کد خبر: ۲۶۰۶۷۳۰

تاریخ: ۳۰ مهر ۱۳۹۲ - ۰۷:۳۱

اسلامی شدن دانشگاه‌ها؛ چالش‌ها و راهكارها

دانشگاه اسلامی؛ از ايده‌آل تا واقعيت/ انتظار برای تحقق مطالبه 30 ساله

گروه اجتماعی: دانشگاه اسلامی امروز لفظی است كه انتظارات متعددی را به دنبال خود دارد؛ استاد، دانشجو و آموزش اركان اصلی انتظارات برای تطبيق با فرهنگ اسلامی محسوب می‌شوند ولی امروز فضای فرهنگی حاضر در دانشگاه‌ها با معيارها و ايده‌آل‌ها فاصله‌ دارد.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، دانشگاه اسلامی مطالبه‌ای در كشوری است كه بيش از 30 سال از وقوع تحول در آن می‌گذرد و توقع می‌رود دانشگاه چنين كشوری كه مهد انسان‌سازی و محل تجمع قشر عظيمی از جوانان است با بايسته‌های اسلامی و ايرانی شكل گرفته باشد.
با اين حال و با گذشت سه دهه از انقلاب اسلامی با وجود تمام پيشرفت‌هايی كه برای ايجاد يك دانشگاه اسلامی صورت گرفته است، هنوز هم به درستی شاهد چنين فضايی در دانشگاه‌هايمان نيستيم. بدين منظور تلاش‌های متعددی هم طی سه دهه گذشته انجام شد كه از جمله می‌توان به مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی مبنی بر اسلامی سازی دانشگاه‌ها و تدوين سند دانشگاه اسلامی اشاره كرد كه اگر به درستی مورد عمل و توجه مسئولان دانشگاهی قرار می‌گرفت شايد امروز شاهد دانشگاهی به تمام معنا اسلامی بوديم.
دانشگاه اسلامی امروز لفظی است كه انتظارات متعددی را به دنبال خود يدك می‌كشد، برخی به دنبال اسلامی كردن فضای ظاهری هستند و از تفكيك جنسيتی و نصب المان‌های دينی صحبت می‌كنند و برخی ديگر نيز به محتوای دروس اشاره دارند، برخی نيز استادان را در اين زمينه نقش‌آفرين برمی‌شمرند و خواهان توجه جدی‌تری به انتخاب استادان دانشگاه هستند.
در اين راستا به سراغ مسئولان دانشگاهی رفتيم و از نقطه نظرات آنان در مورد دانشگاه اسلامی و اولويت‌هايی كه در اين زمينه بايد مورد توجه قرار گيرد مطلع شديم. كامران دانشجو، وزير سابق علوم تحقيقات و فناوری با اشاره به اينكه اسلامی كردن دانشگاه‌ها، امری اساسی است كه به صورت ريشه‌ای در دانشگاه‌ها پيگيری می‌شود تا با بهره‌گيری از شاخص‌های اسلامی به جای شاخص‌های وارداتی، توليد علم و شادابی سياسی در دانشگاه‌ها محقق شود، تصريح كرد: دشمنان انقلاب، شاخص‌های وارداتی را در دانشگاه‌ها تبليغ می‌كردند تا به جای شاخص‌های اسلامی در دانشگاه‌ها به كار رود و به اين ترتيب، ناسزاگويی را به شادابی سياسی تعبير می‌كردند.
محمدحسين يادگاری، رئيس سابق جهاد دانشگاهی ، اسلامی شدن دانشگاه‌ها را نيازمند فعاليت فرهنگی بر روی دانشجويان و اعضای هيئت علمی دانشگاه‌ها دانست و گفت: حتی سرفصل‌های علوم انسانی دانشگاه‌ها نيز برای اين هدف والا بايد مورد بررسی و بازخوانی قرار گيرد. اگر مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در مورد اسلامی شدن دانشگاه‌ها به درستی توسط رؤسای دانشگاه‌ها با قدرت و جسارت پياده‌سازی می‌شد تاكنون ظاهر و باطن دانشگاه‌های كشور به طور كامل اسلامی بودند.
