کد خبر: ۳۴۶۵۴۲۱

تاریخ: ۱۶ دی ۱۳۹۴ - ۱۸:۲۸

مالک‌شجاعی عنوان کرد:

علوم انسانی در غرب و فرهنگ اسلامی ناظر به وضع انضمامی زمانه است

گروه اندیشه: دانش‌آموخته دکترای فلسفه دانشگاه تهران معتقد است در فرهنگ غربی و اسلامی علوم انسانی همواره ناظر به وضع انضمامی زمانه‌ایی که در آن بر سر می‌برد است.

به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا)، نشست «از علوم انسانی (شهر خدا) تا علوم انسانی (شهر دنیا)؛ علوم انسانی و چالش‌ کار آمدی» 16 دی در سالن ادب پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.
در ابتدا زهرا حیاتی، مسئول راه‌اندازی پژوهشکده فناوری در علوم انسانی و اجتماعی گفت: این نشست ششمین نشست پژوهشکده فناوری سازی در علوم انسانی و اجتماعی است؛ این پژوهشکده در سال 93 در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی راه اندازی شد.
حیاتی هدف تاسیس این پژوهشکده را تحقق اهداف نظام نوآوری علم در ایران خواند و افزود: سیاست اصلی این پژوهشکده در واقع پیوند علوم انسانی با نهاد اقتصاد و نیازهای اجتماعی است.
در ادامه نشست مالک شجاعی، دانش‌آموخته دکترای فلسفه دانشگاه تهران گفت: عنوان نشست را از یکی از کتاب‌های آگوستین فیلسوف قرن 4 میلادی اخذ کرده‌ام. آگوستین در این کتاب تقابل شهر خدا و شهر دنیا را برای نخستین بار به کار برد. آگوستین از کلاسیک‌های جهان و فرهنگ غرب  است که به تقابل شهر خدا و شهر دنیا می‌پردازد. این کتاب 22 بخش دارد و تقابل‌های شهر دنیا و شهر خدا را در طول تاریخ بررسی می‌کند.
وی در ادامه گفت: ممکن است این سوال برای شما مطرح شود که چرا این عنوان را برای نشست انتخاب کرده‌ام باید بگویم در فرهنگ غرب و اسلام علوم انسانی ناظر به وضع انضمامی زمانه است. بعد از سقوط امپراطوری روم بسیاری از تحلیلگران عامل سقوط روم را گرایش رومیان به مسیحیت و دین می‌دانستند. اما اگوستین در یک دفاع کلامی (فلسفه سیاسی) نشان می‌دهد مسیحیت عامل انحطاط این امپراطوری نبود بلکه تمایل رومیان به ساختن شهر دنیا و به تعبیری تجاری‌سازی و مدرنیته این سقوط را فراهم آورد.
علوم انسانی در ایران به خصوص در 5 دهه اخیر همواره متهم بود
مدیر پیشین مرکز فرهنگ و اندیشه جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران اظهار کرد: در این گفتار با وام‌گیری از تقابل آگوستین، ضمن نگاهی تاریخی به خاستگاه تکریم علوم انسانی مختصات مفهومی، معرفتی و روش‌شناختی علوم انسانی مدرن در ایران معاصر را بررسی می‌کنیم. متأسفانه به دلایل و عللی، این حوزه معرفتی در سه دهه اخیر با چالش‌های اساسی مواجه شده است که می‌توان این چالش‌ها را در این محورها خلاصه کنیم: 1) از منظر نسبت دین و علوم انسانی غیر بومی 2) ناکارآمد بودن این مجموعه معرفتی و ناتوانی از گره‌گشایی معضلات جامعه ایرانی و 3)عدم روزآمدی منابع و برنامه‌های درسی و نوعی ترجمه‌زدگی.
دبیر پیشین فلسفه سرای اهل قلم کاربردی‌سازی علوم انسانی را در سه سطح دنبال کرد و افزود: نخست، طرح مسئله در نسبت علوم انسانی با مصائب یک حوزه معرفتی. دوم، طرح مسئله در نسب علوم انسانی با مصائب نهاد علم و پژوهش در جامعه است؛ در اینجا تجربه آموزش و پژوهش علوم انسانی به نوعی تحلیل و آسیب‌شناسی تجربه زیسته آموزش و پژوهش است.
مالک شجاعی در ادامه سومین سطح کاربردی‌سازی علوم انسانی را طرح مسئله سطح تعامل نهادهای آموزشی و پژوهشی علوم انسانی با سیاست، اقتصاد، فرهنگ، جامعه و خانواده خواند و افزود: نسبت ایران معاصر در علوم انسانی در 5 دهه اخیر به‌ویژه در سه دهه انقلاب اسلامی همواره با چالش‌های جدی مواجه بوده است و همواره این علم متهم بود.
وی در ادامه گفت: مقصود ما از کارآمدی علوم انسانی چیست؟ باید بتوانیم وجوه تمایز و تشابه علوم انسانی با مفاهیمی چون نوآوری، اشتغال، تجاری‌سازی، کارآفرینی، کارکردسازی، بومی‌گرایی، نقش‌آفرینی مشخص کنیم البته سوال جدی دیگری نیز پیش روی ما هست و آن این است که آیا کارآمدسازی علوم انسانی ممکن است یا این امکان هنوز به وجود نیامده است؟
این تحلیل‌گر علوم انسانی افزود: یکی از ابهامات بحث تطور معنایی و مفهومی علوم  انسانی است به همین دلیل ابتدا لازم است اصطلاح‌شناسی از علوم انسانی ارائه بدهیم؛ بعضی‌ها ریشه علوم انسانی را از «Ethics» می‌دانند و بعضی دیگر معتقدند علوم انسانی اصطلاحی برای مشخص کردن ماهیت انسان است و پژوهشگران دیگری معتقد هستند علوم انسانی اصطلاحی برای زیبایی‌شناسی در قرن 18 است.
این پژوهشگر علوم انسانی و مطالعات فرهنگی افزود: علوم انسانی از قرن 19 آغاز شد و در پارادایم پوزیتویسم مطرح و در هرمونتیک آرام گرفت و با رویکرد انتقادی به اوج خود رسید و الان در رویکرد پست مدرن به سر می‌برد.
مالک شجاعی افزود: نیوتن مبنای علوم انسانی در غرب است همه در غرب دنبال این بودند که مانند نیوتن باشد و علوم اجتماعی بسازند که ساختار نیوتنی داشته باشد«هیوم» می‌گوید می‌خواهد نیوتن علوم انسانی باشد و به نظر می‌رسد علوم انسانی رهاورد مدرنیته و سهم جامعه صنعتی است.
وی در آخر از چند عنوان کتاب نام برد و افزود: «علوم انسانی و برنامه‌ریزی توسعه» نوشته رضا داوری‌اردکانی، «ناهم‌زمانی دانش روابط علم و نظام‌های اجتماعی- اقتصادی در ایران» تالیف محمد امین قانعی راد و «آسیب‌شناسی علوم انسانی و اجتماعی در ایران» به سرپرستی دکتر پایا از جمله آثار مهمی هستند که باید به آنها توجه ویژه کنیم.