کد خبر: ۲۹۰۹۷۶۴

تاریخ: ۰۹ اسفند ۱۳۹۳ - ۱۳:۱۵

نمونه‌های عملی جایگزین مفاهیم انتزاعی در تربیت دینی کودکان شود

گروه اجتماعی: عضو هیئت علمی گروه روانشناسی دانشگاه گیلان گفت: کودکان قادر به درک مفاهیم انتزاعی دینی نیستند بنابراین باید نمونه‌های عملی از رفتارهای درست انسانی را در اختیارشان قرار داد.

عباسعلی حسین خانزاده، عضو هیئت علمی گروه روانشناسی دانشگاه گیلان در گفت وگو با خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از گیلان، با اشاره به اهمیت تربیت دینی در کودکان، اظهار کرد: بیشتر یادگیری‌های انسان در دوره کودکی اتفاق می‌افتد، از نظر اسلام و قرآن نیز تربیت دینی از اهمیت فوق‌العاده ای برخوردار است و از آغاز زندگی فرزند باید بدان توجه کرد.

وی با بیان اینکه شیوه‌های آموزش در دوران کودکی با دوره‌های بعدی متفاوت است، افزود: اگر در دوره کودکی که ریشه‌های ذهنی کودک در حال شکل گیری و پیشرفت است مفاهیم اولیه دینی از طریق آموزش‌های غیرمستقیم و یادگیری مشاهده ای و الگوهای رفتاری مناسب به کودک آموزش داده شود، کودک در مسیر تحول خود، گرایش بیشتر و عمیق تری به سمت ارزش های دینی پیدا می کند. وقتی فرد به دوره نوجوانی و یا بالاتر می رسد با توجه به شکل گیری و بنیان گذاشته شدن ریشه‌های ذهنی و شکل‌گیری شخصیت، امکان تغییرات اساسی در فرد کمتر می باشد.

خانزاده با بیان اینکه همسو با وضعیت تحول شناختی کودک، سنین ابتدایی بهترین زمان برای آموزش غیرمستقیم مفاهیم دینی و قرآنی است، تصریح کرد: با توجه به اینکه کودکان به تفکر انتزاعی نرسیده اند بنابراین به طور کلی باید از روش های عینی و غیرانتزاعی برای آموزش و نهادینه ساختن مفاهیم دینی و قرآنی استفاده کرد. باید توجه داشت در دوره کودکی نمی‌توان با استدلال‌های انتزاعی عمیق به سوال‌های کودکان درباره دین پاسخ داد بلکه باید به طور عملی و آموزش‌های غیرمستقیم، کودک را در مسیر مناسب زندگی قرار داد.

عضو هیئت علمی گروه روانشناسی دانشگاه گیلان با تاکید براینکه نباید مفاهیم سخت و کاملا انتزاعی دینی را به کودکان آموزش داد زیرا فراتر از قدرت درک و فهم آنها می باشد و ممکن است ترس های مبهمی نسبت به آینده و دیدگاه دین درباره زندگی آینده پیدا کنند و ادامه داد: دین دارای ابعاد گسترده و عمیقی است که در معنای محدود، مجموعه‌ای از شیوه‌های درست روابط انسانی و اخلاقی و در مجموع سبک زندگی سالم را به انسان‌ها آموزش می‌دهد، اگر از این دیدگاه به دین بنگریم بهترین زمان آموزش مفاهیم دینی در سنین کودکی است.

یادگیری مشاهده ای در تربیت کودکان

وی استفاده از یادگیری مشاهده ای را یکی از شیوه های تربیت دینی کودکان عنوان کرد و گفت: والدین، معلمان و اطرافیان کودک باید الگوهای عملی خوبی برای کودک باشند، بنابراین بی تردید در تربیت عملى، مؤثرترین عامل در تربیت اخلاقی و دینى فرزندان رفتارهاى درست والدین است.

خانزاده استفاده از شیوه داستان گویی را از دیگر شیوه های تربیت دینی کودکان دانست و افزود: یکی از بهترین روش های آموزش کودکان خواندن داستان های زیبا و کاربردی و متناسب با سطح درک و فهم کودکان است. نکته اساسی این است که باید بعد از خواندن داستان، پرسش و پاسخ هایی با کودک مطرح شود و درباره مفاهیم نهفته داستان با کودک بحث شود. یادمان باشد که قرآن کتاب آسمانی مسلمانان با شیوه داستان های آموزنده عمیق ترین مفاهیم انسانی و اخلاقی را به طور مستقیم و غیرمستقیم آموزش می دهد.

