کد خبر: ۳۳۱۲۷۵۳

تاریخ: ۲۰ خرداد ۱۳۹۴ - ۰۹:۱۷

عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی(ره):

کار تفسیری علامه بلاغی در «البیان» آیت‌الله خویی تداوم یافته است

گروه حوزه‌های علمیه: عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با بیان اینکه علامه بلاغی در شاخه‌های مختلف علوم دینی تبحر داشته است، تاکید کرد: «البیان» آیت‌الله العظمی خویی به نوعی تداوم کارهای علمی علامه بلاغی است.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) امروز سال روز وفات مفسر و متکلم و فقیه، علامه بلاغی است. وی در سال 1282 قمری یکی از محله‎های نجف (محلّه براق) در خانه دانشمند عامل و روحانی فاضل، علامه شیخ حسن بلاغی، متولد شد. آل بلاغی یکی از خاندان‌های نجیب، شریف و قدیمی شهر نجف بوده‎اند.

شیخ محمد جواد بلاغی که سال‌های متمادی را در پی علم و عمل گذرانده بود در سال ۱۳۲۶ ق. وارد شهر مقدّس سامرا شد و در درس مرجع مجاهد و رهبر انقلابی، میرزا محمّدتقی شیرازی شرکت جست و ده سال بر سفره علمی این مجتهد سترگ و بیدار مهمان بود.
این دانشمند وارسته آنچنان شیفته دانش و یاد گرفتن بود که تا ۴۵ سالگی در درس میرزای شیرازی شرکت نمود.

از وی آثار زیادی برجای مانده است که تفسیر آلاء الرحمن، رساله‎ای در پاسخ به پرسش‌هایی که از جبل عامل برای ایشان فرستاده و در آن شبهاتی درباره قرآن نموده بودند؛ الرحمه المدرسیه یا المدرسه السیاره، الهدی الی دین المصطفی، التوحید و التثلیت و  اعاجیب الاکاذیب برخی از این آثار است. این عالم اندیشمند در زمینه مباحث علوم قرآنی و تفسیر کارهای ارزشمندی برجای گذاشته است.

حجت‌الاسلام والمسلمین امیررضا اشرفی، محقق قرآنی و عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در سال روز وفات این عالم بزرگوار در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) با اشاره به تبحر علامه بلاغی در عرصه‌های مختلف فقهی، تفسیری و ادبی گفت: یکی از کارهای نفیس و ارزنده علامه بلاغی که در مقدمه تفسیر آلاء الرحمان آمده و به صورت موجز و مختصر به آن پرداخته است مباحث علوم قرآنی است.

وی با بیان اینکه این مطالب در قالب نزدیک به 50 صفحه مطرح شده است اظهارکرد: همین مطالب موجز و مختصر آن‌قدر مفید است که دانشمندان علوم قرآنی از جمله آیت‌الله معرفت اهتمام زیادی به آن داشته است و در التمهید درباره آن بحث کرده همچنین آیت‌الله العظمی خویی به عنوان شاگرد آن مرحوم در البیان به آن پرداخته او با بزرگی و عظمت از استاد خویش یادکرده است و شیخ جعفر مرتضی نیز مطالبی درباره دقت علامه بلاغی در بحث علوم قرآنی عنوان کرده است.

وی افزود: مطالب علامه بلاغی در بحث علوم قرآنی که با بیانی ادبی و متقن در دفاع از ساحت قرآن کریم بیان شده است هم به صورت مستقل و هم در مقدمه برخی تفاسیر مانند تفسیر«شبر» و برخی چاپ‌های مجمع البیان چاپ شده است.

اشرفی تصریح کرد: تفسیر البیان آیت الله خویی اگر چه توام با نوآوری است ولی به یک معنا ادامه کار علامه بلاغی در تفسیر و حاصل تلمذ آیت الله خویی از استاد خویش است.

عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) عنوان کرد: علامه بلاغی ادیب، فقیه و جامع بسیاری از علوم بوده است و کارهای پخته‌ای در عرصه‌های مختلف به ویژه فقه ارایه کرده و به عقیده برخی وی بیش از آن که مفسری زبردست باشد فقیهی توانا و ادیب بوده است.

دفاع از قرآن؛ دغدغه علامه بلاغی

اشرفی گفت: دغدغه علامه بلاغی دفاع از کیان قرآن کریم و عقاید شیعه است زیرا همواره شیعه متهم به تحریف قرآن بوده و هست و علامه توانسته با قلمی شیوا و جانانه و علمی از ساحت قرآن دفاع کند و ثابت کند کسانی که شیعه را به تحریف متهم می‌کنند خودشان سزاوارتر به این اتهام هستند.

