کد خبر: ۳۴۴۷۸۸۷

تاریخ: ۲۳ آبان ۱۳۹۴ - ۱۰:۴۹

آیت‌الله مبلغی:

تئوریزه کردن «عقل عملی صدرایی» تعمیق اندیشه‌ورزی اجتماعی است

گروه حوزه‌های علمیه: رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی گفت: تئوریزه کردن «عقل عملی صدرایی» تعمیق اندیشه‌ورزی اجتماعی است.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، آیت الله احمد مبلغی در نشست علمی«عقل عملی در اندیشه ملاصدرا» در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بیان کرد:  مشکل این است که ما به جای آن که بهره‌گیری از عقل عملی را در حوزه های جدی زندگی به بحث بگذاریم، صورتی بی خاصیت از عقل عملی را در ویترین فلسفه به نمایش گذاشته‌ایم.

وی با اشاره به این که ملاصدرا گستره کارکرد عقل عملی را همه حوزه های زندگی بشر می دانست، گفت: اگر دیدگاه فراخ نگر صدرایی نسبت به گستره کارکرد عقل عملی را بپذیریم، می توانیم اذعان کنیم که راه اندیشه ورزی نسبت به زندگی در حال تحول در بستر زمان از مسیر فعال کردن عقل عملی و کارکردهای آن می گذرد.

آیت الله مبلغی بازسازی دیدگاه ملاصدرا نسبت به عقل عملی را امر امکان پذیری دانست و گفت: با انجام این مهم، عقل عملی قابلیت تبدیل شدن به ابزاری کارامد و چارچوب مند برای اندیشیدن پیرامون زندگی را در دنیای امروزین پیدا می کند.

تعریف عقل عملی

استاد برجسته حوزه علمیه قم با اشاره به تعریف عقل عملی گفت: می توان تعریف زیر را برای عقل عملی از کلمات ملاصدرا استخراج نمود، عقل عملی، نیرویی است اندیشنده که بایدها و نبایدهای امور جزئی را از حیث نفع و ضرر، زیبا و زشت و خیر و شر ارایه می کند و قادر است کارکردی کلان را جهت اصلاح ظاهر و باطن ایفاء نماید، و از این رهگذر حتی به عقل نظری مدد برساند.

آیت الله مبلغی افزود: ممکن است برخی از این که ملاصدرا وصف «قوه عامله بودن» را برای عقل عملی به کارگرفته، نتیجه بگیرند که او عمل اندیشیدن را مختص به عقل نظری می دانسته، و برای عقل عملی صرفا نقش عامل بودن و محرک بودن را قایل بوده است، این نتیجه گیری اشتباه است.

وی ادامه داد: زیرا ملاصدرا در توصیف ماهیت فعل عقل عملی از واژگانی همچون رؤیت، استنباط و استعمال فکر استفاده کرده که نشان می دهد عقل عملی از دیدگاه ایشان دارای فعالیتی از سنخ اندیشیدن است.

وی گفت: قوه عامله خواندن عقل عملی به دو جهت است؛ یکی: این که اندیشه های عقل عملی ناظر به عمل است و متکفل بایدها و بایدهای زندگی است و دیگر این که تکوینا نفس فعالیت های عقل عملی به تحریک قوای شوقیه می انجامد.

عقل عملی، عامل تولید و بازتولید ایدئولوژی است

آیت الله مبلغی اظهارکرد: می توان گفت از نگاه ملاصدرا عقل عملی عامل تولید ایدئولوژی و در مواردی، (موارد حضور شریعت و ....) عامل بازتولید آن است؛ زیرا ملاصدرا معتقد بود عقل عملی از یک طرف ارایه دهنده بایدها و نبایدهای زندگی در سه حوزه مهم نفع و ضرر، زیبایی و زشتی و خیر و شر است که روشن است این حوزه ی چند ضلعی، بخش عظیمی از خاستگاه ایدئولوژی است.

وی گفت: از طرف دیگر بر این عقیده بود که عامل استعمال (فهم و اجرای) نوامیس و احکام فقهی و اعیاد و جماعات (آداب اجتماعی) است و روشن است این فهم و اجراء برای قوه ای مثل عقل عملی که می اندیشد، ماهیت بازتولیدکنندگی دارد.

عقل عملی خادم عقل نظری است

رییس دانشگاه مذاهب اسلامی با بیان اینکه ملاصدرا عقل عملی را خادم عقل نظری معرفی کرده است، گفت: این سخن او پذیرای چند تفسیر مختلف است. یک تفسیر این است که راه وصول عقل نظری به ساحت زندگی از مسیر عقل عملی می گذرد و به بیان دیگر تبدیل احکام عقل نظری به افعال با وساطت عقل عملی و استنباط ها و استنتاج ها و قیاس هایی که تشکیل می دهد، انجام می گیرد.
آیت الله مبلغی گفت: این تفسیر در صورت پذیرش، می تواند دستمایه ای برای پاسخ به یک سوال مهم دیگر باشد که آیا از دیدگاه ملاصدرا بایدها و نبایدها از اعتقاد به هست ها و نیست ها بر می خیزد یا نه؟ بر اساس این تفسیر، کار عقل عملی برای تولید بایدها و نبایدها استنباط واستنتاج از حقائق است که عقل نظری متکفل آن است و عقل عملی پل انتقال تاثیر جهان بینی بر ایدئولوژی است.
وی گفت: تفسیر دیگر این که عقل نظری برای استکمال خود (ظهور و بروز کامل تر و شکل گیری مراتب بالاتر آن) به عقل عملی نیازمند است؛ به کارکردهای آن و فضایی که با تهذیب ظاهر وباطن انسان ایجاد می کند.
وی گفت: این تفسیر به نظر درست می آید؛ زیرا ملاصدرا در موردی به صراحت از استکمال عقل نظری توسط عقل عملی سخن گفته است؛ بنابر این مقصود از خدمت عقل عملی به عقل نظری خدمت اعدادی است که به موجب کارکردهای عقل عملی، زمینه فعال شدن عقل نظری فراهم می آید.
آیت الله مبلغی گفت: اگر بگوییم مقصود او از خادم بودن عقل عملی به عقل نظری این است، برای پاسخ به سوال یادشده (که آیا از دیدگاه ملا صدرا بایدها و نبایدها از هست ها و نیست ها برمی خیزد) باید به سمت قرائن و کلمات دیگر ملاصدرا رفت تا کشف کردد او در قبال این سوال چه پاسخی می دهد.