عضو هیئت علمی گروه روانشناسی دانشگاه گیلان بازدید از اماکن مقدس و سفرهای تفریحی- زیارتی را در این زمینه موثر دانست و تاکید کرد: کودک دارای درون پاک و بی آلایش است. شاید کمتر والدینی را سراغ داشته باشیم که هر روز اعمال مذهبی را انجام دهند ولی فرزند خردسالشان همراه با آنها به انجام چنین فرایضی علاقمند نباشد. ولی برخی از این کودکان در سنین نوجوانی و بزرگسالی ممکن است همسو با والدین خود عمل نکنند زیرا شیوه های آموزش در هر سنی متفاوت است. بنابراین همواره والدین در سنین مختلف باید تجویزات متفاوتی داشته باشند.

وی با تأکید بر اثرگذاری معرفی الگوهای دینی و اخلاقی به کودکان عنوان کرد:برای آموزش هر مفهومی باید الگوهای مناسبی در اختیار کودک قرار داد، نکته اساسی این است که کودکان قادر به درک مفاهیم انتزاعی دینی نیستند بنابراین باید نمونه های عملی از رفتارهای درست انسانی را در اختیارشان قرار داد. بحث و پرسش و پاسخ درباره الگوهای رفتاری مناسب متناسب با سطح تحول ذهنی کودک می تواند بسیار مفید باشد.

خانزاده با اشاره به تفکر درباره طبیعت و مخلوقات خداوند، گفت: به کودکان باید همسو با ویژگی های شناختی و عاطفی و اجتماعی شان، اطلاعاتی درباره محیط زندگی و مخلوقات خداوند داده شود. اطلاعات داده شده نباید فراتر از توانایی درک و فهم کودک باشد. همچنین باید دقت داشت نباید احساس ترس مبهم و بیهودگی در کودک ایجاد کرد.

لزوم همسویی انتظارات با سطح تحول کودکان

عضو هیات علمی گروه روانشناسی دانشگاه گیلان همسویی انتظارات با سطح تحول کودک را یکی از اصول مهم در تربیت دینی کودکان خواند و بیان کرد:والدین و به طور کلی نظام آموزشی باید کودکان را در دقایق تحولشان بشناسند و متناسب با آن تجویزات مناسب را ارائه کنند. اصل در نظر گرفتن مرحله تحولی کودک مهمترین نکته در آموزش است.

وی با بیان اینکه والدین باید از سخت گیری های بی جا پرهیز کنند، افزود:باید یادآور شد سخت گیری های شدید در تربیت کودک اثری معکوس دارد. مفاهیم دینی مجموعه ای از تجویزات رفتاری و اخلاقی هستند که در مجموع به سبک زندگی سالم انسان ها کمک می کنند. این مفاهیم می توانند همانند سایر اکتسابات آموزشگاهی متناسب با سطح درک و فهم کودک آموزش داده شوند.

خانزاده با اشاره به اینکه فرزندان باید از محیط های آلوده دورشوند، گفت:بسیاری از یادگیری های کودکان از طریق مشاهده صورت می گیرد. هرچند که در وضعیت ایده آل انتظار همه والدین و نظام آموزشی این است که کودکان و نوجوانان در وضعیت ارتکاب جرم، خویشتن دار باشند ولی نمی توان از کودک انتظار داشت که به طور مداوم در محیط های آلوده و در شرایط جرم و گناه و با مشاهده رفتارهای زشت و ناپسند قرار گیرد ولی به سمت دین گرایش پیدا کند.

عضو هیات علمی گروه روانشناسی دانشگاه گیلان با اشاره به ضرورت آموزش تدریجی مفاهیم دینی، گفت:در تربیت کودک نباید عجله کرد. به طور کلی وقتی مهارت های اجتماعی، تعاملات صحیح بین فردی، مهارت های درست زندگی، ارزش های اخلاقی با شیوه های درست متناسب با اصول روانشناسی کودک در دوره های پیش دبستانی و ابتدایی آموزش داده شوند، کودک همسو با گرایشات پاک فطری خود، تحول می یابد. والدین باید دقت کنند که عمیق ترین مفاهیم دینی که فراتر از سطح درک همگی است نباید به کودک آموزش داده شود. یادگیری برخی مفاهیم مستلزم این است که کودک به تفکر انتزاعی رسیده باشد. باید مفاهیم را به تدریج و به طور غیرمستقیم آموزش داد.

