کد خبر: ۳۴۰۲۷۵۲

تاریخ: ۰۶ آبان ۱۳۹۴ - ۱۰:۰۴

یک استاد دانشگاه ابراز کرد:

عینیت‌بخشی در حیات جمعی؛ حاصل هم‌نشینی فرهنگ و دین

گروه اندیشه: عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم با بیان اینکه فرهنگ و دین با یکدیگر هم‌نشینی دارند، افزود: این هم‌نشینی در منشأ و محتوا نیست، بلکه هم‌نشینی ناشی از تکمیل یکدیگر برای عینیت یافتن در حوزه حیات جمعی به شمار می‌رود.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، مهدی مطهرنیا، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم در نشست «ایران فردا و فردای ایران در گستره درهم تنیدگی دین و فرهنگ» که شامگاه پنجم آبان‌ماه در جهاد دانشگاهی مشهد برگزار شد، با اشاره به اینکه آینده مملو از عدم قطعیت‌ها است و مطالعه در این زمینه در علم آینده پژوهی انجام می‌شود، گفت: در مطالعه آینده پژوهی سه سطح از آینده ایجاد می‌شود.

وی ابراز کرد: این سه سطح شامل آینده‌های ممکن، محتمل و مطلوب است که آینده‌های ممکن دور از انتظار بوده، بر مبنای طوفان فکری و براساس گزاره های غیرمترقبه در ذهن انسان شکل می‌گیرند و ترسیمی از تصویر آینده هر چه غیر واقعی‌تر را در چارچوب آینده ممکن ترسیم می‌کنند.

مطهرنیا افزود: در میان این آینده‌های ممکن هر چه ما به خط دیگر نزدیک می‌شویم، یعنی خط امکان بروز و فعلیت‌یابی بیشتر آن آینده‌ها دیده می‌شود و از عدم قطعیت نزدیک شدن، به امکان وقوع می‌رسیم و آینده‌های حتمی شکل می‌گیرند.

دین، بخش خدا پرورده حیات آدمی با منشأ وحی است

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم با بیان اینکه دین یعنی آئین و اصولی که از منشأ وحی برخوردار است، ابراز کرد: دین، بخش خدا پرورده حیات آدمی است و منشأ دین، وحی به معنای عقل کل و خدای احد و واحد است.

وی با بیان این سؤال که دین چه نسبتی با فرهنگ دارد و آیا می‌توانیم بین دین و فرهنگ ارتباط «این همانی» قائل شویم و یا اینکه این ارتباط «جانشینی» و یا «هم‌نشینی» است، گفت: دین از منبع وحی صادر و توسط جماعت‌های انسانی پذیرفته می‌شود و فرهنگ، بخش انسان پرداخته حیات آدمی است، لذا منشأ دین، الهی ولی منشأ فرهنگ، انسان و پرداخت‌های انسانی است از همین رو فرهنگ به معنای کاشتن و پرورش‌دادن است.

این دکترای آینده پژوهی با بیان اینکه گزاره‌های راستین دین در قالب الگوهای متفاوت انسانی در حیات مادی ما عینیت پیدا می‌کند، ادامه داد: اصول و ارزش‌ها می‌تواند از دین اتخاذ شود، ولی این اصول نمی‌تواند در خود دین تبدیل به هنجار شود و این وظیفه فرهنگ به شمار می‌رود.

دین و فرهنگ با یکدیگر ارتباط «هم نشینی» دارند

وی با بیان اینکه اصول و ارزش‌ها، آرمان‌هایی انتزاعی هستند که از طریق وحی نازل شده و به صورت آرما‌ن‌های انتزاعی انسان و مجموعه انسان‌ها پردازش و پذیرفته شده‌اند، افزود: فرهنگ، بخش خداپرورده حیات انسان نیست؛ بلکه بخش پرداخته و پردازش شده جمعیت انسانی است، از همین رو دین با فرهنگ رابطه «این همانی» و «جانشینی» ندارد؛ بلکه ارتباط «هم نشینی» دارد.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم با بیان اینکه این هم نشینی در منشأ و محتوا نیست، بلکه هم نشینی ناشی از تکمیل یکدیگر برای عینیت یافتن در حوزه حیات جمعی به شمار می‌رود، ادامه داد: فرهنگ و دین هر دو جنبه اجتماعی پیدا می‌کنند در حالی که منشأ پذیرش آنها فردی است.

