کد خبر: ۲۵۶۸۶۲۵

تاریخ: ۰۷ مرداد ۱۳۹۲ - ۱۳:۲۰

افزايش شايستگی انسان و شمول در عنايات حق تعالی؛ از آثار دعا

گروه انديشه: دعا سبب افزايش قابلیّت و شايستگى انسان مى‌شود؛ توبه كه يكى از شرايط قبولى دعا است، قابليت بيشترى‏ براى لطف پروردگار مى‏يابد و مشمول عنايت تازه‏‌اى مى‌‏شود، زيرا خداوند مقدّر كرده آنان‌كه شايسته‌ترند، بهره بيشترى از لطف و عنايت او داشته باشند.

در تعاليم اسلامی به دعا توجّه ويژه‌ای شده است، ولى با اين حال برخی از ناآشنايان به فلسفه و اسرار دعا، به اين واقعيت ممدوح خرده‌گيری می‌كنند و در اين‌باره می‌گويند: دعا با روح رضا و تسليم در برابر اراده خداوند نمی‌سازد، ما بايد تسليم اراده او باشيم و هر چه او می‌پسندد، همان را بپسنديم و دعا يكى از عوامل تخدير و كند شدن چرخ‌هاى فعالیّت و تلاش و كوشش‏ است؛ چرا كه مردم اين امور را رها مى‏كنند و به سراغ دعا مى‌روند!
اضافه بر همه اينها، ما چگونه مى‌توانيم با دعا مقدّرات الهى را تغيير دهيم؟ اگر در علم خدا مقدّر شده حادثه‌‏اى رخ دهد، با دعاى ما تغيير نمی‌كند و اگر مقدّر‌شده كه امری واقع نشود، با دعاى ما نيز واقع نمى‌شود؛ اين ديدگاه به تعبير ساده بيان‌گر اين است كه دعا نوعى دخالت در كار خداست و او هر چه مصلحت است، انجام می‌دهد و نيازى به دعاى ما نيست؟!
ولى اگر مفهوم واقعى دعا و فلسفه نيايش روشن شود جایى براى اين گفت‌و‌گوها باقى نمی‌ماند؛ مفهوم صحيح دعا اين است كه ما منتهاى تلاش و كوشش خود را انجام دهيم و آنچه را از توان ما بيرون است، به لطف خدا بسپاريم و با دعا حلّ مشكل را از او بخواهيم و به مضمون «أَمَّنْ یُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَكْشِفُ السُّوءَ»، به هنگام اضطرار و عقيم ماندن تلاش‌ها و كوشش‌ها به در خانه خدا برويم و دست به دعا برداريم، به همين دليل در روايات اسلامى تصريح شده است آنهایى كه بر اثر تنبلى و كوتاهى و ندانم‌كارى گرفتار محروميت می‌شوند، دعايشان مستجاب نخواهد شد. جوان تنبلى كه تن به كار نمی‌دهد، دعايش درباره وسعت روزى به اجابت نمی‌رسد و همچنين طلبكارى كه مقدار قابل توجّهى از مال و ثروت خود را به كسى داده و شاهد و سندى نگرفته و شخص بدهكار انكار كرده است، دعاى او در اين زمينه مستجاب نيست! خلاصه اين‌كه ندانم كارى‌‏ها و تنبلى‌‏ها با دعا حل نخواهد شد. با توجّه به اين نكته دعا نه تنها عامل تخدير نيست، بلكه عامل حركت و تلاش تا آخرين حدّ توان است.
امّا اين‌كه گفته مى‌‏شود دعا مقدّرات الهى را تغيير نمى‌‏دهد، پاسخش روشن است. دعا سبب افزايش قابلیّت و شايستگى انسان مى‌شود. زيرا به در خانه خدا مى‌‏رود، دل و جان خود را به نور معرفت او صفا مى‌‏بخشد، از گناه خود توبه می‌‏كند و با توبه كه يكى از شرايط قبولى دعا است، قابليت بيشترى‏ براى لطف پروردگار می‌يابد و مشمول عنايت تازه‏اى مى‌‏شود، زيرا خداوند مقدّر كرده آنان‌كه شايسته‌ترند، بهره بيشترى از لطف و عنايت او داشته باشند.
به تعبير ديگر، خداوند نعمت‌ها و بركاتى دارد كه شامل حال بندگانش می‌شود، اما مشروط به شرايطى است. يكى از شرايط آن است كه به در خانه او بروند و دست به دعا بردارند و روح خود را پاك كنند و به او نزديك شوند، بنابراين، در پرتو دعا، شرايط رحمت الهى حاصل مى‌‏شود و باران لطف او ريزش مى‌كند.
از آنچه گفته شد، پاسخ اين ايراد كه دعا با روح تسليم و رضا سازگار نيست، نيز روشن مى‌‏شود؛ چرا كه دعا تأكيدى است بر تسليم و رضا؛ چون خدا می‌خواهد از طريق دعا بندگانش به او نزديك شوند و در پرتو قرب به ذات پاك او مشمول بركات و رحمت و عنايت بيشترى گردند و به همين دليل بارها و بارها در آيات و روايات دعوت به دعا شده است.
كوتاه سخن اين‌كه دعا آثار تربيتى فراوانى در انسان دارد، روح و جان او را مى‌سازد و زنگار جهان مادّه را از او دور می‌كند، او را به ذات پاك خدا، به نيكى‌‏ها و پاكى‌‏ها و صفات برجسته انسانى نزديك مى‌سازد و راهى است براى كسب قابلیّت بيشتر براى تحصيل سهم افزون‌ترى از فيض بى‌‏پايان پروردگار! آيا رسيدن به اين آثار برای فلسفه دعا و حاجت طلبی كفايت نمی‌كند؟
سجاد رضايی