شناخت همه جانبه کودک

وی با تاکید بر لزوم شناخت همه‌جانبه کودک، یادآور شد: والدین باید در آموزش مفاهیم اخلاقی و انسانی در درجه اول فرزندشان را به طور دقیق بشناسند. در این رابطه باید از روانشناس کودک کمک بگیرند. برای رسیدن به شرایط مطلوب در تربیت دینی کودکان در درجه اول باید انتظارات خود را از دوره کودکی مشخص کنیم. در مرحله بعد باید بین انتظارات رفتاری از کودک از سوی والدین و سایر نهادهای آموزشی همسویی برقرار کنیم.

خانزاده ادامه داد: نهادهای دست اندرکار در نهادینه ساختن مفاهیم دینی و اخلاقی مانند آموزش و پرورش و صدا و سیما و ... باید همگی بر اساس اصول علمی شناخته شده و مبرهن روانشناسی کودک گام بردارند. نمی توان برای آموزش و آگاهی بخشی کودکان در دوره های زمانی خاص و بنا به مناسبت های دینی مختلف، با پخش غم انگیزترین صحنه های جنگ و نبرد و با پخش موسیقی های بسیار غمگین، وضعیت روانشناختی کودک را مختل کرد. واقعیت این است که کودک از درک این داستانها و مصیبت ها ناتوان است و روحیه لطیف او آسیب پذیر. باید از طریق نمایش های آموزنده و داستان های شیرین و جذاب، مهمترین مهارت های اجتماعی و زندگی و سبک زندگی سالم را آموزش داد و دین را مجموعه ای از تجویزات اخلاقی و انسانی درباره شیوه زندگی و خدا را دوست بسیار نزدیک و صمیمی برای کودکان تعبیر کرد . استفاده از رویکرد تنبیهی و ترساندن کودک به هنگام ارتکاب رفتارهای نادرست تاثیری کاملا برعکس دارد و ممکن است کودک را از مسیر صحیح تحول دور کند.

عضو هیئت علمی گروه روانشناسی دانشگاه گیلان در خصوص نقش خانواده در تربیت دینی کودکان و چالش های پیش روی آنان گفت:کودکان ما قبل از این که به سن بلوغ برسند در انجام فرایض دینی از ما پیشی می گیرند، ولی وقتی که به سن تکلیف می رسند در انجام این امور دچار سستی می شوند، ادای تکالیف دینی را به تأخیر می اندازند، در مواردی هم از انجام آن خودداری می کنند و در برخی موارد متوسل به دروغ می شوند. برخی بر این عقیده اند که اگر والدین الگوهای مناسب اخلاقی و دینی برای فرزندان خود باشند، کودکانشان نیز همان مسیر انسانی را طی می کنند.

وی با بیان اینکه نقش خانواده در سنین اولیه بسیار مهم است، گفت:در این سنین والدین بیشتر از طریق اصل یادگیری مشاهده ای و آموزش غیرمستقیم عمل می کنند. اما داستان در سنین نوجوانی متفاوت است. نوجوان به تفکر انتزاعی می رسد و از سوی دیگر از نظر تحول اخلاقی نیز به مرحله خودپیروی رسیده است و حس تضادورزی در آنها افزایش می یابد بنابراین در این سنین در مقابل درخواست والدین برای انجام تکالیف دینی و یا هر تجویز دیگری، به طور مداوم کلمه "چرا" را مطرح می‌کنند. در نتیجه در این سنین باید ذهن نوجوان را قانع کرد. والدین در سنین نوجوانی باید این تصور که بیشتر از فرزند خود دانش و تجربه دارند دست بکشند و در درجه اول باید یک رابطه مناسب انسانی با فرزند خود برقرار کنند. تا زمانی که والدین سعی کنند دنیا دنیا تجربه و اطلاعات خود را به نوجوان آموزش دهند کاملا نتیجه معکوس می گیرند و روز به روز فرزندشان از آنها فاصله می گیرد.

خانزاده خاطرنشان کرد: معلمان مدرسه باید رابطه مناسبی با دانش آموز برقرار کنند، الگوهای عملی و رفتاری مطلوبی برای کودکان باشند، از آموزش مستقیم مفاهیم دینی فراتر از درک کودک پرهیز کنند، توانایی خودمهارگری را در کودک در قالب مفاهیم مختلف درسی آموزش دهند، از سخت گیری های غیرعلمی خودداری کنند، دانش آموزان را با یکدیگر مقایسه نکنند بلکه هر کودک را با خودش مقایسه کنند یعنی اصل تفاوت‌های فردی را در نظر بگیرند، بر تحول روانشناختی کودک تسلط داشته باشند و همسو با اصول روانشناسی کودک، سعی کنند به آموزش مفاهیم بپردازند.