کد خبر: ۳۴۶۶۶۹۷

تاریخ: ۲۲ دی ۱۳۹۴ - ۰۸:۴۷

علی سروری‌مجد تشریح کرد:

نسبت جامعه آرمانی قرآن با مبانی دنیای جدید

گروه اندیشه: به گفته علی سروری‌مجد، بشری که بر آموزه‌های الهی پشت کرده، در تحقق آرمان‌شهر ناکام مانده و همین موجب شده که زندگی عصر حاضر بیشتر رنگ ظلم و ستم، جنگ، استعمار، فقر و ... بگیرد و تا زمانی که مردم با اختیار خود به آموزه‌های وحیانی روی نیاورند، قابلیّت ایجاد مدینه فاضله محقق نمی‌شود.

علی سروری‌مجد، استادیار پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، در پاسخ به این پرسش که با کدام روش تفسیری، می‌توان به استخراج خصوصیات جامعه آرمانی در قرآن پرداخت؟ و مراد از جامعه آرمانی اسلامی چیست، گفت: با روش تفسیری اجتماعی می‌توان به استخراج خصوصیات جامعه آرمانی پرداخت.
سروری‌مجد ادامه داد: آرمان شهر نمادی از یک واقعیت است، در این جامعه تمام ضوابط و قوانین بر اساس کرامت انسانی پایه‌ریزی شده است؛ عدالت در تمام شئون اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، قضایی و... رعایت شده، در این جامعه اتّحاد و همبستگی، محبّت و مهرورزی، ایثار و از خود گذشتگی، تعاون و بقیه فضائل و مکارم اخلاقی جریان دارد.
وی افزود: جامعه آرمانی مدّ نظر قرآن، جامعه‌ای است که در آن فرصت برای تمام افراد جامعه برای نیل به هدف اصلی و نهایی خلقت که همان معرفت و بندگی خداست: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُون»(ذاریات،6) فراهم شود، این جامعه تنها تحت رهبری و امامت مستقیم فردی معصوم و منصوب پروردگار شکل خواهد گرفت.
جامعه آرمانی قرآن توحیدی است
سروری‌مجد در پاسخ به این پرسش که خصوصیات جامعه آرمانی در قرآن را چه می‌دانید، گفت: اولین خصوصیت جامعه آرمانی قرآن توحیدی بودن است.
وی ادامه داد: همان طور که در آیه ی 55 سوره ی مبارکه ی نور اشاره شده: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى‏ لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَ مَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُون: خدا به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‏‌اند وعده داده است كه حتما آنان را در اين سرزمين جانشين [خود] قرار دهد همان‌گونه كه كسانى را كه پيش از آنان بودند جانشين [خود] قرار داد و آن دينى را كه برايشان پسنديده است به سودشان مستقر كند و بيمشان را به ايمنى مبدل گرداند [تا] مرا عبادت كنند و چيزى را با من شريك نگردانند و هر كس پس از آن به كفر گرايد آنانند كه نافرمانند» از مهم ترین ویژگی های جامعه آرمانی یگانه پرستی و نفی شرک و بت پرستی است.
استادیار پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات تصریح کرد: این اصل جامع تمام ویژگی‌های جامعه مطلوب قرآن بوده که سایر ویژگی‌ها به نوعی زیر مجموعه آن محسوب می‌شوند؛ دلیل آن هم این است که اگر بخواهیم اصول دین را در یک اصل جمع کنیم که گویای بقیه اصول باشد، آن اصلِ توحید خواهد بود، با پذیرش توحید در هر سه حیطه ذات، صفات و افعال، در واقع به اصولی مثل معاد، نبوّت و امامت نیز گردن نهاده‌ایم.
کرامت
وی با بیان اینکه کرامت والای انسانی دومین خصوصیت این جامعه آرمانی است، گفت: خداوند متعال کریم است «اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ»(علق،3) پس فعل صادر شده از او نیز کریم خواهد بود و چون هستی مظهر اسماء حسنی الهی است، مظهر اسم کریم خداوند بوده و بر اساس کرامت آفریده شده است، بنابراین بشر نیز می‌بایست طبق آفرینش خود و براساس تعلیمات قرآن به سوی کسب کرامت پیش برود، درواقع "کرامت" یکی از بارزترین ویژگی‌های جامعه آرمانی است، در این جامعه تمام ضوابط و قوانین بر اساس کرامت انسانی پایه‌ریزی شده است و امّت اسلامی نیز باید به دنبال تشکیل دولت کریمه و زندگی در مدینه فاضله باشد.
آزادی
سروری‌مجد با بیان اینکه آزادی حقیقی دیگر خصوصیت جامعه آرمانی قرآنی است، گفت: انسان در اسلام صاحب آزادی حقیقی است: « لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ : در دين هيچ اجبارى نيست و راه از بيراهه بخوبى آشكار شده است ...»(بقره،256)، هر چه انسان از بند تمایلات نفسانی آزادتر باشد سهم بیشتری از حریّت و آزادی حقیقی را دارا خواهد بود.
