ممكن است تلاوت قرآن اين‌گونه و با اين سرعت تحول ايجاد ‌كند و لذا ايشان اين كار را در مصر انجام داده‌ و از دانشگاه بركلی كاليفرنيا بورسيه مصر را گرفت و در آنجا پايان‌نامه دكتری خود را نوشت و جالب اين است كه كتابی تدوين كرد تحت عنوان «هنر قرائت قرآن» كه انصافا كتاب بسيار پرمحتوايی است. ايشان هم در زمينه‌های آواشناسی، زبان‌شناسی و موسيقی قرآن كار كرده‌ است و يك كار خيلی خوبی در اين زمينه است كه بعد از دفاع دكتری ايشان چاپ رسيد.
وی گفت: من هم اين كتاب را در سال 2000 در لندن مطالعه كردم و الحمد الله خدا توفيق داد كه با كمك همكاران اين اثر ارزشمند ترجمه شد و تحقيقات هم بر آن اضافه شد و می‌توانيم بگوييم تقريبا جزء جديدترين كارهايی است كه در زمينه استشراق و مستشرقين در حوزه قرآن كريم انجام شده است.