کد خبر: ۳۴۰۹۳۴۵

تاریخ: ۰۷ آبان ۱۳۹۴ - ۱۴:۰۸

آیت‎الله‎العظمی سبحانی عنوان کرد:

۲ هزار آیه قرآن درباره معاد است/ تبیین دیدگاه بوعلی و حکیم درباره معاد جسمانی

گروه حوزه‌های علمیه: آیت‎الله‎العظمی سبحانی با اشاره به اهمیت مسئله معاد در اسلام و اینکه دو هزار آیه در قرآن درباره معاد است، به تببین دیدگاه‌های حکیم تهران و بوعلی سینا درباره معاد جسمانی پرداخت.

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن (ایکنا) آیت‎‌الله‏ العظمی سبحانی پیش از ظهر امروز 7 آبان در پیش همایش حکیم ملاعلی زنوزی در دانشگاه باقرالعلوم(ع) با اشاره به موقعیت زنوز در تاریخ علم گفت: این شهر به سبب نزدیکی به شوروی سابق و ترکیه همیشه در معرض افکار و اندیشه‎های غربی بوده است.

وی افزود: مرحوم آیت‎الله میرزا محمد حسن از شاگردان شیخ انصاری و فرزندانش فیلسوف الدوله و آیت‎الله میرزا رضی بود که مرحوم بروجردی مسایل مهم را خدمت ایشان می‎فرستاد و نظر می‎خواست و همچنین پدر و پسر حکیم، ملاعبدالله و ملاعلی زنوزی از بزرگان عصر حاضر زنوز بوده‏ اند.

این مرجع تقلید بیان کرد: ملاعلی در مدرسه سپهسالار سابق و تا سال 1307 به تدریس فلسفه پرداخت؛ این پسر و پدر، جمعا 17 کتاب در علوم عقلی و نقلی منتشر کردند که باید این آثار مثل شیخ مفید و بزرگان دیگر منتشر شود.

نظرات جالب زنوزی درباره معاد

وی گفت: ایشان در بحث معاد نظر بسیار زیبایی دارند که این نظر که اثبات معاد جسمانی است توسط فلاسفه دیگر نیز بیان شده است ولی متاسفانه کمتر دقت می‎شود که این نظر اول از سوی این عالم مطرح شده و دیگران از این نظر بهره بردند.

این مرجع تقلید بیان کرد: معاد یکی از اصلی‎ترین مبانی دینی در هر دین است و هر دینی که معاد در آن جای ندارد، مسلک است نه دین؛ مرحوم علامه بیان می‎کند که در قرآن 2 هزار آیه پیرامون معاد وجود دارد و معاد در تورات کم و در انجیل به به کرات بحث شده است.

وی گفت: شبهاتی که در خصوص معاد مطرح شده است به 10 قسمت تقسیم می‌شود که بخشی با اصل معاد و بخشی با شکل معاد مرتبط است؛ اولین آنها این است که وقتی مردیم و اجزای ما تجزیه شد چگونه این اجزا شناخته و همدیگر را پیدا می‎کنند.

وی اظهارکرد: شبهه دوم، ابطال شخصیت است و شبهه سوم، مسئله آکل و ماکول است که علما مباحث فراوانی را در این رابطه مطرح کرده‎اند؛ شبهه چهارم این است که اگر معادی باشد تعلق روح به بدن تناسخ است و تناسخ محال است و پنجمین اشکال که در این نشست به آن می‎پردازم نیز شامل مسئله بالفعل و بالقوه شدن نفس و جسم است.

وی گفت: شبهه ششم آن است که اگر انسان معاد عنصری داشته باشد پس دوباره به دنیا برگشته است و دنیا نیز جای خوبی نیست؛ هفتمین شبهه آن است که زمین از نظر مواد نمی‎تواند انسانها را در خود جای دهد و شبهه بعدی نیز در همین رابطه است و بیان می‎کند که انسان‌های ابد و ازل در زمین جای نمی‎شوند.