وی ادامه داد: در مقابل، هر کس که به خواسته‌ها و تمنیّات نفسانی گوش فرا دهد و به مخالفت با خدای متعال برخیزد، در حقیقت اسیر نفس خویش خواهد شد: «... أُوْلَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمْ وَأُوْلَئِكَ الأَغْلاَلُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَأُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدونَ: اينان همان كسانند كه به پروردگارشان كفر ورزيده‌‏اند و در گردن‌هايشان زنجيرهاست و آنان همدم آتشند و در آن ماندگار خواهند بود» (رعد،5) جامعه آرمانی نهایی یک جامعه سراسر توحیدی بوده، بنابراین نماد آزادی حقیقی می‌باشد.
استادیار پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات تصریح کرد: عدالت دیگر خصوصیت این جامعه است، عدالت عصاره نظام هستی بوده و در اسلام از چنان اهمیّتی برخوردار است که در زمره اهداف بعثت انبیاء قرار گرفته: «لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْط»(حدید،25)، رعایت عدالت در تمام شئون آن یکی از مشخصه‌های بارز جامعه آرمانی نهایی است که تحت امامت و رهبری مستمرّ و مستقیم امام عصر(عج) تشکیل خواهد شد و در روایات نیز به آن اشاره شده است: «تَاسِعُهُمُ الْقَائِمُ الَّذِي يَمْلَأُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ الْأَرْضَ نُوراً بَعْدَ ظُلْمَتِهَا وَ عَدْلًا بَعْدَ جَوْرِهَا»(صدوق، کمال الدین و تمام النعمه،ج1: 259).
شکوفایی عقل
وی ادامه داد: عقل به عنوان حجّت باطنی علاوه بر حجّت ظاهری (پیامبران) از طرف خداوند به انسان عطا شده است. عقل قوه‌ی بازدارنده از خطا در مسیر عبودیت خدا در حوزه نظر و عمل است.
سروری‌مجد تصریح کرد: در جامعه آرمانی، عقل هم در حیطه‌ نظر و هم در حیطه‌ عمل رشد کرده و به تکامل می‌رسد. در روایاتی ویژگی‌های جامعه‌ پس از ظهور را به عنوان مظهر تامّ  یک جامعه‌ی آرمانی بیان می کنند؛ از جمله این‌که: «إِذَا قَامَ‏ قَائِمُنَا ع وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رُئوُسِ الْعِبَادِ فَجَمَعَ بِهَا عُقُولَهُمْ وَ كَمَلَتْ بِهَا أَحْلَامُهُم؛ هنگامی که قائم ما ظهور کند؛ دستش را بر سر بندگان می‌نهد و عقل‌هایشان را کامل می‌کند.» (همان،ج2: 675)
وی در پاسخ به این سوال که خصوصیات جامعه آرمانی در قرآن چه نسبتی با مبانی دنیای جدید دارد، گفت: بشری که بر آموزه‌های الهی پشت کرده و به سمت ایدئولوژی‌های خودساخته برای رسیدن به چنین جامعه‌ای پیش رفت؛ در تحقق این آرزو ناکام مانده است؛ بر عکس هرقدر که جوامع بشری به سوی ایثار، محبّت، تعاون، عدالت، آزادی، امنیت، امامت و ولایت تعریف شده در آموزه‌های الهی پیش رود به تشکیل چنین جامعه و زندگی در آن نزدیک تر خواهد شد، امّا زندگی عصر حاضر بیشتر رنگ ظلم و ستم، جنگ، استعمار، فقر و ... را دارد و تا زمانی که مردم با اختیار خود به آموزه‌های وحیانی روی نیاورند، قابلیّت و امکان زندگی در مدینه فاضله یا حیات طیبه قرآنی را نخواهند یافت.
وی  در خصوص نسبت جامعه آرمانی قرآنی با تاریخ و اقتضائات جوامع خاص، گفت: قرآن کریم به زبان فطرت که زبان مشترک بین همه انسان‌هاست و جغرافیا و گذر زمان روی آن اثری ندارد، سخن گفته، در واقع راز ماندگاری و جهان شمولی قرآن نیز همین است، حیات طیّبه و جامعه آرمانی هم که برگرفته از قرآن است به همین صورت می‌باشد، جامعه آرمانی همواره مورد آرزوی بشر بوده و هست و بشر برای دست‌یابی به آن تلاش می‌کند.
وحدت مسلمین
سروری مجد در خصوص وحدت مسلمانان و کیفیت این وحدت، گفت: با توجه به شرایط کنونی و خطراتی که از درون و برون امّت اسلامی را تهدید می‌کند، داشتن وحدت، برادری و همدلی از جمله مهم‌ترین وظایف امّت اسلامی محسوب می‌شود؛ قرآن کریم امّـت اسلامی را مانند یک خانواده دانسته و بین آن‌ها رابطه اخوّت ایجاد کرده: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُون؛ مؤمنان برادر يكديگرند؛ پس بين دو برادر خود صلح و آشتى برقرار سازيد و تقواى الهى پيشه كنيد، تا مشمول رحمت او شويد.» (حجرات،10) و همواره از تفرقه و جدایی برحذر داشته است و به وحدت و همبستگی دستور می‌دهد: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُو؛ و همگى به ريسمان خدا [قرآن، و هرگونه وسيله وحدت الهى‏]، چنگ زنيد، وپراكنده نشويدا»(آل عمران،103)
وی در پایان گفت: دین محور وحدت بین امّت اسلامی است، زیرا اساس آن ایمان به مبدأ و معادی واحد است که بر اساس برنامه‌ای هماهنگ و کتاب و پیامبری مشترک به سوی هدفی واحد هدایت می‌کند، بنابراین لازم است در این شرایط که دشمنان اسلام از هر موقعیّتی برای ایجاد تفرقه و فتنه‌های مذهبی استفاده می‌کنند، مسلمانان به دور از تعصّبات بی‌جا و با داشتن بصیرتی کافی و با دامن نزدن به اختلافات به قدرتمند شدن جهان اسلام از تمام جهات علمی، عقیدتی، فرهنگی، نظامی و.. کمک کرده تا جهان اسلام بار دیگر به جایگاه درخور خویش بازگردد.