کد خبر: ۳۴۷۱۳۵۳

تاریخ: ۱۰ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۴:۴۴

اوراق استصناع؛ ابزاری کارآمد در تأمین مالی پروژه‌های زیربنایی

گروه اقتصاد: اوراق استصناع همانند سایر انواع اوراق بدهی، دارای ارکان انتشار است که هریک براساس نقشی که عهده‌دار شده‌اند، وظایف معینی دارند. اولین رکن در انتشار این اوراق بانی یا متقاضی تأمین مالی است که می‌بایست مطابق با دستورالعمل انتشار اوراق سفارش ساخت دارای شرایط انتشار اوراق باشد.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، اوراق سفارش ساخت از جمله اوراق بهادار اسلامی(صکوک) با بازدهی معین است که ناشر آن را براساس یک قرارداد سفارش ساخت منتشر می‌کند. دارایی موضوع قرارداد سفارش ساخت، هر نوع دارایی است که امکان ساخت و تحویل آن در مواعد زمانی مورد نظر بانی وجود داشته باشد.

دارایی‌هایی که به مقادیر زیاد و به طور مستمر در کوتاه‌مدت تولید می‌شود، نمی‌تواند مبنای انتشار اوراق قرار گیرد و علاوه بر آن نباید هیچگونه محدودیت یا منع قانونی، قراردادی یا قضایی برای ساخت و انتقال دارایی وجود داشته باشد و تمامی مجوزهای قانونی برای ساخت دارایی را دریافت کرده باشد. بنابراین موضوع اوراق سفارش ساخت می‌تواند ساخت یک ساختمان، هواپیما، قطار و هر دارایی باشد که طبق یک قرارداد سفارش ساخت امکان ساخت آن براساس مجموعه‌ای از  ویژگی‌های مشخص و امکان تحویل آن در مواعد زمانی معین وجود داشته باشد.

این اوراق نیز همانند سایر انواع اوراق بدهی، دارای ارکان انتشار است که هریک براساس نقشی که عهده‌دار شده‌اند، وظایف معینی دارند. اولین رکن در انتشار این اوراق بانی یا متقاضی تامین مالی است که می‌بایست مطابق با دستورالعمل انتشار اوراق سفارش ساخت دارای شرایط انتشار اوراق باشد.

همان‌طور که می‌دانید در انتشار انواع صکوک متقاضی تامین مالی، بانی بوده و رکن ناشر را یک شخصیت حقوقی مستقل عهده‌دار است که این رکن "نهاد واسط"  نامیده می‌شود. نهاد واسط براساس عقود اسلامی مختلف در انتشار انواع صکوک به انتشار اوراق می‌پردازد و سپس براساس نوع قرارداد منعقده منابع ناشی از انتشار را براساس شرایط ذکر شده در قرارداد فیمابین خود با بانی، در اختیار بانی قرار می‌دهد. بنابراین دومین رکن در انتشار اوراق سفارش ساخت نهاد واسط ‌است که پس از اخذ موافقت اصولی انتشار اوراق تحت نظر سازمان بورس و اوراق بهادار تاسیس شده و به وکالت از سرمایه‌گذاران منابع ناشی از انتشار اوراق را بر اساس صورت وضعیت‌های دریافتی در اختیار بانی قرار می‌دهد.

رکن سوم در انتشار اوراق سفارش ساخت ناظر است که ناظر شخص حقوقی است که وظیفه نظارت بر ساخت دارایی را بر عهده دارد. ناظر از میان اشخاص حقوقی دارای پروانه اشتغال به کار مهندسی وفق قوانین و مقررات مربوط به نظام مهندسی و یا دارای گواهی نظارت (صلاحیت) از معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری، به انتخاب بانی با تایید سازمان انتخاب می‌شود. ناظر و بانی نباید تحت کنترل مشترک باشند. همچنین ناظر نباید تحت کنترل بانی باشد. رعایت این موضوع باید به تایید  حسابرس بانی برسد.

رکن چهارم در انتشار اوراق رکن ضامن است. ضامن توسط بانی و با تأیید سازمان صرفاً از میان بانک‌ها، مؤسسات مالی و اعتباری تحت نظارت بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، شرکت‌های بیمه‌ تحت نظارت بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران، شرکت‌های تأمین سرمایه، صندوق‌های بازنشستگی، شرکت‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های مادر (هلدینگ)، نهادهای عمومی و شرکت‌ها و مؤسسات دولتی انتخاب می‌شود. ضامن وظیفه ضمانت پرداخت اقساط (اصل و فرع اوراق) را در صورت نکول بانی بر عهده دارد. خاطر نشان می‌شود: در دستورالعمل جدید سازمان بورس و اوراق بهادار شرایط برای شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار یا فرابورس تسهیل شده است. در دستورالعمل مذکور برای این شرکت‌ها شرایطی در نظر گرفته شده است که در صورت احراز آن شرایط می‌توان رکن ضامن را حذف کرد.

رکن چهارم رکن متعهد پذیره‌نویس است. این رکن یک شخصیت حقوقی مورد تایید سازمان و با کفایت سرمایه کافی است که تعهد خرید اوراق باقیمانده پس از عرضۀ عمومی را عهده‌دار است. رکن پنجم رکن بازارگردان است که یک شخصیت حقوقی مورد تایید سازمان با کفایت سرمایه کافی که نقدشوندگی اوراق را تضمین می‌کند. در اغلب موارد وظیفه تعهد پذیره‌نویسی و بازارگردانی اوراق را شرکت‌های تأمین سرمایه بر عهده می‌گیرند.