غلامرضا خواجه‌سروی، معاون فرهنگی اجتماعی وزير علوم، تحقيقات و فناوری نيز در اين زمينه اظهار كرده است: بايد از حضور متخصصان علوم قرآنی در دانشگا‌ها و حتی حوزه‌های علميه استفاده كنيم و استادانی كه وارد دانشگاه‌ها می‌شوند بايد از حوزه علميه انتخاب شوند. در ادامه اين روند در بخش دوم، بايد از متخصصانی استفاده كرد كه در رشته‌های علمی معلوم‌الحال و مشهور هستند و در حوزه‌های خود، جزو برترين افراد به شمار می‌آيند.
جليل دارا، مديركل امور فرهنگی اجتماعی وزارت علوم، تحقيقات و فناوری نيز معتقد است كه اسلامی شدن دانشگاه‌ها بايد در دروس، نظام تربيتی، نحوه انتخاب استادان و مناسبات دانشگاهی و روابط ميان استادان و دانشجويان مورد توجه قرار گيرد.
ابوالحسن ترابی، قائم‌مقام رئيس دانشگاه پيام نور استان البرز، استاد، دانشجو و نظام آموزشی را سه قطب اصلی و تشكيل‌دهنده دانشگاه‌ها دانست و گفت: برای اسلامی كردن دانشگاه‌ها بايد اضلاع اين مثلث مورد واكاوی قرار بگيرد. در راستای اسلامی كردن دانشگاه‌ها فعاليت‌های بسياری پس از انقلاب اسلامی تا كنون در كشور رخ داده است اما فضای فرهنگی حاضر در دانشگاه‌ها انتظار جامعه از 30 سال انقلاب نيست.
محمدمهدی مظاهری، معاون فرهنگی سابق دانشگاه آزاد اسلامی، اهدافی همچون؛ ايجاد زمينه برای خودشناسی و خداشناسی، پرورش روحيه حقيقت‌جويی، پرورش ايمان و اعتقاد به مبانی اسلامی، پرورش روحيه تعبد الهی، پرورش روحيه عزت نفس، پرورش روحيه نظم و انضباط، روحيه برادری و تقارن اسلامی و ... را از اهداف دانشگاه اسلامی دانست.
عبدالمجيد طالب‌تاش، معاون پژوهشكده قرآن و عترت معاونت فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی، عوامل مؤثر بر اسلامی شدن دانشگاه‌ها، علاوه بر روابط ظاهری، پوشش فردی و تبليغات محيطی كه بيشتر توجه همگان به اين زمينه‌ها معطوف شده است، دارای لايه‌های متفاوتی همچون؛ محتوای دروس، ساختار آموزش و مبانی فكری و رويكرد استادان و دانشجويان دانست و گفت: در اين حوزه مهم‌ترين كاری كه بايد برای اسلامی شدن دانشگاه‌ها انجام شود، بحث بومی‌سازی است كه بايد دروس مبتنی بر نيازهای جوامع دينی و با توجه به پيشينه قوی اسلامی كه وجود دارد بومی‌سازی شود.
طالب‌تاش با اشاره به تأثير تبليغات محيطی و فضاسازی دينی و قرآنی در اسلامی كردن دانشگاه‌ها عنوان كرد: تبليغات محيطی مبتنی بر الگوهای دينی را نبايد دست كم بگيريم. وجود فضاها و المان‌های دينی و قرآنی در دانشگاه‌ها هم فضا را به سمت معنويت پيش می‌برد و هم در انگيزه و روحيات دانشجويان تأثير به‌سزايی دارد.
سعيد قاضی‌مغربی، معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی نيز خواستار ايجاد دانشگاه‌های تك جنسيتی در كنار دانشگاه‌های دو جنسيتی بود و اظهار كرد: در اين صورت خانواده‌ها می‌توانند با خيال آسوده دست به انتخاب بزنند و با توجه به علايق و خواسته‌های خود دانشگاه‌ مورد نظر را انتخاب كنند.