مطهرنیا با بیان اینکه وظیفه و کارکرد فرهنگ، دادن الگوهای عملی و رفتاری در حوزه فردی، خانوادگی و الگوهای کنشی در حوزه زندگی بین‌المللی، منطقه‌ای و محلی برای پیاده کردن گزاره‌های پذیرفته شده دینی در حیات مدنی است، افزود: جامعه ایران از یک دین کامل برخوردار است، زیرا مسلمان بوده و قشر وسیعی از آن به تشیع و بخش قابل مهمی به اسلام محمدی(ص) اعتقاد دارند.

فرهنگ ایرانی با انحطاط و چالش‌هایی روبه‌رو است

این دکترای آینده پژوهی ادامه داد: اما متأسفانه فرهنگ ایرانی با انحطاط و چالش‌هایی رو به رو شده است، عنوان کرد: فرهنگ ما آلوده به دروغ‌کاری و ریا است، در واقع از راستی تنها سخن گفته می‌شود ولی در رفتار نمود ندارد و غیبت یک گناه لذت‌آور در جامعه محسوب می‌شود.

وی با اشاره به روایتی از امام علی(ع) که «بزرگترین گناه، کوچک شمردن گناهان کوچک است»، ابراز کرد: در حال حاضر برخی از مسئولان به راحتی به مردم دروغ می‌گویند به گونه‌ای که امروز در جامعه دچار سکولاریسم پنهان هستیم و در محیط خانه متفاوت از جامعه و کار رفتار می‌کنیم، از همین رو شرایط آینده ایران به طرف یک سکولاریسم آشکار پیش خواهد رفت.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم با طرح این سؤال که آیا فرهنگ ما اسلامی است یا ایرانی و یا ترکیبی از هر دو، اظهار کرد: پاسخ مناسب به این سؤال می‌تواند به ما در داشتن برنامه‌ریزی دقیق برایِ آینده نقش مهمی ایفا کند.

در فرهنگ ایرانی؛ اسلام اولویت و ایرانیت اوّلیت

وی با بیان اینکه سه شکاف عمده «پان اسلامیسم»، «پان ایرانیسم» و «پان مدرنیسم» را در آینده باید مدیریت کنیم زیرا به صورت مزمن در اندام واره ایرانی وجود دارد، گفت: باید بین ایران و اسلام ارتباط ایجاد کرد، پس بهتر است بگوییم ما در کشورمان «ایراسلامیت» داریم که ایرانیت اوّلیت دارد و اسلام هم اولویت دارد، لذا اولویت با دین ماست.

مطهرنیا با طرح این سؤال که ما باید در برابر مدرنیسم غربی نگاه تقابل، تعارض، تعامل و یا تضارب داشته باشیم یا نه؟ ابراز کرد: در واقع اگر مرگ بر آمریکا را از انقلاب ما بگیرند، انقلاب ما تمام می‌شود؟ و این جزو هویت انقلاب است؟ یا انقلاب یک جنبه ایجابی و یک بخش سلبی دارد.

این دکترای آینده پژوهی اضافه کرد: بخش ایجابی یعنی استقرار اصول و ارزش‌های خدا پرورده توسط محمد(ص) با تفسیر شیعه‌ای که این فرهنگی متعالی است و باید حفظ، رشد داده و به جهان عرضه شود.