این مرجع تقلید خاطرنشان کرد: شبهه افکنان در شبهه نهم بیان می‎کنند که معاد جسمانی فاقد غرضی است و شبهه دهم نیز آن است که این بهشت و جهنم در کجا هستند و چگونه عینیت خواهند یافت.

اعتقاد بوعلی به معاد جسمانی

وی در بیان اشکال پنجم گفت: برخی به اشتباه بیان می‎کنند که ابوعلی سینا قایل به معاد جسمانی نیست بلکه ایشان می‎گوید که برای معاد روحانی دلیل عقلی وجود دارد ولی برای معاد جسمانی دلیل عقلی نیست ولی چون پیامبر گفته ما نیز آن را قبول می‎کنیم.

این مرجع تقلید اظهارکرد: البته ما با نظر بوعلی سینا در اینجا همراه نیستیم زیرا بیان می‎کنیم که در این زمینه نیز دلیل عقلی وجود دارد؛ وقتی خداوند در قرآن به میوه‎ها و درخت‎ها و سایبان‎ها و آب‎های بهشتی اشاره می‎کند چگونه ممکن است نفس با جسمی نباشد و روح آنها را درک کند؟ پس باید جسمی باشد که آنها را مصرف کند و از آن متنعم شود والا که روح با این نعمات سروکاری ندارد و باید گفت که تحقق این وعده ها در نیاز به معاد جسمی عنصری است.

وی گفت: در شبهه پنجم بیان شده است که وقتی انسان در جسم به فعالیت رسیده است و دوباره به جسم مبدل می‎شود دوباره بالقوه می‎شود و این مسئله خلاف است در حالی که برای این پاسخ مباحثی مطرح شده است که از آن جمله می‎توان به پاسخ آخوند خراسانی اشاره کرد.

این استاد حوزه بیان کرد: پاسخ صدرالمتالهین پاسخ متقنی است؛ ایشان در اسفار به معاد بزرخی می پردازد و بدن انسان را بدن منفصل می داند و آن را عنصری نمی داند؛ این جواب روی ده اصل استوار است؛ امام راحل بیان کردند که همه اسفار مقدمه سفر نفس ایشان است که مشکل را حل می کند.

این مرجع تقلید شیعیان بیان کرد: در این بحث باید گفت که عود ما بالفعل نیست و مابالفعل در مرتبه خود حضور دارد و همه این مراتب را نیز درک می‎کند یعنی رابطه او با عالم ماده با موت قطع شده است که با احیای این رابطه ایجاد می‎شود؛ بیان دیگر، بیان مرحوم حکیم زنوزی است که به بهترین شکل این بحث را بیان می‎کند.

آیت‌الله سبحانی اظهارکرد: در این نظر ملاعلی بیان می‎کند که معاد جسمانی عنصری در صورتی محال است که نفس به سراغ بدن برود ولی اگر بدن به سراغ نفس برود و در حرکت جوهریه به کمالی برسد که هماهنگ با نفس باشد از فعل به قوه نزول پیدا نکرده است.

وی گفت: مرحوم رفیعی و میرزای آشتیانی نیز این بحث را مطرح کردند ولی این بحث از ملاعلی زنوزی است که عین این بحث در رساله هدایه ملاصدرا مطرح شده است و اساتیدی که می‎خواهند این بحث را مطرح کنند باید شاگردان را به این رساله صدرالمتالهین ارجاع دهند زیرا ایشان این بحث را در اسفار، ناقص بیان کرده است.

این مرجع تقلید عنوان کرد: ملاعلی می‎گوید که در روز قیامت وقتی باران می‎آید خاک‎ها حرکت می‎کنند و هر معشوقی به سوی عاشق خود می‎رود؛ ایشان این مطلب را ناظر به حدیثی از امام صادق(ع) کرده و بیان می‎کند که این جسم خاصیتی دارد که در خاک می‎ماند و این خاصیت فقط در نفس خاص خود وجود دارد که آن را می‎شناسد.