کد خبر: ۲۵۹۴۶۳۶

تاریخ: ۰۲ مهر ۱۳۹۲ - ۲۰:۰۰

بسياری از دايرة‌المعارف‌های مستشرقان تعصب‌آميز و مغرضانه است

گروه حوزه‎های علميه: حجت‎الاسلام والمسلمين رضايی اصفهانی، به تشريح ويژگی‎های دايرة‌المعارف‌نويسی قرآنی اشاره و تصريح كرد: دايرة‌المعارف‌نويسی بايد بدون غرض‌ورزی و تعصب نوشته شود ولی بسياری از نوشته‌های مستشرقان آلوده به غرض و تعصب است.

حجت‌‎الاسلام والمسلمين محمدعلی رضايی اصفهانی، قرآن‌پژوه و عضو هيئت علمی جامعة المصطفی (ص) در گفت‎وگو با خبرگزاری بين‎المللی قرآن(ايكنا) با اشاره به تلاش‎های خاورشناسان در زمينه فهم و ارايه الگوهای فكری خود در زمينه قرآن گفت: يكی از مهمترين كارهايی كه مستشرقان در زمينه قرآن‌پژوهی انجام داده‎اند، پژوهش در زمينه قرآن و طبقه‌بندی كردن علوم قرآنی است كه ثمره بزرگ آن، انتشار چندين دايره المعارف در اين زمينه است.
وی افزود: اصطلاح دائرة المعارف (Encyclopaedia) را نخستين بار «پطرس بستانى» در حدود 1876 م، به زبان عربى و حوزه فرهنگ اسلامى وارد كرد، وی آن را لفظی يونانی و مجموع علوم و فنون هفتگانه آموزشی می‌داند؛ مانند حساب، هندسه، موسيقی و ... كه دانشمندان قديم آنها را می‌آموختند...، ولی در عصر حاضر دائرة المعارف خلاصه معارف بشری در يك رشته يا همه رشته‌ها است كه به صورت موضوعی يا الفبايی سامان می‌يابد.
عضو هيئت علمی جامعه‌‎المصطفی(ص) اظهار كرد: اصل كلام پطرس بستانی اينگونه است: نسكلوبيذيا (Encyclopaediaـaedio) لفظة يونانيه معناها دائرة التعليم و هى فى الاصل اسم لمجموع الفنون و العلوم التعليمية السبعة التى كان اعيان الناس يتعلمونها فى القديم و هى الغراماتيق و الحساب و الهندسه و الموسيقى و الهيئة و المنطق و البيان، و قد ذكرها كونتلياوس فقال: هى حدقة او دائرة المعارف الكاملة: اما كلمة انسلكوبيذيا فى ايامنا هذه فمعناها ملخص المعرفة البشرية اما فى باب واحد او فى الابواب كلها، و هى اما ان تكون مرتبة ترتيباً نظامیّاً موافقاً للارتباط المنطقى بين المواضيع او ترتيباً قاموسياً موافقاً لنظام الاحرف الهجائية و لذلك كانت الانسكلوبيذيا على نوعين خاصه و عامه نظامية بحسب المواضيع او قاموسية بحسب الاحرف.
وی گفت: دهخدا در مورد واژه «دائرة المعارف» مى‏نويسد: «حاوى العلوم، كتابى حاوى مجموع معارف انسانى، فرهنگ فنون و علوم، خلاصه قابل فهمى از معارف بشرى، شاخه‏اى از اطلاعات علمى حاوى رشته‏ها و زمينه‏هاى مختلف علمى در موضوعات جداگانه و آن معمولاً ترتيب الفبایى دارد؛ مانند دائرة المعارف بريتانيكا كه نخستين بار در 1768 م انتشار يافت.
رضايی اصفهانی عنوان كرد: دائرة المعارف گاه به رشته‏هاى يك موضوع محدود است؛ چون دائرة المعارف كاتوليك و جز آن و نيز برخى نوشته‏اند كه دائرة المعارف، كتاب مرجعى خود بسنده، با دو هدف اصلى است: در برگيرى دانش روز آمد در باره يك رشته خاص علمى يا گروهى از رشته‏ها به منظور آسان كردن دسترس به رشته‏هاى علوم.
عضو هيئت علمی جامعة المصطفی گفت: تاكيد بر اين نكته لازم است كه اصل اساسى در دائرة المعارف نگارى، گزارش بى‏طرفانه اطلاعات و پرهيز از پيش داورى است و بهترين راه براى دفاع از عقيده حق نيز دورى از غرض‏ورزى و بيان عين حقيقت است؛ بنابراين، لزومى ندارد كه مطالب با عبارت‏هاى غيرعلمى و متعصبانه درآميزد تا از حقيقت دور شود.
وی اظهار كرد: اين آسيب ـ همان‌گونه كه برخى نوشته‏اند ـ موجب مى‏شود برخى دانشوران به تدوين دائرة المعارف در باب موضوع‏هاى مقدس و مذهبى رغبت نشان ندهند. دائرة المعارف‏هاى قرآنى نيز مانند دائرة المعارف‏هاى عمومى، سيرى تكاملى داشته‏اند، به طورى كه با تنظيم قاموس‏ها، فرهنگ‏ها و واژه‏نامه‏هاى قرآنى آغاز شده و با گردآورى مجموعه مقالات و گفتارها در مورد مفاهيم و موضوعات قرآنى ادامه يافته است؛ سپس به نام دانشنامه‏ها و دائرة المعارف‏هاى قرآنى ختم شده است.
رضايی اصفهانی تصريح كرد: البته برخى از آن‏ها ويژگى‏هاى يك دائرة المعارف را ندارند، ولى در تاريخچه تكاملى دائرة المعارف‌های قرآنى از آن‏ها نام برده شده است.
اين قرآن‌پژوه عنوان كرد: با توجه به ضوابط و ويژگى‏هاى دانشنامه‌نگارى كه بيان گرديد، نام دائرة‌المعارف بر اكثر موارد ياد شده صدق نمى‏كند؛ همان‌گونه كه در دائرة المعارف قرآن به اين مطلب تصريح شده است مگر اينكه دائرة المعارف نويسى در موضوعات خاص قرآنى را با تسامح دائرة‌المعارف قرآنى بناميم و از اشكالات فنى آن‏ها چشم‌پوشى كنيم.
مدير مدرسه عالی قرآن و حديث قم تاكيد كرد: اگر كسى ادعا كند كه فقط سه مورد اخير دائرة‌المعارف قرآنى مصطلح به شمار مى‏آيد، گزافه نيست؛ البته هر كدام از اين سه دائرة المعارف نيز به صورت فنی و علمی و با رويكرد و ويژگى‏هاى خاصى به نگارش درآمده و ادامه دارند.