وی با بیان اینکه برخی رسانه‌ها مانند بی بی سی قدرت اقناع کردن دارند و با ایجاد جذابیت افکار را تغییر می‌دهند و نه تحمیل، ادامه داد: از طرفی برخی رسانه‌های دیگر مانند فارسی وان قدرت اغواگرایانه دارند و از این طریق بر مخاطب اثر می‌گذارند.

استفاده ابرازی از دین در جامعه امروز

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم با بیان اینکه در حال حاضر ما استفاده ابرازی از دین داریم، ابراز کرد: دروغ را در لباس حقیقت عرضه می‌کنیم و در قالب دین می‌خواهیم بر مردم حکومت منفعت طلبانه داشته باشیم که این استفاده ابرازی از دین است.

مطهرنیا عنوان کرد: قدرت هوشمندانه به کنترل ذهن می‌پردازد و با ابراز اقناع گری و جذابیت قدرت نرم، می‌تواند تغییر افکار و نه کنترل افکار دهد، لذا ما نیازمند قدرت هنرمندانه هستیم.

این دکترای آینده پژوهی ادامه داد: یعنی کسانی که در عرصه فرهنگ بتوانند از قدرت سخت، نرم، هوشمند و هوشیارانه مناسب و متناسب با محیط بازی خود یعنی فرهنگ‌های مختلف استفاده کنند و اصول و ارزش‌های دینی یعنی آرمان‌های انتزاعی گرفته شده از قواعد دینی را در جامعه عملیاتی کنند.

الگوسازی از سبک زندگی 14 معصوم(ع) برای عصر حاضر

وی گفت: باید در عصر حاضر سبک زندگی 14 معصوم(ع) را آورده و جامعه‌شناسان، فرهنگ‌شناسان، مردم‌شناسان، سیاست‌دانان، روان‌شناسان، استراژیست‌ها، جمعیت‌شناسان و آینده‌پژوهان را جمع کرده و مطالعات اجتماعی تشکیل دهیم و ببینیم که چگونه می‌توانیم زهرا(س) را به عنوان یک نماد موجود مادی که محصول فرهنگ دینی در الگوسازی از گزاره‌های حقیقی دین در رفتارهای خانوادگی، فردی و حیات اجتماعی است برای قرن حاضر معرفی کنیم.

مطهرنیا با بیان اینکه محرم را تنها نباید در گریه محدود کرد، اضافه کرد: دین را به عنوان ذخیره اساسی برای مدل سازی فرهنگی پذیرفته‌ایم ولی فرهنگ را باید در جامعه خود پویا نگه داریم و قوانین و قانون بسازیم.

وی ادامه داد: احترام به ائمه(ع) به ‌نوعی ارزش است که در رفتارهای گوناگون متجلی می‌شود که یکی از جلوه‌گاه‌های آن، پوشیدن لباس مشکی است و این گونه مطرح می‌شود که با احترام به حقیقت امامت همراه است، این آرایش شکلی مطلوب است، اما فرهنگی متعالی نیست، چرا که احترام به امامت با احترام به امام(ع) متفاوت است.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم تصریح کرد: ما از دین خودمان قانون ساختیم ولی آن را آپارتایتی اجرا می‌کنیم، یعنی برای عده‌ای اجرا و برای برخی دیگر اجرا نمی‌کنیم.

وی با بیان اینکه ما دین خوبی داریم که کامل است لذا باید فرهنگمان را درست کنیم، ابراز کرد: ما با رذایل اخلاقی مخالفیم اما باید آزادی و حق انتخاب داشته باشیم، از همین رو حفظ حجاب را با ابراز حکومتی نمی‌پذیریم زیرا بخشنامه بردار نیست.

این دکترای آینده پژوهی با بیان اینکه ایران نیازمند یک انقلاب اخلاقی است، اضافه کرد: باید کنسرسیوم علوم اجتماعی ایجاد شود و برای اسلامی کردن علوم، در مسیر الگودهی تمام علوم اجتماعی قرار گیریم.