حجت‌الاسلام سيدمحمد طاهری، مدير برنامه‌ريزی تشكل‌ها، كانون‌ها و هيئت‌های دانشجويی نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، ايجاد ظواهر دينی و قرآنی در دانشگاه‌ها را با وجود اينكه شكل‌دهنده بخشی از هويت دينی به اين مراكز است ولی كامل‌كننده آن ندانست و اظهار كرد: مسئولان نظام، مسئولان شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجموعه اسلامی شدن دانشگاه‌ها درصدد هستند كه به سوی اسلامی شدن دانشگاه‌ها پيش بروند، ولی اسلامی شدن دانشگاه‌ها ابزار متفاوت و فراوانی می‌طلبد كه بايد مجموعه دولت، مجلس و قوه مقننه و قوه مجريه نيز دست به دست هم بدهند تا بتوانند با سرعت بيشتری دانشگاه‌ها را به اين سمت و سو حركت دهند. برای اينكه بتوانيم دانشگاه‌ها را در مسير اسلامی شدن قرار دهيم بايد قرآن و فرامين اين كتاب آسمانی را در متن علوم، فرهنگ، سياست، اقتصاد و ... پياده و روح قرآن در جامعه حاكم شود.
عيسی عليزاده، عضو هيئت علمی جهاد دانشگاهی با اشاره به اينكه اسلامی شدن فرآيندی نيست كه فقط در دانشگاه‌ها به دنبال آن باشيم، اظهار كرد: تربيت دينی و اسلامی دانشجويان در مدت زمان كوتاه دانشگاه ميسر نمی‌شود، بلكه ريشه اين امر را بايد از آموزش و پرورش و زمانی كه اعتقادات فرد شكل می‌گيرد آغاز كنيم.
فائزه عظيم‌زاده اردبيلی، معاون پژوهشی واحد خواهران دانشگاه امام صادق(ع) دو بال تعهدگرايی در كنار تخصص‌گرايی را از ابراز مورد نياز دانشگاه‌ها برای پرواز به سوی علمی و اسلامی شدن دانست و گفت: جامعه ما به افراد متخصص و متعهد نياز دارد و هيچ يك از اين دو به تنهايی نمی‌تواند مثمرثمر باشد.
محمدحسين ايمانی خوشخو، معاون آموزشی جهاد دانشگاهی بر پرهيز از فعاليت‌های سليقه‌ای برای اسلامی شدن دانشگاه‌ها تأكيد داشت و گفت: تشتت فكر، برنامه و سياست‌گذاری مانع از رسيدن به هدف كه همان ايجاد دانشگاه اسلامی است می‌شود. اسلامی شدن دانشگاه يعنی اينكه اجزای مختلف آن بايد مورد بررسی و اصلاح قرار گيرد. محيط‌ دانشگاه، استاد، دانشجو، سيستم آموزشی و فرهنگی همگی از اجزای تشكيل‌دهنده دانشگاه هستند كه در ارتباط با يكديگر عمل می‌كنند و عملكرد هر يك بر ديگری تأثيرگذار است.
رحيم قربانی، رئيس مركز قرآن و عترت سازمان بسيج دانشجويی كشور، برنامه‌ريزی كلان و استخراج نكات كليدی و حساس را در راه اسلامی كردن دانشگاه‌ها ضروری عنوان كرد و گفت: برای رسيدن به اين هدف نبايد تنها به برگزاری برخی مراسم‌های مذهبی يا فضاسازی اسلامی اكتفا كرد. در حال حاضر در اكثر موارد نحوه اداره دانشگاه‌ها، سيستم آموزشی و حتی انديشه استادان از مكاتب غربی استخراج شده است، دانشگاهی كه چنين مكتبی را پيش روی خود قرار داده باشد، قاعدتا خروجی آن به جامعه نيز طرز تفكر غربی خواهد بود.
حجت‌الاسلام والمسلمين حيدرزاده، مدير برنامه‌ريزی فرهنگی ــ سياسی دفاتر نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها مدير برنامه‌ريزی فرهنگی ــ سياسی دفاتر نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها استادان را محور اصلی دانشگاه دانست و عنوان كرد: استاد در كلاس، درس سكولار جدای از دين را نبايد ارائه دهد، بلكه بايد توجه دانشجو را به قدرت خداوند متعال در اين علوم جلب كند. نويسنده كتاب‌های علوم مختلف در تمدن اسلامی هم عالم بودند و هم زاهد. هم به علم شيمی مسلط بودند و هم به فقه. دانشجو بايد مستحضر باشد كه وقتی بحث علم دينی مطرح می‌شود اين امر ويژه حوزويان نيست، كسی كه علم تجربی می‌آموزد نيز در حال كشف باطن اين عالم است. وقتی با اين نگاه به علوم توجه كنيم تفاوتی بين دانشجوی علم فقه و فيزيك نيست و هر دو در راستای كشف قدرت خداوند عمل می‌كنند
مصطفی نوروزی، مشاور سياسی نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها بر بازنگری فضای دوران انقلاب اسلامی با توجه به شرايط آغاز دهه 90 در دانشگا‌ه‌ها تأكيد داشت و اظهار كرد: توليد علم و طراحی صنعت را وظيفه دانشگاه اسلامی دانست و تصريح كرد: دانشگاه اسلامی بايد از لحاظ علم و دانش بسيار پويا و كاربردی‌تر از ساير دانشگاه‌ها عمل كند. دانشگاه‌های كشور ما برخاسته از انقلاب اسلامی هستند و بايد دارای فضايی به روز و با نشاط سياسی باشند.