رکن بعدی عامل فروش است که مسئولیت عرضۀ اوراق را بر عهده دارد. عامل فروش اوراق از بین شرکت‌های کارگزاری عضو بورس اوراق بهادار تهران یا فرابورس ایران توسط بانی انتخاب می‌شود. عامل فروش با اخذ مجوزهای لازم می‌تواند به منظور توزیع گستردۀ اوراق از خدمات بانک‌ها یا مؤسسات مالی و اعتباری تحت نظارت بانک مرکزی، بیمه‌های تحت نظارت بیمة مرکزی و نهادهای مالی استفاده نموده و ترتیبی اتخاذ کند تا سفارش‌گیری جهت خرید اوراق از طریق اشخاص مذکور انجام شود.

با انتشار اوراق سفارش ساخت از طریق نهاد واسط، رابطۀ وکیل و موکل میان نهاد واسط و خریداران اوراق برقرار می‌‌شود. نهاد واسط به وکالت از طرف خریداران اوراق نسبت به انعقاد قرارداد سفارش ساخت با بانی اقدام کرده و بانی ملزم به اتخاذ تمهیدات و پیگیری لازم جهت ساخت دارایی موضوع انتشار و تحویل آن به نهاد واسط است. نهاد واسط بعد از تحویل‌ گرفتن دارایی، می‌تواند آن را در قالب عقد قرارداد دیگری مانند اجاره تا پایان عمر اوراق در اختیار بانی قرار دهد. بنابراین وجوه دریافتی سرمایه‌گذاران در طی دوره عمر اوراق، اجاره بها است.

اولین اوراق سفارش ساخت در کشور توسط شرکت صنعتی و معدنی توسعه ملی به میزان 629ر1 میلیارد ریال با هدف تامین مالی طرح احداث کارخانه کنسانتره و گندلۀ خود (هریک با ظرفیت 2.5 میلیون تن در سال واقع در شهر سنگان) در تاریخ دوم آذر 1394 منتشر شد.

مزایای استفاده از این اوراق  به این شرح است:

۱. اوراق سفارش ساخت از جمله اوراق بهادار بانامی است که براساس یک قرارداد سفارش ساخت منتشر می‌شود. زمانی که در یک پروژه هدف ساخت و تحویل یک دارایی در موعد زمانی مشخص است، این ابزار این امکان را فراهم می‌آورد که با در اختیار داشتن سرمایه‌های خرد به میزان هزینه ساخت دارایی موضوع انتشار، بتوان تامین مالی کرد.

۲. وجوهی که طی دوره توسط بانی اوراق در انتشار اوراق سفارش ساخت پرداخت می‌شود، قطعی بوده و در نتیجه بانی در پایان سررسید اوراق مجبور به پرداخت هزینۀ مالی بیشتر در قالب سود علی‌الحساب نخواهد بود که این موضوع جذابیت استفاده از این اوراق را برای بانیان افزایش می‌دهد.

۳. پرداخت منابع ناشی از انتشار اوراق در هر مرحله بسته به نیاز بانی جهت ساخت دارایی به طور مرحله ای انجام می شود و مابقی وجوه تحت اختیار نهاد واسط سرمایه‌گذاری مجدد شده که این امر در مجموع‌، هزینه‌های انتشار اوراق را برای بانیان کاهش می‌دهد.

۴. در اوراق سفارش ساخت، دارایی موضوع قرارداد سفارش ساخت در طی عمر اوراق تحت مالکیت نهاد واسط قرار دارد و تحت یک قرارداد اجاره به شرط تملیک در اختیار بانی قرار می‌گیرد. بر همین اساس به جهت داشتن یک دارایی به عنوان پشتوانه از ریسک کمتری در مقایسه با برخی از ابزارهای تامین مالی برای سرمایه‌گذاران برخوردار است.

۵. با اینکه دارایی موضوع قرارداد سفارش ساخت در طی عمر اوراق تحت مالکیت نهاد واسط است، اما طی یک قرارداد اجاره به شرط تملیک در اختیار بانی قرار دارد و بانی می‌تواند از آن استفاده کند و در پایان عمر اوراق با پرداخت اصل مبلغ اوراق مالکیت آن را در اختیار خواهد داشت.

۶. با توجه به طولانی بودن دوره‌ ساخت دارایی مبنای انتشار و همچنین به بهره‌برداری رسیدن پروژه و سوددهی آن امکان انتشار اوراق با دوره عمر بلندمدت‌تر نسبت به سایر اوراق وجود دارد. گفتنی است: در حال حاضر عمر سایر اوراق حداکثر 5 سال است و عمر این اوراق می‌تواند حداکثر تا 80 درصد مجموع دورۀ ساخت و عمر اقتصادی دارایی باشد.

۷. اوراق سفارش ساخت، مشکلات مربوط به ایفای تعهدات بانی (کارفرما) در پرداخت به موقع مبلغ صورت وضعیت پیمانکاران برای ساخت یک دارایی را از بین می‌برد.

محدثه رزاقی

منبع: پايگاه اطلاع رساني بازار سرمايه