این محقق قرآن با اشاره به روش بلاغی در تفسیر بیان کرد: وی در تقسیم بندی رایج درباره تفاسیر در دسته مفسران اجتهادی و جامع قرار می‌گیرد زیرا از منابع متعدد بهره برده است و از خود قرآن به عنوان یک منبع اصلی استفاده کرده و گرایش وی در جهاتی مشترک با علامه طباطبایی در استفاده از قرآن کریم است.

عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) ادامه داد: در بخش‌هایی این تفسیر گرایش فقهی پیدا می‌کند چون علامه بلاغی، فقیهی برجسته بوده است و تفاوت‌های فقهی با اهل سنت را به خوبی در آیات‌الاحکام بحث و تبیین کرده و برتری دیدگاه شیعه را ثابت می‌کند.

مولف علوم قرآنی از دیدگاه علامه بلاغی افزود: ایشان همچنین در مباحث کلامی توانایی زیادی داشته و گرایش کلامی وی در مواضعی که شیعه با معتزله و اشاعره اختلاف دارد به خوبی نمایان است و به همین دلیل وی بیش از آن که مفسر باشد متکلم و فقیه توانمندی است و به روشنی از عقاید صحیح شیعه که «لاجبر و لا تفویض بل امر بین الامرین»است دفاع می‌کند.

اشرفی عنوان کرد:وی به تفصیل در تفسیر آلاء الرحمان به تناسب به بررسی دیدگاه شیعه و مخالفت آن با برخی دیدگاه‌های معتزله و عمدتا اشاعره می‌پردازد و به بحث تشبیه در عین تنزیه برخلاف برخی اشاعره که با تعطیلی کامل عقل به وادی تجسد و تجسم افتاده‌اند می‌پردازد.

روشنی مدالیل آیات قرآن

اشرفی با اشاره به برخی دیگر از ویژگی‌های این مفسر ادامه داد: علامه بلاغی همچون اغلب قرآن‌پژوهان مسلمان معتقد است آیات قرآن نه تنها مبهم و حیرت‌زا نیست، بلکه مدلولی روشن و مشخص دارد. به باور وی، قرآن کریم از مأنوس‌ترین واژگان و فصیح‌ترین ترکیب‌ها برای ادای مقاصد خود بهره جسته است و مقاصد قرآن به ویژه برای مخاطبان اولیه آن (عرب عصر نزول) که به مزایای ادبی قرآن آگاه بوده‌اند، کاملاً رسا و گویا بوده است.

وی تصریح کرد: بنابراین، از دید علامه عامل نامأنوس شدن برخی مفردات و نامفهوم بودن برخی عبارات قرآن را باید در تحولاتی که در طول تاریخ در زبان عربی رخ داده است و عدم آشنایی کافی مدعیان تفسیر با زبان اصیل عربی و ضوابط و قواعد فهم قرآن، جست‌وجو کرد.
وی ادامه داد: علامه بلاغی مانند بسیاری از مفسران معتقد به ارتباط و انسجام معنایی آیات با یکدیگر است و وی با تدبر در این ارتباط‌ها برای تفسیر قرآن مدد جسته است. به باور وی، برای تفسیر قرآن ناگزیریم در قرآن تدبّر نماییم و دلالت برخی آیات را با آیات دیگر روشن کنیم.
عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی(ره) اظهار کرد: از دیدگاه مرحوم بلاغی هر واژه در قاموس ادبیات عرب امتیازی دارد که آن را از واژگان دیگر ممتاز می‎سازد. قرآن کریم به مقتضای اعجاز بلاغی خود رساترین واژگان را در مناسب‎ترین جایگاه خود برگزیده است؛ به طوری که نمی‎توان در هندسه بی‌بدیل معانی و معارف قرآن واژه‎ای دیگر جایگزین آن کرد.

نویسنده کتاب«علوم قرآن از دیدگاه علامه بلاغی» افزود: بر این اساس، در مقام تفسیر قرآن علاوه بر به دست آوردن کاربردهای یک واژه، دقت در مزایای آن و تفاوت آن با سایر واژه‎ها در مقام تفسیر قرآن ضروری است و همین نکته است که به قول مرحوم بلاغی غالب لغت‎شناسان در آن درنگ نکرده‎ و به آن اهتمام نورزیده‎اند. به همین جهت کلام ایشان در این زمینه از کارآیی لازم برخوردار نیست و در مقام تفسیر قرآن نمی‎توان صرفاً بر آن تکیه کرد.