سهراب صلاحی، رئيس سازمان بسيج اساتيد با بيان اينكه دانشگاه اسلامی، شرط تحقق تمدن اسلامی است، نخستين ابزار برای رسيدن به دانشگاه طراز اسلامی را تربيت كادر متخصص عنوان كرد و گفت: هم اكنون ما نيز در سه محوز مبارزه با جنگ نرم، تلاش برای كادرسازی در طراز دانشگاه اسلامی و نهادی دولتی امنيتی و سوم هم تحول در علم به خصوص علوم اسلامی كه راهبرد اساسی برای تحقق دانشگاه اسلامی است، در حال تلاش هستيم.
محمدحسين فريدونی، عضو هيئت مديره اتحاديه تشكل‌های قرآنی نيز با اشاره به اينكه حوزه‌های علميه بايد با نگاه قرآن‌محور به توليد مبانی نظری در حوزه‌های مختلف علم بپردازد، گفت: نتيجه اين تحقيقات بايد استخراج شود و با ادبيات مناسبی كه در ارتباط با متدينان و فرهيختگان دانشگاهی است به محيط‌های دانشگاهی منتقل شود.
محمدحسن غفوری‌فرد، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی نيز در اين زمينه صراحتا اظهار كرد: اگر طرح‌هايی كه شورای عالی انقلاب فرهنگی همچون؛ عفاف و حجاب و ديگر طرح‌های فرهنگی تصويب كرده است، به درستی اجرا شود دانشگاه‌ها به سوی اسلامی شدن پيش می‌رود.
حجت‌الاسلام والمسلمين احمد مبلغی، مسئول مركز تحقيقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، هدف از اسلامی كردن دانشگاه‌ها را حاكميت ملاك‌های اسلام، فقه و ارزش‌های دين دانست و گفت: در اين راستا بايد با كارشناسی دقيق، تعامل سازنده‌ای بين دانشجو با دانشجو و استاد با دانشجو ايجاد و در اين بين ارزش‌های اسلامی نيز جاری شود؛ اين تعامل سازنده روح دين محسوب می‌شود.
لاله افتخاری، رئيس فراكسيون قرآن و عترت مجلس شورای اسلامی ايران، اسلامی شدن دانشگاه‌ها را از چند منظر مورد بررسی قرار داد و گفت: در اين راستا بايد در زمينه تربيت نيروی انسانی همچون، استادان و كادر آموزشی و اداری دانشگاه‌ها‌ و تأمين و تدوين كتب درسی با سرفصل‌هايی كه نگاه اسلامی و دينی در آن تعبيه شده باشد، اهتمام بيشتری داشته باشيم.
افتخاری با اشاره به اينكه دانشگاه‌ها در حال حاضر با شرايط ايده‌آل دينی و اسلامی تفاوت‌های شايانی دارند، اظهار كرد: علومی كه در شرايط حاضر در دانشگاه‌‌ها در حال تدريس است به ويژه علوم انسانی، اجتماعی و روان‌شناسی با بن‌مايه آموزه‌های دينی و اسلامی فاصله زيادی دارند و اين فاصله مشكلات زيادی را در جامعه به وجود آورده است.
در مجموع جامعه ايرانی كه در انقلاب اسلامی با رويكرد الهی، جهان‌بينی اسلامى را مبنای شئون گوناگون زندگی خود قرار داد، خواهان داشتن آموزش عالی متناسب با مبانی و ارزش‌های اسلامی است تا با تربيت متفكران و مديرانی در طراز آن مبانی و معيارها، به ترويج و تعميم آن‌ها در جامعه اسلامى مبادرت ورزد.